چهار گاز طبي مهم و کاربرد آن ها در بيمارستان ها و مراکز درماني

گازهاي اکسيژن O2، دي اکسيد کربن CO2، هواي فشرده (Compressed Air)، نيترو اکسايد N20 و سيستم هاي خلاء در پزشکي بسيار پر کاربرد و با اهميت هستند. با اين حال، خطرهاي استفاده نادرست از اين گازها، هزينه هاي زياد توليد و نگهداري و شباهت هاي زياد با گازهاي صنعتي، از مسائل دغدغه آفرين هستند. گاهي اوقات با اشتباهاتي در نحوه استفاده از گازها، عدم توجه به خلوص گازها طبق استاندارد هاي تعيين شده، عدم استفاده از اتصالات مناسب و انجام ندادن آزمون هاي دورهاي سيلندرهاي گاز، عدم رعايت نکات ايمني و کيفي اتاق مرکزي گازها به دليل عدم آموزش صحيح پرسنل بيمارستان زندگي بيماران و يا حتي خود پرسنل بيمارستان که با اين گازها در ارتباط هستند به خطر افتاده و منجر به رخ دادن اتفاقات جبران ناپذيري مي شود. از اين رو، استفاده، نگهداري و بازرسي صحيح و بر طبق ضوابط و دستورالعمل هاي استاندارد که در اين زمينه تدوين شده است توسط پرسنل لازم و ضروري است. با توجه به اين مقدمه به بررسي گازهاي طبي مي پردازيم.
گازهاي طبي و تجهيزات
گازهايي که طبق استانداردهاي پزشکي براي بيهوشي و درمان بيماران و يا تشخيص بيماري ها، توليد و بسته بندي مي شوند، گازهاي طبي نام دارند. واحد گازهاي طبي در بيمارستان ها ومراکز درماني جزء حساس ترين ومهم ترين بخش هاي پشتيباني و درماني محسوب مي شود به نحوي که هرگونه عدم نظم و ترتيب در عملکرد اين بخش خسارات جبران ناپذير جاني ومالي به دنبال خواهد داشت. گازهاي طبي در دو دسته استنشاقي و غير استنشاقي که در تجهيزات به کار مي روند تقسيم مي شوند. شرکت هاي معتبري گازهاي طبي را توليد، شارژ مي کنند و براي استفاده به مراکز درماني مي فروشندکه اين انتقال ها اکثرا توسط پالت ها بالخصوص در مصارف صنعتي انجام مي شود.

تجهيزات
پالت هاي کپسول در حقيقت محفظه اي براي نگهداري شماري از کپسول هاي صنعتي در کنار هم هستند. گاهي اوقات در محيط هاي صنعتي شرايط به گونه اي است که مصرف يک نوع گاز زياد است و نياز به تغذيه مرتب است. در چنين مواقعي بسته به ميزان کاربرد تعدادي از کپسول هاي گاز مربوط را در محفظه اي به نام پالت مي چينند و پالت را به محل مصرف منتقل مي کنند. به اين ترتيب ذخيره گاز کافي براي تغذيه آن قسمت به راحتي فراهم مي شد. دقت کنيد که پالت ها حمل و نقل کپسول ها  را در محيط هاي بزرگ بسيار آسان مي سازد.
رگلاتورهاي گاز و مانومتر اکسيژن پزشکي که به شير کپسول متصل مي شوند وظيفه کاهش فشار گاز درون سيلندر و رساندن اين فشار به فشار مناسب خروجي را بر عهده دارند. در صنعت به رگلاتورها، مانومتر يا فشار شکن نيز مي گويند. رگلاتورها معمولا از فلزات مستحکمي مثل برنج و فولاد ساخته مي شوند تا بتوانند فشار زياد گازي که معمولا در آن ها جريان پيدا مي کند تحمل کنند. برخي از آن ها تک مرحله اي و برخي دو مرحله اي هستند. برخي نيز درجه بندي دقيق تري نسبت به انواع ديگر دارند. جنس رگلاتور گازهاي مختلف مي تواند بسته به جنس گاز و فشار کاري آن ها متفاوت باشد. برخي از رگلاتورها تخصصي تر بوده و تنها براي گازها و کاربردهاي خاص مورد استفاده قرار مي گيرند.
ظاهر کپسول گاز طبي
رنگ
طبق استانداردهاي بين المللي رنگ هر سيلندر با توجه به گاز داخل آن انتخاب مي شود. نوع رنگ کاربردي از لحاظ مقاومت و يکنواختي بسيار مهم است. رنگ بايد داراي طبيعتي پايدار و استحکام کافي براي اين منظور باشد و جهت مقابله با ساييدگي و پاك شدن رنگ ها بهتر است از رنگ هاي کوره اي استفاده شود. اين رنگ نبايد زياد سخت و شکننده باشد که با کوچک ترين ضربه اي بپرد يا آنقدر نرم باشد که سائيده شود.
اطلاعات روي کپسول:
اطلاعات بايد خوانا و قابل رويت نوشته يا حک شود. اطلاعات بايد با رنگ سفيد و در قسمت فوقاني سيلندر و ترجيحاً دور از قسمت استوانه اي بدنه نوشته شود .بر روي سيلندر گاز اکسيژن بايد با رنگ سياه نوشته شود .اطلاعاتي که بايد درج شود شامل: نام گاز پر شده به زبان فارسي، فرمول شيميايي، نام موسسه عرضه کننده است.
انواع گاز طبي
گاز اکسيژن طبي
شايد بتوان گفت که گاز اکسيژن مهم ترين گاز جهت ادامه حيات روي کره زمين است. به طوري که بدون گاز اکسيژن هيچ انسان و حيواني نمي تواند بيش از چند دقيقه زنده بماند. جو زمين در حال حاضر حدود 78 درصد گاز نيتروژن و 21 درصد گاز اکسيژن دارد و اين درصد اکسيژن در هوا براي تنفس و ادامه حيات همه موجودات زنده لازم و کافي است. البته لازم به ذکر است که جو اوليه زمين حدود 40 درصد گاز اکسيژن داشت ولي بعدها به دليل تغييرات جوي کره زمين اين ميزان به نصف کاهش پيدا کرد. در حال حاضر مهم ترين کاربرد گاز اکسيژن براي تنفس و ادامه يافتن حيات است.
اکسيژن يکي از فراوان ترين عناصر موجود در جهان است. بدن ما نياز به مقدار مشخصي از جريان اکسيژن در خون دارد تا بتواند به طور موثر سلول ها، ارگان ها و بافت ها را تغذيه کند. گاهي اوقات دستگاه تنفسي و شرايط بدن به گونه اي تغيير مي کند که بدن ديگر نمي تواند با تنفس هواي محيط که داراي 21 درصد گاز اکسيژن است ميزان اکسيژن لازم براي سلول هايش را فراهم سازد. در چنين مواقعي فرد با علائم کمبود اکسيژن مواجه خواهد شد. زماني که ميزان اکسيژن خون به زير مقدار نرمال افت مي کند. شرايطي ايجاد مي شود که به آن هيپوکسي يا هيپوکسمي (کمبود اکسيژن) گفته مي شود. هيپوکسي مي تواند حاد باشد و به دليل شرايط اورژانسي يا مزمن، که در طول زمان به دليل مشکلات سلامتي بلند مدت مثل بيماري مزمن ريوي ايجاد مي شود، اتفاق بيفتد. براي رفع آن بيمار نياز به مصرف گاز اکسيژن اضافي دارد که به آن اکسيژن تراپي مي گويند.
هيپوکسي دليل اصلي تجويز اکسيژن تراپي براي بيماران دچار انسدادهاي مزمن ريوي است. اما بسياري از مردم ممکن است ندانند که دچار هيپوکسمي هستند مگر اين که به دلايل ديگر متوجه شوند. هيپوکسمي همراه با بيماري مزمن انسداد ريوي منجر به کاهش کيفيت زندگي، اختلال در عملکرد ماهيچه هاي اسکلتي، کاهش تحمل در ورزش و يک خطر فزاينده اي از مرگ مي شود.
بنابراين بيماران دچار انسداد ريوي مزمن يا بيماري هاي مزمن ديگر که فرد را در خطر بالاتري براي هيپوکسي قرار مي دهد لازم است که علائم کمبوداکسيژن را در بدن شناسايي کرده و به موقع جهت رفع آن اقدام کنند. علايم کمبود اکسيژن در بدن بسته به شدت آن فرق مي کند. برخي از اين علائم عبارتند از: گيجي، سر درد، تنگي نفس، تنفس سريع، سر گيجه، سرگرداني و حس خفگي، عدم تعادل، ضربان  سريع، فشار خون بالا و اختلالات بينايي.
بعد از اينکه پزشک کمبود اکسيژن را در بدن بيمار تشخيص داد مصرف گاز اکسيژن را همانند دارو در مدت زمان مشخص و به ميزان مشخص تجويز مي کند. گاز اکسيژن تجويز شده يک منبع گاز اضافي بر ميزان اکسيژن موجود در هوا است که بيماري که دچار هيپوکسمي شده و بدنش به هر دليلي نمي تواند ميزان اکسيژن مورد نياز خود را تامين کند کمک مي کند. گاز اکسيژن کمک تنفسي با روش هاي خاصي مثل غربال گري هاي مولکولي از هوا تغليظ مي شود و درسيلندرهاي اکسيژن (کپسول اکسيژن پزشکي از جنس آلومينيومي و فولادي است) ذخيره شده و جهت تنفس ارائه مي شود.
گاز اکسيژن بي رنگ و بي بو و بدون طعم و غير سمي است. رنگ اکسيژن مايع، آبي کم رنگ بوده و نقطه جوش آن 9/182- درجه سيلسيوس است. در صورت تماس اکسيژن مايع يا گاز اکسيژن سرد با پوست و مجاري تنفسي، به دليل برودت زياد موجب وارد شدن صدمات شديد و انجماد آن مي شود. تنفس اکسيژن در فشار هاي نسبي بالا براي سلامتي مي تواند مضر باشد. قرارگرفتن طولاني در معرض اکسيژن خالص مي تواند براي ريه و سيستم عصبي تاثير بگذارد و موجب تورم شش، کاهش ظرفيت و آسيب به بافت هاي ششي و تاثير بر سيستم عصبي شامل کاهش بينايي، تشنج و اغما بشود. بنابراين با توجه به حساسيتي که ميزان اکسيژن در بدن دارد حتما بايستي در وهله اول به علائم کمبود اکسيژن در بدن توجه شود و در صورت تاييد ابتلا به هيپوکسمي، پزشک بايستي ميزان دقيق مصرف اکسيژن و مدت زمان مصرف آن را تجويز کند. آن گاه نسبت به خريد سيلندر اکسيژن طبي اقدام شود.
گاز نيتروز يا نيتروس اکسايد طبي
نيتروز اکسايد به گاز خنده و يا گاز بيهوشي معروف است. نيتروز اکسايد گازي فشرده بي رنگ با بويي شيرين ملايم و اکسيد کننده  و بسيار سرد است و در معرض مواد آتش زا ممکن است باعث آتش سوزي شود. اين گاز به عنوان يک ترکيب بي حس کننده در اتاق عمل، جراحي دندان و دام پزشکي ها استفاده مي شود. يکي از پر سابقه ترين کاربردهاي گاز N2O در پزشکي در زايمان طبيعي است. در اين جا معمولا از ترکيب گاز انتونوکس استفاده مي شود چرا که مادر نبايد در حين زايمان کاملا بيهوش شود. استفاده از اين گاز شايد به کلي درد زايمان را از بين نبرد اما اگر به موقع و درست قبل از شروع هر انقباض رحمي به صورت درست و عميق از آن تنفس کنيد دردتان را به طور چشمگيري کاهش خواهد داد. لازم به ذکر است که استفاده درست از آن در هنگام زايمان امري ضروري است چرا که اگر درست و به موقع تنفس نشود ممکن است تاثير مورد نظر را نداشته باشد يا حتي منجر به افزايش زمان زايمان شود.
مکانيسم جذب N2O در بدن انسان و خطرات ناشي در تماس طولاني گاز N2O بيشترين حلاليت در پلاسما دارد و به جاي اکسيژن حمل مي شود و سپس در سلول هاي مغزي جايگزين شده و تجمع مي يابد. عوارض تماس هاي مکرر و طولاني اين گاز شامل: آسيب به اعضاي تناسلي زنان و مردان- سقط مکرر جنين- اختلالات عصبي و اعتياد- خون و ايمني- نارسايي کليوي و کبدي- ناهنجاري هاي مادرزادي و سرطان زائي است.
گاز خنده:
همان طور که اشاره شد يکي از مهم ترين کاربردهاي گاز نيتروس اکسايد در پزشکي است. اين گاز بر روي بدن اثر جالبي دارد. درد را از بين برده و حس سرخوشي خوبي به فرد مي دهد. بعد از 5 دقيقه يا بيشتر بعد از مصرف گاز شما حس سرخوشي عجيبي را احساس خواهيد کرد که شبيه به احساس مستي است. در برخي از افراد اثرات شنوايي و بينايي هم داشته است. شما کمي احساس سرگيجه مي کنيد و اغلب حس خنده به افراد نيز دست مي دهد. به همين خاطر نام آن را گاز خنده گذاشته اند.
امروزه ما مي دانيم که گاز نيتروس اکسايد را مي توان به صورت کاملا مطمئن براي کاربردهاي کوتاه مدت (به دليل فقدان گاز اکسيژن و وجود N2O خالص مي تواند منجر به بيهوشي و در مصرف بيشتر منجر به مرگ شود) استفاده کرد. اما اگر شما آن را با گاز اکسيژن ترکيب کنيد مي توان براي کاربردهاي طولاني مدت تر هم از آن استفاده کرد. به همين خاطر گاز خنده اي که به وفور استفاده مي شود ترکيبي از گاز N2O و گاز اکسيژن است که محتوي حداقل 30 درصد اکسيژن است. ولي ترکيب معمولا شامل 70 درصد اکسيژن و 30 درصد نيتروس اکسايد است. در پزشکي اغلب ترکيبي از 50 درصد گاز اکسيژن و 50 درصد نيتروس اکسايد استفاده مي شود که به آن انتونوکس يا گاز و هوا مي گويند.
گاز دي اکسيد کربن
گازي بي رنگ و بدون بو و تا حدي اسيدي است و حدود 3 / 0 ٪ اتمسفر هوا را به خرد اختصاص مي دهد. معمولا  اين گاز  ترکيب جانبي توليد هيدروژن است.  اين گاز در دما و فشار محيط مايع است و براي استفاده در بيمارستان ها در سيلندرهاي پرفشار نگهداري و حمل مي شوند.
کاربرد گاز  دي اکسيد کربن در بيمارستان ها و مراکز درمان به منظور افزايش سايز و تثبيت حفره هاي بدن براي بهتر ديدن بافت ها و به حداقل رسيدن آسيب هاي بافتي در عمل هاي جراحي بسته (لاکروسکوپي، آندوسکوپي و آرتروزکوپي) و به منظور افزايش سرعت تنفس و کمک به جلوگيري از نگه داشتن تنفس و اسپاسم نايژه ها (برونشيت) در طول فرايندهاي مختلف است. همچنين براي افزايش ميزان تنفس براي جلوگيري از انسدادهاي مزمن تنفسي و افزايش نفس نفس زدن در صورت نياز و افزايش سرعت جريان خون در مغز در حين انجام برخي از عمل هاي جراحي و در تحقيقات پزشکي و فيزيولوژي پر گاربرد است.
هواي فشرده طبي
هواي فشرده طبي از 79٪ نيتروژن و 21 ٪ اکسيژن تشکيل شده است. اين گازها به صورت سيلندرهاي پرفشار ارائه مي شوند. موارد  استفاده اين گاز  در ونتيلاتورها و انکوباتورها و در دستگاه هايي که با هوا کار مي کنند مانند دستگاه هاي احيا است.

دستگاه اکسيژن ساز

مفاهيم پايه

اکسيژن ساز (Oxygen Concentrator)، غني ساختن اکسيژن هوا

فيزيولوژي
هوا شامل تقريبا 21 درصد اکسيژن و بيشتر از 78 درصد نيتروژن است. در روش درمان اکسيژن فشار بالا درصد اکسيژن تنفس شده توسط بيمار نزديک به 100درصد است که تقريبا پنج برابر بيشتر از درصد اکسيژن موجود در هوا است. فشار اکسيژن تنفس شده توسط بيمار تقريبا 5/1 برابر (و گاهي تا سه برابر) بيشتر از فشار اتمسفر است. بنابراين اين روش مي تواند تا 15 برابر ميزان اکسيژن تنفس موجود در هواي با فشار نرمال را به بيمار برساند.

چگونه کار مي كند؟
دستگاه اکسيژن ساز به روش جذب مولکولي اکسيژن خالص را از هواي ورودي جدا کرده و پس از مرطوب نمودن آن توسط يک سوند در اختيار بيمار قرار مي دهد.

در چه مواردي به کار مي رود؟
دستگاه اکسيژن ساز را بيماران حاد ريوي، پونومي، آسمي، قلبي و حتي ورزشکاران براي بالا بردن کيفيت فعاليت خود و افراد سالم جهت نشاط و رفع خستگي روزانه استفاده کنند.

مزاياي دستگاه
اطمينان از خلوص اکسيژن در دستگاه اکسيژن ساز
توليد اکسيژن بهداشتي و بدون بو به روش فيلترينگ ضد باکتري در دستگاه اکسيژن ساز
توليد اکسيژن به صورت مداوم
توليد اکسيژن مرطوب و خشک (با قطع سيستم مانومتر)
کسر هزينه هاي خريد کپسول، مانومتر، نگهداري، تعميرات، حمل و نقل، شارژ کپسول
جلوگيري از بروز احتمالي خطر انفجار در کپسول ها
احساس آرامش روحي و رواني بيماران و قابليت حمل آسان دستگاه اکسيژن ساز

مشخصات فني دستگاه
توان توليد اکسيژن به ميزان 1 تا 5 ليتر با خلوص 85% تا 95%   نويز کمتر از 55 دسي بل
توان مصرفي برق: 308 وات                                       حداکثر فشار خروجي KPa5/4KPa±45
وزن دستگاه: 26/5 کيلوگرم                                         داراي صفحه نمايش گر LCD
ابعاد دستگاه: 54/5 × 28/5 × 71/2 سانتيمتر مکعب                         
امکان نصب دستگاه نبولايزر

بيمارستان سيار

 هنگام بلايا يا پس از آن، يکي از بزرگ ترين مشکلات مديريت بحران، ايجاد و تأمين امکاناتي است که تهيه آنها در زمان وقوع بلايا تقريباً ناممکن است و بايد پيش از وقوع بحران در مورد آنها چاره انديشي شود، لذا با توجه به اينکه کشور ما جز ده کشور حادثه خيز جهان محسوب مي شود و از چهل و يک نوع از انواع بلاياي شناخته شده در دنيا، حدود سي و يک  مورد آن در ايران اتفاق افتاده يا مي افتد و با توجه به وقوع مکرر زمين لرزه، سيل، انواع توفانها و کولاک ها، و شدت وقوع و وسعت تخريب ناشي از آنها، پيش بيني شرايط مواجه با بلايا و حوادث غيرمترقبه ضروري است که يکي از مهمترين اين موارد در عرصه بهداشت و درمان، تمهيد سازه هاي درماني سيار است که با توجه به تخريب و ازبين رفتن ساختارهاي ثابت در بحران ها، حضور بيمارستان هاي سيار با تأسيسات، تجهيزات، منابع انساني و پروتکل هاي تجربه شده ضروري و بسيار مفيد خواهد بود و با توجه به اينکه يکي از اساسي ترين نيازها در زمان بحران، ارائه خدمات به مجروحان و مصدومان در زمان طلايي يا Golden time است، لازم است که اين خدمات به کامل ترين نحو ارائه شود. 

لازم است قبل از ورود به اين مبحث به موارد زير که از اهميت زيادي برخوردارند با دقت ويژه اي پرداخته شود:

مديريت بحران

الگو و روش هايي که مي تواند برحسب تجارب جهاني، منطقه اي و بومي مورد بهره برداري قرار گيرد.

مديريت هماهنگي و بهره گيري از منابع انساني فوق تخصص،  متخصص و ساير منابع انساني

ساختارها، فضاها و تأسيسات مورد نياز

تجهيزات مرتبط

منابع مالي

مواد و اقلام مورد نياز مصرفي اعم از دارويي، پزشکي، فني، خوراکي و...

وجود سازمان هاي مسئول و آشنا به بحران

آموزش، تمرين هاي ادواري و شبيه سازي وقايع براي اقدام به موقع در بحران هاي واقعي

شناخت انواع بحران هاي محتمل

در اين، راه اندازي، وجود و برپايي به موقع بيمارستانهاي سيار، نقش به سزايي در کاهش ميزان عوارض و آثار مخرب آن بر انسانها در هنگام وقوع حوادث غيرمترقبه ايفا مي کند. برپايي بيمارستان هاي سيار در هنگام وقوع بلاياي طبيعي و موارد اضطراري، شرايطي را فراهم مي آورند که نيروهاي امدادگر و درمانگر بتوانند با بهره گيري از اين امکانات، خدمات امدادي و درماني مؤثر خود را به موقع ارائه نمايند. وجود امکانات درماني و بيمارستاني براي رسيدگي و درمان مصدومان، همچنين وجود ساختارهاي مناسب، تأسيسات، تجهيزات، درمانگاه ها و دپوي مواد مورد نياز به ويژه دارو در نزديکي يا کنار محل وقوع بحران، از ارزشمندترين خدماتي هستند که در دسترس گروه هاي درمانگر و امدادي قرار مي گيرند تا ضمن ارائه خدمات باليني، آرامش رواني خوبي را نيز فراهم آورند.

طبق تعاريف و اصول بين المللي امداد، نجات و درمان، بيمارستان هاي سيار امروزه از جايگاه بسيار مهمي برخوردارند و به عنوان يک واکنش سريع به نيازهاي درماني به ويژه در بحران هاي چندوجهي و پيچيده با ضرورت مواجهه فوري، شرايطي را فراهم مي آورند که مصدومان در زمان اعزام از محل حادثه به بيمارستان هاي ديگر، در بين راه از بين نرفته يا دچار آسيب هاي غيرقابل بازگشت مغزي و عضوي يا حتي روحي نگردند؛ البته بايد در نظر داشت که فرض وجود بيمارستان سيار، همواره بر اين است که زمان اعزام و استقرار آن مشخص و زمان برگشت، اتمام مأموريت و ماندگاري آن عملاً نامشخص و از کنترل خارج خواهد بود، به عبارتي بيمارستانهايي که براي ساعات اول پس از حادثه در محل حادثه استقرار مي يابند حداقل يک هفته در محل باقي مي مانند و اگر براي يک هفته اول اعزام شوند، يک ماه در محل خواهند ماند و اگر براي 15 روز يا يک ماه اعزام شوند، عملاً براي يکسال در محل باقي خواهند ماند که طبق تعاريف، زمان بندي حضور بيمارستان به سه گروه عمده قابل تقسيم است:

ساعات اول پس از وقوع بحران براي کنترل عوارض اوليه و فوري بحران (48 تا 72 ساعت).

روزهاي پس از حادثه (هفته دوم) براي نگهداشت و تثبيت درمانها و اقدامات صورت پذيرفته روي بيماران (از 72 ساعت تا 288 ساعت).

پس از هفته دوم که مي تواند ميان مدت يا بلند مدت بوده و در برخي موارد حتي به صورت دائمي در محل باقي بماند. به عبارتي تا زماني که زيرساخت ها دوباره ترميم شوند يا ايجاد گردند و فضاي درماني کافي به نسبت جمعيتي و محيط آسيب ديده ايجاد شوند، بيمارستان سيار در محل باقي مي ماند.

در کل، بيمارستان هاي سيار با توجه به از بين رفتن يا آسيب کلي بيشتر زيرساختها، در هنگام وقوع بلايا به عنوان يک مقر درماني بهداشتي، نيازهاي فوري مصدومان و مجروحان را در ابتداي حادثه برطرف مي کنند و پس از آن به توقعات و نيازهاي ميان مدت بهداشتي و درماني افراد حاضر در منطقه، پس از بحران مي پردازند و شکي نيست که در اين راستا، در بسياري از بلاياي گسترده مانع مرگ و معلوليت دائمي بسياري از انسان ها مي گردند. 

اساساً انسان همواره با وقايعي مواجه است که به محض وقوع، وي را با شرايطي غيرقابل کنترل يا غيرقابل پيش بيني مواجه مي سازد و زماني که اين اتفاق با جان انسانها مرتبط ميشود، اوج بحران فرا مي رسد. همچنين وقوع بلاياي طبيعي و يا بحران هاي انساني، هر يک به نوعي تهديدي براي بقاي انسان ها محسوب ميشوند که مي توانند تأثيراتي مخرب بر زيرساختها باقي بگذارند و عملاً استفاده از فضاها و امکانات ثابت را از بهره برداران براي حفظ يا تداوم حيات سلب نمايند.

وقايعي همچون زمين لرزه، رانش زمين، توفان، سيل، بيماري هاي واگيردار، بمباران ها، فعاليت هاي نظامي و فرايندهاي شناخته و ناشناخته بي شمار پيرامون انسان از دوره هاي گذشته به ويژه دو قرن پيشين و به ويژه قرن حاضر، ضرورت مواجهه سريع با اين بحران ها و وقايع را مي طلبد. گفتني است زماني اين عوارض شديدتر خواهند بود که اين فرايندهاي مهلک در محدوده سکونت انسان ها اعم از شهرها، شهرستان ها يا روستاها اتفاق بيفتند و مسلماً هر يک از گروه هاي در معرض خطر يا آسيب در هنگام مواجهه با بحران، نيازمند دريافت خدمات متفاوتي است. بديهي است در هنگام وقوع مواردي که پيشتر گفته شد، ارائه خدمات بهداشتي، درماني– دارويي به موقع، از مهم ترين مواردي است که نقش به سزايي در کاهش عوارض جاني، مرگ و مير، معلوليت ها و تأثيرات نامطلوب ماندگار فيزيکي ايفا مي کنند. بنابراين با توجه به اينکه در هنگام وقوع بلايا و بحران ها، به ويژه بلاياي بزرگ، بسياري از زيرساخت ها و امکانات ارائه دهنده خدمات بهداشتي و درماني از بين مي روند؛ يکي از مهمترين اقدامات لازم، ايجاد مراکز جديد و مطمئن در محلي امن و نزديک به حادثه است که بتوانند ارائه دهندە خدمات بهداشتي درماني لازم باشند. 

بنابراين با توجه به عدم امکان بهره برداري از امکانات ثابت، بهره گيري از مراکز بهداشتي درماني مجهز که به سرعت و سهولت بتوانند در محلي نزديک به وقوع بحرانِ مرتبط، براي ارائه خدمات به مصدومان و مجروحان، مناسب ترين خدمات را ارائه نمايند تدارک بيمارستانهاي سيار  بسيار حياتي است، به نحوي که ضمن انتقال سريع سازه ها، تأسيسات و تجهيزات لازم، اين سازه ها بتوانند در کوتاه ترين زمان، در محل مستقر، نصب و راه اندازي شوند و به مجروحان و نيازمندان خدمات لازم را ارائه کنند و با توجه به اين که بسياري از امکانات و سازه هاي ثابت بهداشتي درماني از بين رفته اند يا قابل بهره برداري نيستند، در اين راستا بيمارستانهاي سيار و صحرايي در انواع و اندازه هاي مختلف، ترکيبي از سازه ها، تأسيسات و تجهيزات هستند که در دسترس گروه هاي مديريتي و درماني قرار مي گيرند تا آنان بتوانند با هم، مناسب ترين خدمات را براي مواجهه با عوارض بلايا، کاهش تلفات و آسيب هاي جاني مرتبط با اين فجايع و بلايا در بحران ها و در زمان وقوع حوادث ارائه کنند.

بيمارستان هاي سيار در حوزه هاي شهري در مواقع عادي  

بيمارستانهاي سيار مجموعه اي از مراکز درماني هستند که به راحتي قابل نقل و انتقال، چينش، اتصال و راه اندازي بوده، در مدت کوتاهي قابل بهره برداري شده و آماده ارائه خدمات در حوزه درمان مي گردند. 

بديهي است که در مواقع عادي نيز در برخي موارد بيماران دسترسي کامل و راحت به بيمارستان يا پزشک را ندارند لذا بيمارستان سيار و پرسنل آن با تمامي تجهيزات در مکان هايي که چنين بيماراني وجود دارند مستقر شده و کار مداواي آنها را انجام مي دهند. يکي از ويژگي هاي اين بيمارستانها، سرعت جابه جايي و استقرار سريع آنهاست. يعني همان طور که اگر بيمار دير به بيمارستان برسد، ممکن است دچار عوارض بعدي شود، استقرار با تأخير بيمارستان نيز پيامدهاي ناگواري خواهد داشت. از اين رو در ساخت اين بيمارستان ها از سازه هاي مختلف با اندازه ها و ويژگي هاي متفاوت مانند کانتينرها، چادرها، تريلرها، کاميونها، کاميونت ها و... استفاده ميشود که در ادامه به اين موارد پرداخته خواهد شد. 

کاربردهاي خاص بيمارستان سيار

برخي از موارد کاربرد بيمارستانهاي سيار به قرار زيرند:

هنگامي که تعداد مصدومان و مجروحان بالا بوده و گستره وسيعي از مناطق مورد نظر، آسيب ديده باشد.

امکان جابه جايي مصدومان و انتقال آنها به بيمارستانها و مراکز درماني ديگر در کوتاه مدت عملي نباشد.

مراکز بهداشتي درماني منطقه آسيب جدي ديده باشند يا مجدداً در معرض خطر باشند.

تعداد مصدومان و مجروحان، بيش از ظرفيت مراکز بهداشتي درماني و بيمارستانهاي منطقه حادثه ديده باشد.

زيرساخت هاي بهداشتي درماني منطقه آسيب کلي و جدي ديده باشند.

به هنگام وقوع همه گيري ها و شيوع بيماري هاي مجهول يا واگيردار، که عاملي در جهت جلوگيري از گسترش همه گيري هاست.

ارائه خدمات دوره اي به مناطقي که از دريافت خدمات بهداشتي درماني مستمر محرومند يا ارائه خدمات به آنها دشوار است.

به هنگام وقوع جنگها و اجراي مانورهاي نظامي.

ارائه خدمات بشردوستانه به کشورهاي نيازمند خدمات بهداشتي در هنگام وقوع بلايا و بحران ها.

به عنوان واحد ذخيره، پشتيبان يا جايگزين براي فضاها، تأسيسات بهداشتي و درماني ثابت، زماني که بهره برداري از اين امکانات ثابت با حداکثر ظرفيت صورت نمي پذيرد و نياز است تا به صورت کمکي يا پشتيبان از واحدهاي سيار بهره برداري شود.

يک بيمارستان سيار ايده آل معمولاً از چندين کانتينر و چادر، تريلر يا کاميون تشکيل شده که طبق الگوي خاصي که مرتبط با معماري و نيازهاي آن است، به هم وصل مي شوند. اين ساختارها و اتصالات علاوه بر آنکه بايد تمام ويژگي هاي يک بيمارستان عادي را دارا باشند مي بايست نيازهاي ويژە ديگري را نيز پاسخ گويند لذا بايد خصوصيات متفاوت و متعدد ديگري نيز داشته باشند، به عنوان مثال چون از اين بيمارستانها معمولاً در جنگ ها و بلاياي طبيعي استفاده مي شود، پس ضمن دارا بودن ويژگي هاي يک بيمارستان معمولي، در جنگ ها نيز به عنوان يک واحد درماني نظامي به شمار مي آيند لذا، به عنوان ساده ترين مثال براي ايجاد تمايز، رنگ بيمارستان به عنوان يک مؤلفه شناسايي قابل ذکر است، مثلاً در بيمارستان هاي ثابت و شهري معمولا با رنگ هاي سفيد و روشن روبه رو مي شويم؛ اما در زمان جنگ و يا شرايط اضطراري، بيمارستان هاي سيار داراي رنگ هاي خاکستري و سبز تيره به منظور استتار و انطباق محيطي بوده و از علائم خوانايي همچون هلال احمر و صليب سرخ بهره مند هستند يا در سطوح بالاتر به عنوان نمونه از پيچيده ترين موارد براي درک حساسيت در ساخت اين ساختارها مي توان به دقت در انتخاب مواد گوناگون براي ساخت کانتينرها، چادرها يا ساير واحدها براي محافظت بيماران در هنگام جنگ در مقابل بمبارانها، مواد و سلاح هاي ميکروبي، شيميايي و يا هسته اي اشاره کرد. لذا با توجه به اهميت بيمارستان سيار، طراحي، ساخت و اجراي آن براي نيل به تمامي مطالبات، کاري بس دشوار، پرهزينه و زمان بر است که بدون شک به تفکري جامع نيازمند است.

ويژگي هاي کاربردي بيمارستان هاي سيار

با توجه به توقعات مورد انتظار از بيمارستان سيار که در کوتاه ترين زمان ممکن، برحسب شدت و محل وقوع حادثه بتواند بهترين خدمات مورد نياز را ارائه دهد، لازم است  بيمارستان سيار را واحدي چابک تعريف کرد، لذا زمان نقل و انتقال و سهولت حمل، از موضوعات مهمي است که در بحرانها و در هنگام از بين رفتن زير ساخت هاي بهداشتي درماني ثابت، در بيمارستان هاي ثابت از اهميت ويژه اي برخوردار است.

زمان نصب و راه اندازي از عمده مسائلي است که برحسب شدت حوادث و بلايا و يا نوع بحران در بيمارستان سيار حائز اهميت است، زمان چيدمان، نصب، راه اندازي و بهره برداري پس از مرحله انتقال يک بيمارستان سيار متعارف، در حد 4 تا 8 ساعت برحسب ظرفيت بيمارستان مي تواند قابل تعريف باشد که به طور ميانگين براي برپايي واحدهاي چادري به ازاي هر واحد 3 تا10  دقيقه و براي کانتينرها 7 تا 15 دقيقه در نظر گرفته مي شود. بديهي است که حجم و گستردگي بيمارستان و نوع سطح خدمات قابل ارائه در زمان چيدمان، برپايي، استقرار و بهره برداري مي تواند بسيار مؤثر باشد؛ زيرا اين بيمارستان ها مي توانند از سطح 25 تخت بستري، يک اتاق عمل، يک واحد ICU ، راديولوژي، داروخانه، آزمايشگاه و بانک خون، سي اس آر و تأسيسات مرتبط عمومي تا سيصد تخت بيمارستان تخصصي يا بيشتر متفاوت باشند.

از ويژگي هاي مهم اين بيمارستانها آن است که در کليه اقليم ها، شرايط و موقعيت هاي جغرافيايي و آب و هوايي متفاوت، قابليت نصب، راه اندازي و بهره برداري داشته و شرايطي همچون گرما، سرما، باران، برف، کولاک، آفتاب، ارتفاع، خنکي يا رطوبت زمين و محيط، به عنوان متغيرهاي محيطي، نقشي در عدم بهره برداري از اين امکانات را ندارند.

بيمارستان بايد به طور خودکفا تمامي نيازهاي خود را از بُعد فني، تأسيساتي و باليني براي بخش هايش فراهم آورد، از اين رو مي توان به مواردي همچون تأمين انرژي و تبديل آن به صور مختلف، سرمايش و گرمايش، تأمين آب، فيلتراسيون، ذخيره سازي، دفع پسابها و خونابه ها، تأمين هواي تازه بدون گرد و خاک و تميزي هوا در کلاس هاي متفاوت، سيستم هاي نگهداشت، دفع و امحاي زباله ها و در يک جمله تأمين کليه نيازهاي تأسيساتي، تجهيزاتي و خدماتي مورد نياز توسط بيمارستان در داخل بيمارستان سيار اشاره کرد.

يمارستان سيار بايد داراي واحدهاي مورد نياز بهداشتي براي پرسنل و بيماران به منظور حفظ بهداشت و ارتقاي سطح خدمات قابل ارائه توسط کادر درماني باشد، به ويژه براي زماني که با توجه به حجم بالاي آلودگي هاي فيزيکي يا ميکروبي موجود مي بايست در محيط بحراني ضمن بهره گيري از امکاناتي مانند حمام ها، توالتها و سرويس هاي بهداشتي همراه با حفظ بهداشت و نظافت فردي، شرايط بهتري را براي بيماران فراهم کنند.

پيش بيني انبارهاي دارو، غذا، سوخت، گازهاي طبي، منابع آب، از جمله مواردي هستند که بر حسب گستردگي، عمق و شدت بحران بايد به دقت در بيمارستان هاي سيار مورد توجه قرار گيرند.

همانطور که پيشتر هم اشاره شد در بيمارستان سيار امکان ارائه خدمات در سطوح مختلف شهري و غيرشهري وجود دارد و بيمارستان بايد آمادگي مواجهه با انواع آلودگي ها را داشته باشد، از موارد ديگري که بايد در مورد بيمارستان سيار منظور شود مي توان به آلودگي محيط با گازها، سموم و بخارهاي سمي، گرد و غبارها، آلاينده هاي ميکروبي، شيميايي و بيولوژيک اشاره کرد. بيمارستان سيار بهتر است توانايي هاي لازم را براي ارائه سرويس جهت موارد احتمالي قابل پيش بيني به ويژه بحران ها و بلاياي چندوجهي داشته باشد که از آن جمله مي توان به زمين لرزه، متعاقب آن سيل و... اشاره کرد. 

لازم است بيمارستان سيار اين توانايي را داشته باشد که بتواند با دو قالب حداکثري يا حداقلي واحدهاي خود برحسب شدت، گستردگي و حجم حوادث و بلايا کنترل کند. به عنوان مثال در يک حادثه کوچک با يک اتاق عمل و آي سي يو و 20 تخت بستري وارد عمليات شود و در يک حادثه بزرگ به صورت کامل با کليه ساختارها، تأسيسات، تجهيزات پزشکي و امکانات پشتيباني به محل انتقال يافته، برپا گرديده، نصب و راه اندازي شده و مورد بهره برداري قرار گيرد، به نحوي که از بُعد اقتصاد درمان و امکانات، برحسب نياز، توانايي ها، استطاعت موجود و برمبناي ضرورت واقعي، اين نقل و انتقال صورت پذيرفته، واحدها استقرار يافته، انرژي تأمين گرديده و پرسنل مشغول به کار گردند و به صورت کاملا عملياتي از کليه واحدها به موقع استفاده شده و از بيمارستان بهره برداري کيفي، با توجه جدي به کميت واحدها صورت پذيرد، به نحوي که در صورت ضرورت بلافاصله سطوح خدمات قابل ارائه و واحدهاي مورد نياز، افزايش و گسترش يافته و واحدهاي اصلي، پشتيبان و سطوح بستري به واحد اصلي اضافه گردند و پس از کاهش آستانه نياز، براي حفظ منابع انساني، فيزيکي و انرژي، واحدها جمع آوري شوند تا در نياز آتي مورد بهره برداري قرار گيرند.در اين راستا واحدهاي چندمنظوره يا قابل تبديل به يکديگر از مواردي هستند که جزء ويژگي هاي ارزشمند طراحي و اجراي اين سازه ها مي باشند که از اين گروه مي توان به تبديل اتاق هاي عمل به آي سي يوها در مواقع رفع نياز از اتاق عمل اشاره کرد.

از ديگر موارد قابل ذکر در بيمارستان سيار، ادغام واحدهاي مختلف مشابه در يکديگر است که ميتوان به عنوان مثال به ادغام آزمايشگاه و بانک خون اشاره کرد، که اين امر از بعد کاهش فضا بسيار مفيد است.

نحوە برپايي و چيدمان بيمارستان سيار نيز ويژگي ديگري است که بيمارستان ضمن آمادگي براي تطابق با الگوهاي مختلف چيدمان ها و رعايت استانداردها بايد بتواند برحسب خواسته متقاضيان علي رغم وجود محدوديت هاي فيزيکي نبود فضاي مناسب در دسترس، موقعيت نامناسب جغرافيايي منطقه، امکان نصب برپايي و راه اندازي را در کوتاه ترين زمان داشته و در صورت امکان طبق نقشه ها و الگوهاي ارائه شده توسط بهره برداران، نصب و راه اندازي شود.

انواع واحدها و ساختارهاي ايجاد کننده بيمارستان سيار

براي کاهش زمان نصب و راه اندازي، افزايش کارايي و بهره گيري از تمامي توانايي هاي فني و باليني موجود در بيمارستان سيار، کليه سازه هاي به کار رفته در آن تماماً سيار، مدولار و ترکيبي، پيش ساخته و با قابليت نصب، اتصال، گسترش و يا کاهش در محل عمليات در کوتاه ترين زمان مي باشند، که برحسب نوع، شدت، محل وقوع، موانع و محدوديت هاي فيزيکي و زماني به صورت مجزا يا کامل مورد بهره برداري قرار مي گيرند.

کانتينرها

کانتينرها طبق استانداردهاي ISO طراحي مي شوند و در تمامي شبکه هاي جاده اي قابل حمل و نقل است و با توجه به اينکه مي توانند به صورت 20 فوت ساده، 2×1 (2 بخش يا دو- لتي) يا 3×1 (3 بخش يا سه- لتي) باشند تفاوتي در حمل و نقل و جابه جايي با کانتينر ساده ندارند.

از کانتينرها براي اتاق هاي عمل، آي سي يو، آزمايشگاه، داروخانه، راديولوژي، سي تي اسکن، بانک خون و ... که نيازمند تجهيزات ثابت بوده و ساختار مستحکم و سطح بهداشتي بالايي را مي طلبند استفاده مي شود. 

کانتينرها بازشو بوده و فضاي قابل بهره برداري آنها تا دو، سه يا حتي پنج برابر ظرفيت، با همان کارآيي، قوام و ظاهر قابل افزايش است. با توجه به قابليت تنظيم ارتفاع نقاط مختلف کانتينرها از سطح زمين، استفاده از کانتينرها در زمين هاي شيب دار، سنگلاخ يا زمين هايي که هنگام مواجهه با سيلابها امکان نفوذ آب وجود دارد، تعبيه بسياري از تأسيسات و تجهيزات در داخل آنها بسيار توجيه پذير بوده و سهولت استفاده از آنها از امتيازات کانتينرها محسوب مي شود. 

درمجموع با رعايت بحث وزن و محدوديت هاي حمل و نقل که امروزه کمتر از پيش مطرح است، اين سازه ها براي فضاهاي اختصاصي و مهم يک بيمارستان سيار، به ويژه براي اتاق عمل، آي سي يو، ترياژ، سي تي اسکن و آزمايشگاه مناسب ترين ساختار مي باشند. فارغ از بحث حمل و نقل، بحث برپايي، نصب و راه اندازي کانتينرها تفاوت چنداني با چادرها ندارند. زمان برپايي معمولي کانتينرها حدوداً هفت تا پانزده دقيقه با سه نيروي انساني است.

چادرها

چادرها به دو دسته عمومي فريم بادي و فريم فلزي قابل طبقه بندي است.

چادر هاي فريم بادي

مواد به کار رفته در چادرها عمدتاً ترکيبات پليمري و شيميايي مانند پي وي سي است که قابل شست و شو بوده، از انعطاف لازم برخوردارند و در برابر شعله و نفوذ آب مقاوم مي باشند. اين مواد به گونه اي هستند که در مقابل دماي محيط، نور آفتاب، UV و عوامل فيزيکي محيطي به ويژه گرما و سرما تا حد زيادي مقاوم اند. وزن اين چادرها نسبت به چادرهاي معمولي سبکتر بوده، حمل و نقل آسانتري دارند و به سهولت و با سرعت، در مدت زمان 3 تا 10 دقيقه برپا و آماده بهره برداري مي گردند.  اين چادرها داراي ستون هاي هواي فشرده هستند که با توجه به ساختار ويژە خود به سرعت در هنگام نياز، قابليت بهره برداري و برپايي دارند. از چادرهاي فريم بادي مي توان براي بخش هاي بستري، اورژانس و استراحت پرسنل بهره برداري کرد.

چادرهاي فريم فلزي

جنس مواد به کار رفته در بافت چادرهاي فريم فلزي، همچون چادرهاي فريم بادي است و از پليمرهاي قابل شستشو و منعطف در آنها نيز استفاده مي شود که در برابر شعله مقاوم هستند و توانايي جلوگيري از نفوذ آب را دارند. مواد به کار رفته در چادرهاي فريم فلزي نيز، نسبت به نور آفتاب،UV، گرما، سرما، انبساط و انقباض مقاوم اند.

چادرهاي فريم فلزي، وزن بيشتري نسبت به چادرهاي فريم بادي دارند، اما به همان نسبت از ثبات بيشتري در مقابل باد و عوامل محيطي برخوردارند و فضاي داخلي بيشتري را براي بهره برداران فراهم مي کنند. طول عمر آنها بيشتر بوده، در برابر عوامل فيزيکي مقاوم ترند و نگهداشت و ارائه خدمات به آنها آسان تر است. 

از چادرهاي فريم فلزي ميتوان به عنوان کريدورها و رابط ها نيز بهره گرفت. براي ساخت اکثر کريدورها از الگوي چادرهاي فريم فلزي استفاده مي شود. 

چادرهاي فريم فلزي براي بخشهاي درماني و بستري، پذيرش و واحد رفع آلودگي مناسب بوده و در يک جمله حد فاصل بين سازه هاي کانتينري و فريم بادي هستند.

تريلرها و کِشنده ها

در برخي مواقع ساختارهاي سيار مدولار روي تريلرها نصب مي شود که يک کشنده، تريلر را به محل مورد نياز حمل مي کند، اين واحدها پس از حمل به محل مورد نظر با تريلرها، به واحدهاي ديگر متصل گرديده و عملا يک ساختار بهداشتي و درماني بيمارستاني قابل بهره برداري را فراهم مي کنند.

اتوبوس ها

از اتوبوس ها با توجه به نوع ساختار آنها، در مواردي به عنوان واحدهاي سيار معاينات، آمبولانس يا واحدهاي مدولار سبک درماني استفاده مي شود به نوعي که هر اتوبوس به عنوان يک واحد مستقل عمل کرده که اين واحدها قابليت اتصال به يکديگر را داشته و مي توانند به عنوان واحدهاي مختلف بهداشتي و درماني سبک به صور مختلف در قالب يک چيدمان مشخص در کنار هم قرار گيرند.

در اين حالت اتوبوس ها توسط کريدورهاي مختلف به يکديگر متصل مي شوند و عملا شرايطي فراهم مي شود که توانايي يک واحد درماني کوچک در آنها ايجاد شود البته ميتوان از اتوبوسها بيشتر به عنوان آمبولانس سيار، واحد بستري و ساير واحدهاي مرتبط مانند داروخانه، آزمايشگاه، بانک خون، راديولوژي و حتي در صورت ضرورت به عنوان واحد درماني و معاينات ادواري استفاده کرد.

اتاق هاي عمل سيار

اتاق عمل سيار واحدي مجزا ست که تا حد امکان و برحسب نوع و ابعاد ساختار در حال بهره برداري مي تواند داراي قسمت ها، تأسيسات و تجهيزات اتاق عمل عمومي باشد، بهتر است اين اتاق عمل يک کانتينر دوبل اکسپند 3×1 لت است که داراي رختکن، فضا و تأسيسات اسکراب بوده و به ريکاوري و آي سي يو متصل مي شود.  در اين واحد، تبادل هوايي به گونه اي است که جريان هوا، مانع از ورود ميکروارگانيسم ها به داخل گرديده و بهتر است دما و رطوبت اين واحد زير نظر باشد. اين واحد بايد قابليت حمل و نقل زميني، ريلي، هوايي و دريايي را داشته باشد. در اين خصوص توجه به نکات زير ضروري است.

جلوگيري از انتقال ميکروارگانيسم ها، تأمين هواي تازه، دسترسي به نور کافي به هنگام باز کردن دربها و ايجاد فضاي کافي از مهمترين مواردي است که در اتاق عمل بيمارستان سيار بايد مورد توجه قرار گيرند.

فضا و تجهيزات گچ گيري (از جمله سينک مربوطه) در اتاق عمل بايد در نظر گرفته شود.

برق اضطراري جزء مواردي است که در اتاق عمل بايد در هنگام نياز وجود داشته باشد.

در يک نگاه، اتاق عمل جراحي سيار، ترجيحاً بايد کليه گازهاي طبي مورد نياز براي اعمال جراحي را دارا بوده و ضمن بهره گيري از سيلندرهاي تحت فشار يا مولدهاي توليد کننده، از طريق يک شبکه توزيع مناسب با لوله کشي مطلوب در داخل يک کانال ترجيحاً سقفي، اين گازها را از طريق خروجي، در دسترس کادر درماني قرار دهد که طبعاً سنسورهاي مرتبط با افت فشار يا آسيب ها، اختلالات آنها را از طريق دادن اخطارهاي صوتي يا نوري مشخص مي کنند.

در اتاق هاي عمل، درجه حرارت مطلوب در محدوده 2 ± 23 درجه سانتيگراد و رطوبت بين 45 تا 60 درصد است.

در سر راه جريان توزيع آب، بهتر است مخزن آب براي اتاق عمل وجود داشته باشد که هيچ گاه آب آن قطع نگردد و پيش بيني تصفيه آب نيز صورت گيرد.

ساير اقلام و تجهيزاتي که بايد در اتاق عمل بيمارستان سيار نصب گرديده و يا وجود داشته باشند عبارتند از:

چراغ اتاق عمل، تخت عمل جراحي، الکتروشوک، لارنکسکوپ، دستگاه بيهوشي، ونتيلاتور، تورنيکت، ترالي، الکتروکوتر، اتوکلاو، مانيتورينگ براي ثبت علايم حياتي، پالس اکسيمتر پرتابل. اقلام مصرفي، نيمه مصرفي و به ويژه ابزار جراحي ماژور و مينور و پايه براي جراحي هاي عمومي و ارتوپدي نيز جزء مواردي هستند که بايد در اتاق عمل وجود داشته باشند.

فيلترهاي هپا

اين فيلترها که در اصل High Efficiency Particular Air Filter  هستند توانايي جذب ذرات 0.3 ميکرون را با دقت 99.97 درصد دارند، با اين فيلترها در صورت بهره برداري و طراحي درست با حجم و مقدار کافي، مي توان تمامي ذرات زنده و غيرزنده موجود در هوا را جذب کرد که شامل قارچها، اسپورها، باکتريها، ويروس ها و موارد مشابه است که تا ابعاد 0.3 ميکرون را پوشش مي دهند. در بيان کاربردي، از 10000 ذره 0.3 ميکرون در حال گذر از فيلتر هپاي با کارآيي 99.97 درصد  فقط 3 ذره با اندازه 0.3 ميکرون امکان دارد که از فيلتر، گذر و به محيط نفوذ کنند. مزيد بر اين موارد، فيلترهاي هپا به جزجلوگيري از ورود ذرات ريز به اتاق عمل، وظيفه يکنواخت سازي جريان هوا را نيز برعهده دارند.

بخش مراقبت هاي ويژه 

اين واژە حياتي در بيمارستان سيار به تمامي فعاليت ها و اقداماتي در بخش ويژه اطلاق مي شود که نهايتاً موجب بازگشت بيماران بدحال به شرايط قابل کنترل و تحت درمان مي شود که اين اقدامات در بخش مراقبتهاي ويژه بيمارستان سيار بايد با نظارت دقيق، کامل و دائمي صورت پذيرد. فعاليت بخش ويژه در بيمارستان سيار شامل يک واحد بسيار فشرده در قالب ارائه خدمات براي گروه هاي  NICU، Post-ICU، سي سي يو، آي سي يو و غيره است  که واحدي است متشکل از نيرو و منابع انساني کارآزموده شامل پزشکان متخصص، عمومي و پرستاران ، فضا، تأسيسات و تجهيزات مرتبط و داروها که هر يک در نوع خود از اهميت ويژه اي برخوردارند.

بخش مراقبت هاي ويژه بايد داراي شرايط ذيل باشند:

با توجه به اضطراب شديد و واکنش هاي مختلف رواني و روحي متعاقب بلايا در مصدومان و بيماران اعزام شده به آي سي يو، اين افراد اکثراً داراي شرايط بحراني روحي، مزيد بر مشکل اصلي خود هستند که مي توان از جمله به افزايش فشار خون، تنفس نامرتب و سريع، افزايش ضربان قلب و شرايط ايسکمي اشاره کرد که بايد حتماً محيط بخش مراقبتهاي ويژه آرام باشد و از سر و صداي زياد در نزديک آن اجتناب شود.

بهتر است بخش مراقبتهاي ويژه، نزديک اتاق عمل و اورژانس بوده و دسترسي بخشهاي بستري به آن آسان باشد؛ لذا استقرار آن در مرکز بيمارستان بسيار مهم است.

امکان احياي بيمار وجود داشته باشد و فضاي کافي براي دستگاه هايي مانند اي سي جي، الکتروشوک و واحدهاي مانيتورينگ پيش بيني شود و امکان گردش حول محور تخت فراهم باشد.

ديوارها، کف، سقف، درها، رنگ فضا، تهويه و فيلتراسيون از اهميت بالايي برخوردار است، لذا بايد بتوان به راحتي آنها را شست و شو، گندزدايي و ضدعفوني کرد.

وجود امکانات آب، برق، کليد و پريز کافي به نحوي که تجهيزات پزشکي دچار اختلال در عملکرد الکتريکي نشوند، بسيار مهم است.

تجهيزات مانيتورينگ به گونه اي نصب شوند که رفت وآمد افراد يا حرکات مصدومان و افراد بستري، باعث افتادن آنها نشود.

در کنار تخت ها، پيش بيني آويزهاي مختلف براي آويزان کردن سرمها، کيسه هاي خون و وسايل تزريق وريدي صورت گرفته باشد.

در بخش مراقبت هاي ويژه، اي سي جي، پالس اکسيمتر، دستگاه ABG و پيس ميکر نيز پيش بيني شود.

برخي از تجهيزات مورد نياز در بخش مراقبت ويژه به قرار زيرند:

تخت آي سي يو - ساکشن موتوردار و در صورت امکان همراه با سانترال- مانيتورينگ- کاپنوگراف- ونتيلاتور- تشک مواج- ترالي اورژانس- اي سي جي– پيس ميکر- سرنگ پمپ- نگاتسکوب- گلوکومتر- نبولايزر- فشارسنج- ترالي دارو– ست معاينه- الکتروشوک- ست لارنگوسکوپ با تيغه هاي مرتبط- آمبوبگ- ترالي حمل وسايل- پايه سرم- اقلام مصرفي به حد کافي مانند ملحفه، لباس بيمار، پتو، بالش، رو بالشي، شان، گان، ماسک، روکفشي– پالس اکسيمتر و پروبهاي مربوطه- اسپيرومتر و...

در بيمارستان سيار اين قاعده کلي وجود دارد که ساختار اتاق عمل جراحي و آي سي يو از ابعاد طراحي، سازه و تأسيسات بسيار نزديک به هم باشند تا در صورت ضرورت و برحسب نوع بحران و حوادث پيش آمده بتوان اين دو را در ساعات اوليه و ساعات آتي به يکديگر تبديل کرد، لذا مواردي همچون کلاس تميزي ، نوع و ميزان فيلتراسيون و توزيع گازهاي طبي تقريباً مشابه بوده و در ساير موارد به جزء تغييرات تجهيزاتي، همچون سينک جراحي و اسکراپ، تخت اتاق عمل و تخت هاي آي سي يو و همچنين مانيتورينگ، تغيير چنداني در معماري فضا، سازه و تأسيسات رخ نمي دهد.

تله مديسين

امروزه انتقال اطلاعات پزشکي از مرکزي به مرکز ديگر بسيار مهم بوده و اين اقدام در زمان وقوع بحران به ويژه در بيمارستان سيار اهميت فوق العاده پيدا  مي کند. از اين ميان ميتوان به تله راديولوژي، تله درماتولوژي، تله کارديولوژي، تله سرجري و تله پاتولوژي اشاره کرد. از کاربردهاي ويژه تله مديسين مي توان به بهره برداري از آن در هنگام وقوع حوادث و بلايا به ويژه در نقاط دور افتاده اشاره کرد که با توجه به پيشرفت هاي روزافزون اين رشته، اين خدمات در حال افزايش است. از تله مديسين مي توان در ارائه گزارشهاي پزشکي، مشاوره، تشخيص، مراقبت و مواجهه با بيمار و آموزش استفاده برد. اين اقدام و ارسال اطلاعات از طرق مختلف مانند ماهواره يا ارتباطات ديگر بي سيم، مانند استفاده از مادون قرمز، راديو و يا خطوط خاص ارسال داده ها و تلفن صورت مي پذيرد. زماني که دسترسي و ارتباط افراد دست اندرکار درمان در بحران، با مراکز مادر قطع شده باشد، کاربرد تله مديسين بيشتر تأثير خود را نشان خواهد داد.

با بهره گيري از تله مديسين شرايطي فراهم آمده است که ارسال اطلاعات تصاوير پزشکي، قبل و پس از پردازش صورت گيرد، تا ارسال و دريافت آزمايش هاي مختلف به راحتي انجام شود، همچنين امکان دريافت و ارسال اصوات مختلف و ... به ويژه مشاوره هاي چند جانبه همزمان در چند منطقه مختلف فراهم آيد. امروزه در بحران هاي نظامي و شرايط مختلف جغرافيايي، اقليمي و بحرانهاي شهري نيز تله مديسين کارآيي خود را نشان داده است، به نحوي که تصاوير x- ray تصاوير CT و... از طريق شبکه هاي تلفن و ماهواره قابل انتقال بوده و بسياري از گزارش هاي خام، در محل بحران تهيه و در مرکز تخصصي مورد بررسي و تحليل قرار مي گيرند. بديهي است روز به روز با گسترش توانايي هاي ارسال تصاوير رنگي، افزايش وضوح و ارتقاي کيفيت، شرايطي فراهم مي آيد که بر کاربرد اين اقدامات به خصوص در تصويربرداري، سونوگرافي، اکوکارديوگرافي قلب و عروق، جراحي، بيماريهاي عفوني، و... افزوده شود.

از تله مديسين در حال حاضر براي موارد زير در بحران استفاده مي شود: 

مديريت امور درماني و پزشکي از راه دور در بلايا و حوادث که شامل موارد زير است:

ارائه اطلاعات جامع پيش از وقوع حوادث و آموزش مداوم به درمانگران

همراهي در امداد و ارائه خدمات متناسب مشاوره اي به درمانگران اعم از کنترل پروتکلها، همراهي در جراحيها و فرايند تشخيص هاي افتراقي و احتمالي

کمک به عادي سازي شرايط محيطي پس از بحران اعم از مشاوره، کنترل فرايندها، بازنگري و بازبيني اقدامات انجام شده

انتقال اطلاعات پزشکي به صورت تصاوير، صوت و گزارش هاي باليني بيماران به شرح زير:

به صورت مستقيم و ارتباط تصويري و صوتي و ارسال گزارش هاي تفصيلي بيمار که البته نيازمند تمهيدات لازم از جمله تسهيلات مخابراتي است

دريافت، پردازش، ذخيره سازي و انتقال اطلاعات توسط سيستم پکس

در زمان بحران با توجه به کمبود متخصصان و حتي پزشکان، از اين فناوري که شامل ارسال اطلاعات و دريافت پاسخ براي دسترسي راحت به افراد ذيربط و يا افراد داراي مهارتهاي تخصصي است، در کوتاه ترين زمان با در نظر گرفتن محدوديت ها و شرايط جغرافيايي بهره گيري مي شود.

مديريت انرژي در فضاهاي بيمارستاني

در سال هاي اخير، به دلايل گوناگون ازجمله حذف تدريجي رايانه هاي آشكار و پنهان دولتي توجه بيشتري به ارزش انرژي در اشكال مختلف آن شده و لزوم محاسبه ميزان مصرف صرفه جويي انرژي به عنوان يك ضرورت قطعي و چاره ناپذير، پديدار شده است.
يكي از ساده ترين و درعين حال مهمترين پارامترهايي كه در اتلاف انرژي ساختمان دخالت دارد نوع پوشش هاي ساختمان است. اين پوشش ها عبارتند از: پنجره ها، ديوارها، سقف و كف. انتقال حرارت از اين سطوح از راه‌ هاي هدايتي يا نفوذ حرارت از شكاف هاي كوچك ايجاد شده در سطوح و از طريق جابجايي هوا به داخل و خارج ساختمان انجام مي گيرد. جهت جلوگيري اتلاف حرارتي از پوشش هاي ساختمان، بايد مهمترين پارامتر در انتقال پوشش ها يعني ضريب انتقال حرارت مورد بررسي قرار گيرد. هر قدر اين ضريب كمتر باشد، مقدار اتلاف حرارت از ساختمان كاهش يافته و نتايج مطلوب تري حاصل مي شود. به دليل مقاومت مكانيكي مصالح به كار برده شده در پوشش هاي ساختمان امكان اعمال تغييرات جدي در مقاومت حرارتي آن ها نيست، اما مي‌توان براي رفع اين مشكل از عايق هاي حرارتي در پوشش هاي ساختمان استفاده كرد. منابع و مراجع معتبر نشان مي دهند كه عايق كردن ديوارها و سقف هاي ساختمان تا 27%  كاهش بار انرژي را در فصل هاي گرم وسرد به همراه دارد. با توجه به اينكه مصرف انرژي در ساختمان هاي مسكوني و تجاري و بيمارستاني ايران سالانه معادل رقم  6/156  بشكه نفت خام است، لذا تنها با اجراي عايق كاري درست در آن‌‌ها مي توان معادل تقريبي بشكه نفت خام در سال    صرفه‌ جويي كرد.

كنترل و صرفه جويي انرژي در ساختمان 
قدم اول در كنترل برنامه مديريت انرژي ساختمان دست يابي به اطلاعات كلي آن است.به عنوان مثال در ساختمان يك بيمارستان اين اطلاعات شامل مواردي چون مواد و مصالح به كار رفته در سازه، نوع تاسيسات و تجهيزات، كاربردهاي بخش هاي مختلف بيمارستان، تجهيزات قابل نصب دراين بخش ها و... است. همچنين مطالعاتي درمورد ترموديناميك، رطوبت، نفوذپذيري ديوارها، سيستم هاي ايزولاسيون، اثر متقابل ديوار، سقف و پنجره ها، سيستم هاي الكترونيكي و مكانيكي و نيز نوع روشنايي و تهويه و ... مي تواند در نتيجه بررسي ها موثر باشد.  ‌با توجه به مبحث 19 از مقررات ملي ساختمان (مبحث صرفه جويي در مصرف انرژي) براي ساخت هر ساختمان جديد نياز به اخذ پروانه ساختمان است. مدارك مورد نياز جهت اخذ اين پروانه شامل گواهي صلاحيت مهندس يا شركت طراح، چك ليست انرژي (حاوي خلاصه اطلاعاتي از عوامل ويژه اصلي و فرعي)، نقشه هاي ساختمان، مشخصات فيزيكي مصالح و سيستم هاي عايق حرارت مورد استفاده در ساخت اجزاي پوسته خارجي ساختمان، مشخصات فني سيستم هاي تاسيسات گرمايي، سرمايي ، تهويه مطبوع،  تامين آب گرم مصرفي و روشنايي مورد استفاده در ساختمان است.

عوامل ويژه اصلي و فرعي موثر در مصرف و ميزان صرفه جويي انرژي در ساختمان 

عوامل ويژه اصلي : 
كاربري ساختمان

ساختمان ها از نظر نوع كاربري به 4 گروه الف تا د براساس عوامل زير تقسيم مي شوند:
‌نوع تداوم استفاده از ساختمان در طول سال و در طول شبانه روز به صورت منقطع يا پيوسته 
‌شدت اختلاف دماي احتمالي بين داخل و خارج ساختمان
‌اهميت تثبيت دماي فضاهاي داخل ساختمان
در اين گروه بندي ساختمان بيمارستان در دسته كاربري نوع الف قرار مي گيرد. در پيوست 3 از مبحث 19 ليست شهرهاي ايران و نياز به انرژي هرشهر آمده است.

گونه بندي جغرافيايي و نياز انرژي
گرمايي- سرمايي سالانه ساختمان
مناطق مختلف كشور از نظر سطح نياز انرژي گرمايي- سرمايي سالانه، به سه گروه با نياز انرژي گرمايي- سرمايي سالانه كم، متوسط و زياد تقسيم مي شوند. در پيوست 3 از مبحث 19 ليست شهرهاي ايران و نياز به انرژي هرشهر آمده است.

سطح زير بناي مفيد ساختمان
ساختمان ها از سطح زير بناي مفيد به 2 گروه با زير بناي مفيد كمتر يا مساوي با 1000 متر مربع و زير بناي مفيد بيش از 1000 متر مربع تقسيم مي‌شوند.

گونه بندي شهر محل احداث ساختمان
شهرها در اين مبحث به دو گونه شهرهاي بزرگ (مراكز استان ها و شهرهاي با بيش از يك ميليون نفر جمعيت) و شهرهاي كوچك تقسيم مي شوند.

ميزان صرفه جويي در انرژي
در اين بخش ساختمان ها از نظر ميزان مصرف انرژي به 4 گروه با صرفه جويي زياد، متوسط، كم و بدون صرفه جويي تقسيم بندي مي شوند. 

عوامل ويژه فرعي:
مانند امكان و عدم امكان بهره گيري از انرژي خورشيدي، نوع انرژي مصرفي (برقي و غير برقي)، نحوه تداوم استفاده از ساختمان (منقطع يا پيوسته) ، استفاده از سيستم هاي نوين تهويه و نسبت سطح پوسته خارجي نورگذر ساختمان به سطح زيربناي مفيد آن. 
 ‌جهت كنترل ميزان مصرف انرژي و كنترل برنامه مديريت انرژي در فضاهاي بيمارستاني موجود مي توان در شروع كار از چك ليست‌هاي زير استفاده كرد. 

چك ليست كنترل برنامه مديريت انرژي در بيمارستان  
بخش 1  
با مطالعه اين بخش و مشخص كردن شرايط موجود و بررسي امكان ايجاد تغييرات مثبت جهت بهبود اين شرايط، مي توان مصارف نامناسب و بيهوده انرژي را در بيمارستان مشخص كرد.

الف) عوامل قابل بررسي در خارج از ساختمان بيمارستان:
1- نوع نما 
2- رنگ نما
3- نوع پشت بام (نوع پوشش سطح، دودكش دار  و غيره)
4- جهت ساختمان
5- وضعيت حصار پنجر هاي رو به خورشيد
6- درها و پنجره هاي باز با دسترسي كم
7- را ه هاي ورود به ساختمان از نظر نوع درها ( يك لنگه يا دو لنگه، درهاي خودكار و غيره )
8- وضعيت پوشش گياهي اطراف ساختمان (استفاده از شاخ و برگ در اطراف ساختمان )
9- وضعيت روشن بودن چراغ هاي محوطه خارجي در طول ساعات روز
10- وضعيت روشن بودن چراغ هاي تبليغاتي در طول ساعات روز
11- كانال هاي هواي تعبيه شده در داخل ديوارها (سيستم دودكش ها و ...)

ب) عوامل قابل بررسي در داخل ساختمان بيمارستان:
12- شرايط و رنگ ديوارها 
13- بررسي نظافت لوازم روشنايي و پنجره ها 
14- وجود درها و پنجره هاي باز در فضايي با دماي كنترل شده 
15- وجود پنجره هاي باز يا شكسته 
16- بررسي تابش خورشيد از داخل پنجره ها يا ساير محل هاي باز به داخل محل هايي كه از تهويه مطبوع استفاده مي كنند.
17- استفاده از پنجر ه هاي رنگ شده جهت كاهش شدت نور طبيعي 
18- بررسي سيستم روشنايي:
‌نوع لامپ (فلورسنت، رشته اي و...) 
‌شرايط منعكس كننده 
‌بررسي چراغ‌هاي چشمك زن يا سوخته
‌تعييين سطوح روشنايي 

‌تعداد مدارهاي كنترل كننده 
‌نوع كنترل  (ديمر، تايمر، حسگر حضور افراد  و...) 
‌كيفيت انعكاس دهندگي ديوار ها و سقف 
‌استفاده از روشنايي خارج و وضعيت كنترل آن ها (فتوسل) 
 محل هاي روشني كه به طور متناوب اشغال نمي شوند (مانند انبارها، اطاقك هاي انباري، رختكن ها و غيره) 
‌استفاده از روشنايي طبيعي 
‌ارتفاع نصب لوازم و فضابندي 
19- بررسي استفاده از بانك هاي خازني
20- بررسي سيستم ژنراتورها جهت تغذيه خطوط اضطراري:
‌تغذيه  UPS
‌سيستم هاي هواساز و اكسيژن ساز 
‌تغذيه حداقل ازخطوط تغذيه كل واحدها (شامل مدارهاي روشنايي، پريز، شبكه كامپيوتر وغيره) 
‌سانترال تلفن 
‌تغذيه تمامي يا حداقل از آسانسورهاي نفر بر و بيمار بر 
‌سيستم فراخوان و روشنايي داخل تمامي آسانسورها و چاه هاي آسانسور 
‌بخشي از سيستم هاي تهويه مطبوع 
‌سيستم هاي هواساز
‌كليه سيستم هاي هواي فشرده ساز و اكسيژن ساز
‌سيستم هاي حفاظتي و امنيتي و كنترل درهاي ورود و خروج 
‌دوربين هاي مداربسته 
‌سيستم صوتي و اطلاع رساني 
ساير سيستم ها (برحسب ضرورت)
21- بررسي سيستم واحد برق ايمني ups (جهت تغذيه خطوط ايمني)
!سيستم اعلام و اطفا حريق 
-بخشي از سيستم هاي هواي فشرده ساز و اكسيژن ساز (برحسب ضرورت)
-بخشي از سيستم دوربين هاي مداربسته (برحسب ضرورت)
-بخشي از خطوط تغذيه روشنايي (برحسب ضرورت) و كليه خطوط تغذيه پريزها در واحدهاي:
- كليه اتاق هاي جراحي (تخصصي، عمومي، اورژانس) 
-‌بخش اورژانس 
-بخش مراقبت هاي پس از عمل و مراقبت هاي ويژه 
-بخش ليزر
-آزمايشگاه ها 
-واحد  CSR
-ساير واحد ها (برحسب ضرورت) 
-سيستم سرور اصلي شبكه كامپيوتر
22- بررسي وضعيت برق اتاق تجهيزاتي كه با برق سه فاز تغذيه مي شوند (مانند دستگاه هاي راديولوژي، MRI ،ليزرهاي سه فاز و غيره) 
23- بررسي سيستم هاي اكسيژن ساز و هواي فشرده 
24- بررسي وسايل و تجهيزات حفاظت نشده و سيستم لوله كشي كه حرارت را توليد  يا جذب مي كند مانند:
-خطوط تغذيه آب داغ 
-خطوط آب سرد و غيره 
25- بررسي نشتي خطوط لوله، دستشويي ها، شيرها، كانال ها، مخازن، كويل هاي انتقال حرارت كثيف، پنكه هاي كثيف و غيره  
26- نوع حرارت محل كانال هاي تغذيه گرمايش محيط (در ساختمان فولادي، گرمايش اجباري هوا ممكن است كمترين كارايي را داشته باشد.
27- بررسي محل قرار گيري كانال هاي تغذيه گرما، تجهيزات و كنترل ها 
28- بررسي موانع احتمالي در واحدهاي تخليه كننده هواي تغذيه 
29- بازرسي دماي سيستم حرارتي 
30- بازرسي درجه حرارت آب تغذيه سيستم 
31- بررسي محل قرار گرفتن ترموستات ها 
32- تعيين وضعيت و شرايط برج خنك كننده 
/كنترل  بازه هاي زماني نظافت 
0كنترل دائمي كيفيت آب
33- روشن كردن يا خاموش كردن فرايندهايي مانند گرمكن هاي شناور در مخازن باز
34- بررسي وجود عايق‌بندي روي مخازن، كانال ها، لوله ها، ديواره ها و سقف ساختمان 
35- وضعيت سلامت عايق بندي (پاره شدن ، خيس شدن و ...) 
36- مشخص كردن راه هايي جهت بازيافت حرارت 
37- بررسي وسايل و تجهيزات بازرسي كننده  (كمربندهاي پوشيده شده، ياتاقان ها و...) 
38- وجود تجهيزات سالمي كه مورد استفاده قرار نمي گيرند  .
39- تجهيزاتي كه مي توانند در زمان عدم استفاده خاموش شوند (مانند سيستم روشنايي‌، فن هاي هوادهي و غيره) 
40- بررسي مواردي كه در آن ها از دستگاه‌هاي كنترل حداكثر تقاضا شده است .
41- مواردي كه از وسايل بازرسي مانند هشدار دهنده ها و ... استفاده شده و توانسته به عملكرد تجهيزات در بازدهي حداكثر كمك كند.
42- بررسي وسايل و تجهيزاتي كه به طور اتوماتيك كار مي كنند (مانند دستگاه هايي كه با ترموستات، فتوسل و ساعت كنترل مي شوند.)
43- بررسي نظافت و حفاظت مناسب موتورها 
44- ابعاد و كاربردهاي مناسب موتورها 
45-  برقراري برنامه هاي كنترل كيفيت به منظور كاهش ميزان اتلاف 
46- بررسي وضعيت كاليبراسيون وسايل كنترلي و تجهيزات پزشكي و دسته بندي تجهيزات براساس دوره هاي نياز به كاليبراسيون (1ماهه، 6ماهه، يكساله و ...) 
47- بررسي وضعيت حفظ و نگهداري تجهيزات پزشكي 
48- مجهز بودن كاركنان تعمير و نگهداري به ابزار مناسب براي انجام كار 
49- بررسي ميزان تسلط كاربران در استفاده از تجهيزات و برنامه ريزي جهت آموزش‌هاي دوره اي ايشان
50- بررسي وضعيت تعمير و نگهداري وسايل و تجهيزاتي كه در صورت كار نكردن اثرات جدي بر روي فرايندهاي كاري بيمارستان خواهند داشت 
51- تهيه ليستي از فضاها و سيستم هايي كه در شيفت شب نيز فعال هستند.
52- انجام خدمات جمع كردن زباله هاي عفوني، بيمارستاني و عادي در طول ساعات كاري 

بخش 2  
با مطالعه سوالات اين بخش و پاسخ به آن مي توان زمينه مناسبي راجهت برنامه ريزي مديريت انرژي ايجاد كرد. 
1- آيا يك فرد رده بالا داريد كه در پيشبرد برنامه هاي مديريت انرژي شما اقدام كند؟
2-آيا مسئول انرژي بيمارستان،  صورتحساب هاي برق را مي بيند؟ 
3-آيا فرد مسئول، جداول ماه به ماه هزينه ها، تقاضاها و مصارف امكانات شهري را نگهداري مي كند؟
4-آيا پرونده اي براي اعمال برنامه هاي مديريت انرژي تشكيل داده ايد؟
5-آيا يك منحني از بار مصرفي روزانه ساختمان ترسيم كرده ايد؟
6-چه مقدار از انرژي شما در شيفت هاي مختلف كاري بيمارستان مورد استفاده قرار مي گيرد؟
7-آيا مي دانيد كه در زمان وقوع كمبودهاي جدي چه انتظاراتي از شما وجود خواهد داشت؟
8-آيا فهرستي از اولويت هاي استفاده از وسايل و تجهيزات خود تهيه كرده ايد؟
9-آيا يك فهرست يادآوري مديريت انرژي براي كاركنان و افراد ساختمان داريد؟
10- آيا مصرف كننده هايي داريد كه بتوانند به غير از مواقع پيك بار كار كنند؟
11- آيا تيمي جهت بررسي استفاده از انرژي هاي نو (مانند انرژي خورشيدي) دراختيار داريد؟
12- آيا كاركنان شما مي دانند كه در زمان كمبود جدي سوخت چه بايستي بكنند؟
13- آيا از كاركنان درخواست همكاري و ارائه پيشنهادات كرده ايد؟
14- آيا شما و كاركنان شما از مباحث سيستم مديريت هوشمند ساختمان)BMS: Building Management  System (و سيستم مديريت هوشمند انرژي (EMS: Energy Management System) مطلعيد؟  
15- با توجه به محاسن اجراي سيستم هاي فوق در زمينه هاي افزايش كارايي و بهره وري، افزايش قابليت هاي كنترلي و امنيتي، كاهش هزينه هاي راهبري و نگهداري و نيز صرفه‌جويي چشمگير انرژي در ساختمان، آيا امكان سرمايه گذاري در اين سيستم را داريد؟

نتيجه گيري
استفاده منطقي از منابع محدود انرژي و جايگزيني آن با ساير روش هاي توليد انرژي مانند استفاده از انرژي هاي بادي، خورشيدي و ساير منابع كم هزينه و سازگار با محيط زيست بايد در رئوس اصلي كار مسئولان قرار گيرد.
اميد است كه درآينده اي نزديك در تمامي واحدهاي بيمارستاني درحال احداث يا بازسازي، با اعمال سيستم هاي مديريتي كارآمد متكي بردانش فني روز و با ترويج علم و عمل همراه با نظارت اجرايي، به اهداف مورد نظر درزمينه صرفه جويي و كاهش مصرف انرژي دست يابيم.

ونتيلاتور

تاريخچه ونتيلاتور و تاريخچه تنفس مصنوعي به حدود 870 سال قبل از ميلاد مسيح بر مي‌گردد و در ايران استفاده از ونتيلاتور سابقه‌ اي 50 ساله دارد.  ‌وظيفه دستگاه ونتيلاتور كمك به بيماراني است كه به‌ دليل تروما، نارسايي مادرزادي يا در اثر داروهاي بيهوشي امكان تنفس طبيعي ندارند. يك دستگاه ونتيلاتور، اكسيژن و هوا را به ميزان مورد نياز با هم تركيب نموده، سپس آن را توسط لوله‌ هاي مخصوصي تحت عنوان "مدار تنفسي" به بيمار تحويل مي‌ دهد. گاز (هوا) موجود در ونتيلاتور قبل از تحويل به بيمار، تبديل به بخار مرطوب شده و سپس از طريق مدار تنفسي منتقل مي‌شود. به طور كلي هر بيماري كه سيستم تنفسي وي نتواند پاسخگوي نيازهاي تنفسي‌اش باشد، نيازمند سيستم كمك تنفسي است و عمدتاً به بيماري‌هاي قلبي ً‌ريوي مربوط است. اين دستگاه در بخش‌ هاي ICU, CCU, NICU و اورژانس كاربرد بيشتري دارد. 

ونتيلاتورهاي موجود، به صورت مدهاي حجمي و فشاري، حجم مورد نظررا تامين مي‌كنند.
اكثرونتيلاتورهاي قديمي يا كوچك‌ترمثل ونتيلاتورهاي قابل حمل، براساس مد زماني ساخته شده‌اند.  
مزيت بزرگ مدهاي فشاري، الگوي جريان دمي  درتنفس است كه شدت جريان هوا همراه با پرشدن ريه، به آهستگي كم مي‌شود. اين مسئله منجربه توزيع يكنواخت گازبين ريه‌ها مي‌شود. ازوقتي كه مد حجمي، تهويه دقيقه‌اي ثابتي را تضمين كرده است ،  اين مد به طور رايج به عنوان مد تهويه‌اي اوليه دراورژانس استفاده مي‌شود.

 ‌پارامترهاي مهم براي كار با دستگاه
پارامترهاي زيادي قبل از اتصال دستگاه به بيمار و حين عملكرد دستگاه توسط پزشك قابل تنظيم است كه برخي از آن‌ها عبارت است از: حالت كاري دستگاه ، CMV-SIMV-CPAP حجم جاري (حجم هواي دم يا بازدم در مد تنفسي طبيعي حدود 500‌ميلي ليتر)،  نرخ جريان هوا، فشار هوا وحجم در دقيقه (حجم هواي دم و بازدم در هر دقيقه) 

ايرادهاي معمول و روش هاي نگهداري
 معمولا لوله‌هاي هوا و اتصالات دچار ايراد مي‌شوند كه بايد به سرعت تعويض شود .
 رطوبت سازها و نبولايزرها احتمال مسدود شدگي دارد تميز كردن مداوم آن‌ها توصيه مي‌شود.      
  اگر مايع ( خون، ادرار، سالين، بتادين، آب، و...) وارد دستگاه شود لازم است دستگاه سريعاً باز و قسمت‌هاي آسيب ديده (سوييچ ها، رله‌ها، موتورها يا فيلترهاي‌هوا) تعويض شود.   
 چك كردن جريان نشت الكتريكي ماهانه و كاليبراسيون هر 6‌ ماه يك بار الزامي است.
 فيلترهاي هوايي لوله بيمار بايد مرتباً تميز يا تعويض شود.       
 لامپ‌ها، سويچ‌ها، وسايل فعال كننده، موتورها و هيترها، به صورت متناوب نياز به بررسي و تعويض دارد.                       

انواع حالت هاي كار‌
بيشترونتيلاتورها را مي توان براي تحويل حجم جاري درمد كنتروله يا مد كمكي، تنظيم كرد. 
مد كنترلي: دراين مد ، ونتيلاتور ، حجم جاري ازپيش تنظيم شده اي را براساس يك بارتحريك، بدون توجه به تلاش بيمار، آزاد مي‌كند. دربيماران آپنه وبيماراني كه تنفس آن‌ها محدود شده است، مد كنتروله مي‌تواند تحويل مناسب حجم دقيقه‌اي را تضمين كند.
مد حمايتي: دراين مد، ونتيلاتور، حمايت دمي را با استفاده از فشار حمايتي تامين مي‌كند. اين كار با حس كردن دم بيمار و تامين فشار حمايتي صورت مي‌گيرد و به دنبال آن فاز بازدمي شروع مي‌ شود.          
تهويه اجباري مداوم: دراين مد تنفس تحويلي درفواصل ازپيش تنظيم شده، بدون توجه به كوشش تنفسي بيمار، انجام مي‌شود. اين مد اغلب در بيماران فلج شده يا آپنه به‌كار مي‌رود.           
مدCMV: قبل ازارائه مد A/C به صورت گسترده مورد استفاده قرار مي‌گرفت. چرا كه مد A/Cدربيماران آپنه همانند مد CMV عمل مي‌كند. اكثرونتيلاتورها مد CMC واقعي ندارند و به جاي آن مد A/C را توصيه مي‌ كنند. 
تهويه كنتروله كمكي: ونتيلاتور، تنفس‌هاي از پيش تنظيم شده‌اي را هماهنگ با كوشش دمي بيمار تحويل مي‌دهد. 
تهويه اجباري متناوب: تهويه اجباري جريان هوا درفواصل ازپيش تنظيم شده آزادشده و به بيمار اجازه داده مي‌شود بين تنفس‌هاي ارائه شده توسط دستگاه نفس بكشد. اين مد جاي خود را به مد SIMV داده است.
تهويه اجباري متناوب هماهنگ: در اين مد دستگاه تنفس‌هاي از پيش تنظيم شده‌اي را هماهنگ با كوشش‌هاي تنفسي بيمار ارائه داده وبه بيمار اجازه داده مي‌شود بين تنفس‌هاي دستگاه نفس بكشد.   
اولين انتخاب مد تهويه معمولا  A/Cيا  SIMV است والبته به پزشك بستگي دارد. ايراد بالقوه مد  A/C در بيماراني كه بيماري‌هاي انسدادي راه هوايي دارند، اين است كه احتباس هوا و افزايش تعداد تنفس را شديدتر مي‌ كند.
دستگاه ونتيلاتور در چه بيماراني استفاده مي شود؟   
اختلالات ريه و هوايي مثل پنوموني ريه - شكستگي دنده ها ARDS
تشديد COPD
اختلالات گردش خون مثل شوك كارديوژنيك          
مسموميت دارويي      
بعد از اعمال جراحي قلب- ريه- شكم       
ضربه سر و جمجمه       
اختلالات عصبي عضلاني ( مياستني گراويس - پوليوميليت - گلين باره)      
اغما و كما (براي مثال به‌دنبال CVA)
زماني‌كه در ABG بيمار pao‌2 كمتر از 50 mmHg و paco‌2 بيشتر از 50 mm Hg   ادامه داشته باشد نشان دهنده اين است كه بيمار در فاز نارسايي حاد تنفسي است  (Respiratory  Failure).   

انواع ونتيلاتور
ونتيلاتور قابل حمل:  اين ونتيلاتور كوچك و در عين حال بسيار قوي است و مي تواند به‌صورت پنوماتيكي (با پمپ هوا) يا از طريق منبع برق AC و يا منبع برق DC نيرو بگيرد.
 ونتيلاتور ICU: اين ونتيلاتورها بزرگ‌تر بوده و معمولا به طور پيوسته به برق  AC متصل هستند (داراي باتري براي سهولت حمل و نقل هاي داخلي و همچنين يك پشتيبان در مواقع نقص منبع.) اغلب كاربرد مهمي از تنوع وسيع پارامترهاي تنفس دهي را فراهم مي‌كند (مثل افزايش نرخ تنفس.)  
!ونتيلاتور NICU: خاص نوزادان زودرس است و زيرمجموعه هاي مخصوصي از ونتيلاتورهاي  ICU هستند
"ونتيلاتورهاي PAP: اين ونتيلاتورها مخصوص تنفس غير تهاجمي طراحي شده و شامل ونتيلاتورهاي قابل استفاده در خانه، به منظور درمان تنگي نفس در خواب  است.      
ونتيلاتورهاي پرتابل بيشتر براي بيماراني استفاده مي‌شوند كه شرايط بيماريشان حاد نبوده ولي لازم است مدت زمان زيادي به‌دليل مزمن بودن بيماريشان از ونتيلاتور استفاده كنند. ازاين ونتيلاتور‌ها بيشتر در منزل يا در وضعيت‌هايي كه نياز به جابجايي بيمار است و يا در اورژانس‌ها استفاده مي‌شود و نحوه كار نسبتا ساده‌اي دارند.  در تقسيم بندي ديگر به طور كلي ماشين‌هاي تهويه مصنوعي به دو نوع ونتيلاتورهاي فشار منفي  و  ونتيلاتورهاي فشار مثبت  دسته بندي شده‌اند.

شستشو و نگهداري ونتيلاتور     
 امروزه اكثر ونتيلاتورها با استفاده از فيلتر ، به خوبي محافظت شده‌اند كه لزوم ضد عفوني كردن دستگاه را به طور قابل توجهي كاهش داده است . بايد توجه داشت براي هربيمار فيلتر جداگانه استفاده شده و پس از جدا شدن بيمار از دستگاه براي بيمار بعدي فيلتر مجدد گذاشته شود و براي بيماراني كه به مدت طولاني از ونتيلاتور استفاده مي كنند، بايد فيلتر هر 48 ساعت تعويض شود.
َ قسمت هاي مرطوب كننده ونتيلاتور را مي‌توان با استفاده از ماشين‌هاي شستشو يا بخار با درجه حرارت كم (70 درجه سانتيگراد) ضد عفوني كرد . پس از جدا شدن بيمار از ونتيلاتور قسمت مرطوب كننده بايد شسته و خشك شده ، سپس براي بيمار بعدي استفاده شود.     
 بيماراني كه طولاني مدت از ونتيلاتور استفاده مي‌كنند شستشوي هر 48 ساعت توصيه مي‌شود. خشك شدن همه قسمت‌ها براي استفاده مجدد ضروري بوده زيرا رشد ميكروارگانيسم‌ها به طور قابل توجهي كاهش مي يابد.

نكات مهم براي خريد ونتيلاتور  
 محدوده سني قابل استفاده (كودك، بزرگسال)
دارا بودن استانداردها، نشان‌ها (مثل )CE و تاييديه‌ها (مثل  )FDA
 مشخصات دامنه كنترل‌ها و تنظيمات )Tidal Volume، قفل پنل كنترل، جريان و فشار Inspiratory، زمان  Inspiratory و Expiratory، نسبت IE، درصد 2Fio، Manual Breath Button،  Pressure Support، مدت زمان اكسيژن 100% و ...) مكانيسم تريگر  فشار، جريان، Neural()
 نبولايزر و نوع آن     
 حالت‌هاي كاري Assist/Control(، A/C Volume Breath، A/C Pressure Breath، SIMV، SIMV Volume Breath،  SIMV Pressure Breath ، SIMV Pressure Support، Respiration Rate، CPAP Pressure Support  , و ... ) 
 پارامترهاي نمايش داده شده PIP(، MAP، Tidal Volume، Minute Volume، PEEP Pressure، نسبت IE، نرخ تنفسي، زمان  Inspiratory و Expiratory،  )Analyzed %( 2Fio و ...) 
 هشدارهاي مربوط به بيمار (2Fio  كم يا زياد، Low & High minute volume، Loss of PEEP، Apnea ، High PEEP، Inverse IE ratio، High pressure، Breathing circuit disconnect، High  respiratory  rate و ...)
 هشدارهاي مربوط به دستگاه (نقص در سيستم برق و گاز ورودي، ضعيف شدن باطري، Self diagnostics، و ...)   
 اينترفيس دستگاه‌هاي خارجي، پورت‌هاي خروجي (تعداد) و خروجي آنالوگ        
 گزارش دهي (آلارم و وضعيت بيمار) مشاهده گزارشات در نمايشگر و ارسال گزارشات به پرينتر  
 ذخيره اطلاعات روي ديسك جانبي و ارسال ديتا از طريق شبكه  
 داشتن صفحه نمايش و نوع آن (مثلا)LED و اندازه آن (بر حسب اينچ)        
 قابليت حمل و نقل بيمار و قابليت استفاده در هواپيما  
 سازگاري با  MRI (قدرت ميدان مغناطيسي بر حسب تسلا)     
 سيستم پنوماتيكي، كمپرسور هواي اينترنال و اكسترنال گازهاي فشرده (اكسيژن، هوا و ...) و دامنه فشار ورودي    - منبع برق، VAC ، جريان بر حسب آمپر و توان بر حسب وات      
 باتري داخلي و خارجي (نوع و تعداد، مدت زمان كار، قابل شارژ بودن و مدت زمان شارژ مجدد)   
ابعاد و وزن دستگاه                                                                                                          
نحوه نگهداري و تعميرات پيشگيرانه (تعداد دفعات) 
 قيمت، مدت گارانتي و خدمات پس از فروش، مدت زمان تحويل، نحوه سرويس و آموزش

عفونتهاي بيمارستاني؛ بلاي جان بيماران

عفونتهاي بيمارستاني برخاسته از ميکروبهايي است که در محيطهاي بيمارستاني زندگي ميکنند و به دليل مساعد بودن شرايط محيط زيست رشد کرده و تکثير ميشوند. اين عفونت پس از پذيرش بيمار در بيمارستان، معمولا 48 يا 72 ساعت بعد يا طي دورهاي مشخص 10 تا 30  روز پس از ترخيص بيمار اتفاق ميافتد و در زمان پذيرش بيمار وجود ندا شته است.
در صورتي که به دنبال اعمال جراحي، در بدن بيماران جسم خارجي کار گذاشته شود(Implant)، عفونت بيمارستاني ميتواند تا يک سال بعد هم روي دهد و علاوه بر بيماران، کارکنان و عيادتکنندگان را هم مبتلا کند. هر يک از اعضاي بدن ميتواند در بيمارستان، دچار عفونت شود ولي در بين انواع عفونتهاي بيمارستاني، عفونت دستگاه ادراري (42 درصد)، عفونت دستگاه تنفسي تحتاني (11 درصد) پنوموني (15 تا 20 درصد)، عفونت ناشي از زخم جراحي (24 درصد) و عفونت دستگاه گردش خون (5 تا 10 درصد)، از اهميت خاصي برخورداراست.
طبق بررسيهاي انجام شده، عفونت ادراري، شايعترين و پنوموني کشندهترين عفونت بيمارستاني محسوب ميشود. اگرچه در بعضي از مراکز، عفونت بيمارستاني دستگاه گردش خون، علت اصلي مرگ بيماران است. اين قبيل ميکروبها تا حدي مهلک و خطرناک است و رعايت نکردن نکات بهداشتي و مراقبتي براي مبتلايان براحتي ميتواند جان بيماران را به خطر بيندازد.
 اين ميکروبها بهطور طبيعي با ساير ميکروبهاي معمول که به آن ها ميکروبهاي نجيب گفته ميشود، متفاوت است و به آن ها ميکروبهاي نانجيب اطلاق ميشود. خطر مرگ و مير ناشي از ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني ناشي از اين ميکروبها، بسيار بالا است. در بيماراني که مدت بستري شدن آن ها در بيمارستان به هر دليلي طولانيتر از حد معمول است، زمينه ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني به مراتب بالا ميرود و ميکروب، اين افراد را بيشتر تهديد ميکند. بنابراين عفونت بيمارستاني مورد شايعي است و بعد از بستري شدن در بيمارستان احتمال ابتلا به آن وجود دارد.
احتمال بروز عفونتهاي بيمارستاني معمولا در تمام بيمارستانهاي دنيا وجود دارد و بيمارستانهاي داخلي هم از اين امر مستثني نيستند و گاهي خبر مرگ و مير شماري از بيماران بر اثر ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني به گوش ميرسد.
در اين ميان، بيمارستانهاي عفوني و سوانح و سوختگي در درجه اول خطر قرار دارد و احتمال بروز عفونتهاي بيمارستاني در آن ها به مراتب بالاتر از ساير بيمارستانها است. ولي رعايت اصول بهداشتي و نگهداري بيماران در زمان مقرر و جلوگيري از تمديد بيجاي بيماران، ميتواند تا حد زيادي مانع شيوع عفونت شود.
 تاريخچه كنترل عفونت هاي بيمارستاني در دنيا بسيار قديمي است و از زماني آغاز مي شود كه براي مراقبت و درمان بيماران از قرن چهارم ميلادي در نقاط مختلف دنيا بيمارستان تاسيس شد. عفونت هاي بيمارستاني همزمان با گسترش بيمارستان ها همواره يكي از مشكلات عمده بهداشتي و درماني بوده و با افزايش مدت اقامت بيمار در بيمارستان موجب افزايش ابتلاء و مرگ و مير از اين عفونت ها شده و در نتيجه هزينه هاي بيمارستاني را به شدت افزايش مي دهد.
عفونت از عوارض مراقبت هاي بهداشتي و درماني است بنابراين سابقه عفونت هاي بيمارستاني به زمان تاسيس بيمارستان در كشورهاي مختلف است. بر اساس يك گزارش فني سازمان جهاني بهداشت و مطالعات چاپ شده از سال 1995 تا 2008، شيوع كلي عفونت هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي و درماني در كشور هاي توسعه يافته بين 1/5 تا 6/11 است .مركز اروپايي پيشگيري و كنترل بيماري ميزان متوسط شيوع عفونت هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي و درماني را 1/7 درصد گزارش كرده است. دركشورهاي در حال توسعه مثل آلباني، برزيل، تانزانيا و تايلند ميزان اين نوع عفونت به طور چشمگيري بيشتراز كشورهاي توسعه يافته است و ميزان آن 15 درصد با دامنه 27-6 درصد گزارش شده است. در كشور انگلستان 100000 مورد ناشي ازعفونت هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي و درماني و در هر سال حداقل 1 ميليارد پوند هزينه براي سيستم هاي بهداشتي و درماني ملي تخمين زده شده است. در بعضي از كشورهاي منطقه مديترانه شرقي مثل مراكش و اردن و تونس مطالعات بر روي ميزان شيوع عفونت هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي و درماني دربين سال هاي 2004 تا 2008 ميزان شيوعي برابر 12 تا 18 درصد را در برداشت. در يك بررسي بين المللي كه بر روي عفونت هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي و درماني از 55 بيمارستان در 14 كشور به نمايندگي از 4 منطقه سازمان جهاني بهداشت در اواسط دهه 1980 به عمل آمده نشان داد بيشترين شيوع مربوط به بيمارستان هاي منطقه مديترانه شرقي با 8/11 درصد و در مناطق اروپا، غرب اقيانوس آرام وجنوب شرقي آسيا به ترتيب با شيوعي 7/7 درصد، 9درصد و 10 درصد گزارش شده است.
80 درصد عفونت هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي و درماني شامل 4 گروه عمده: عفونت هاي دستگاه ادراري، عفونت هاي محل جراحي، عفونت گردش خون، عفونت ذات الريه است. مطالعات و بررسي هاي پراكنده اي در مراكز دانشگاهي و بيمارستان ها انجام شده كه به طور كلي ميزان بروز عفونت هاي بيمارستاني در ايران در حدود 15-10 درصد تخمين زده مي شود.
عفونت هاي بيمارستاني به دليل گسترش بيمارستان ها، بيماري هاي نوپديدي مانند ايدز و جنون گاوي و خطرات انتقال هپاتيت B و C و افزايش مقاومت هاي ميكروبي رو به گسترش است.
بخش مستعد رشد ميکروبها
ميکروبهاي عامل بروز عفونتهاي بيمارستاني بيشتر در بخشهاي حساس بيمارستاني از جمله آي.سي.يو، اِن.آي.سي.يو (بخش مخصوص نگهداري کودکان)، پي.آي.سي.يو (مخصوص نگهداري اطفال)، بخشهاي سوختگي و بخشهاي بستري بيماريهاي پرخطر رشد ميکند و بيماراني که در اين بخشها نگهداري ميشوند، بيشتر از ساير بخشهاي بيمارستاني در معرض ابتلا به عفونت هستند.
 علاوه بر اين، حتي بيماراني که در بخشهاي عمومي نيز بستري هستند ممکن است به اين ميکروبها مبتلا شوند که بايد مراقبتهاي لازم در مورد آن ها صورت گيرد. ميکروبهاي پديدآورنده عفونتهاي بيمارستاني انواع مختلفي دارند که از اين ميان ميتوان به ميکروبهاي گِرَم مثبت، گِرَم منفي، بيهوازي و قارچها اشاره کرد. از ميکروبهاي گِرَم مثبت، خانواده ميکروبهاي استافيلوکوک، از ميکروبهاي گِرَم منفي، کولي باسيل و سودوموناس و انواع قارچها را ميتوان نام برد.
 افراد در معرض تهديد ميکروب ها
از آنجا که عفونتهاي بيمارستاني بسيار پرخطرند، ممکن است هر بيماري را در محيطهاي بيمارستاني مبتلا کند ولي در اين ميان شماري از بيماران بيش از سايرين در معرض ابتلا به اين قبيل عفونتها قرار دارند. به طور کلي، سه گروه از بيماران مستعد ابتلا به ميکروبهاي نانجيب هستند؛ يک گروه، بيماراني هستند که به دليل شرايط حاد به مراقبتهاي ويژه و بستري شدن در بخشمراقبتهاي ويژه نياز دارند، گروه دوم، بيماراني که داراي ريسک فاکتورها يا عوامل خطرساز هستند.
 مبتلايان به ذاتالريه، ديابت، مشکلات کليوي، مغزي، بيماريهاي مزمن، فلج مغزي و سوختگيها و نقص عضو و نوزادان و افراد مسن از جمله افرادي هستند که احتمال ابتلايشان به عفونتهاي بيمارستاني زياد است؛ گروه سوم، بيماراني را تشکيل ميدهند که بيش از حد معمول در بيمارستان بستري ميشوند.
 روش شناسايي عفونت
بيماران چنانچه بيش از 3 تا 5 روز در بيمارستان بستري باشند تا حد بسيار بالايي در معرض ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني هستند. اين نوع عفونت در بيماران با علائم مختلفي بروز ميکند که بارزترين و معمولترين علامت آن تب و لرز است و به نوعي علامتي دال بر عفونت خوني به شمار ميرود. احتمال ابتلا به اين ميکروبها در بخش مراقبتهاي ويژه بيش از هر بخش ديگري مشاهده ميشود بهطوريکه احتمال ابتلاي بيماراني که در اين بخشها بستري ميشوند بين 70 تا 80 درصد است و همين خطر مرگ و مير را بالا ميبرد. همچنين خطر مرگ و مير ناشي از عفونتهاي بيمارستاني در بيشتر کشورها بين 10 تا 15 درصد است.
نحوه انتقال ميکروبها
عفونتهاي بيمارستاني و ميکروبهاي آن از روشهاي مختلف قابل انتقال به بيماران است. تزريق از طريق سرنگ يا سرم آلوده از جمله روشهايي است که در بسياري از موارد ميتواند ميکروبها را به بيماران انتقال داده و از اين طريق باعث ابتلاي ساير بيماران شود. علاوه بر اين، رعايت نشدن اصول بهداشتي و ايمني در اتاقهاي عمل و هنگام جراحي، شرايط را براي رشد ميکروبها و انتقال ميکروب به بيماران فراهم ميکند.
 همچنين هواي محيط و استفاده از وسائل و تجهيزات مشترک مثل آب و غذا هم در انتقال ميکروبها نقش دارند. شيوه ديگر انتقال ميکروبها، از طريق تماس مستقيم از پرسنل و کارکنان بيمارستاني صورت ميگيرد. انتقال ميکروبها و عفونتهاي بيمارستاني از طريق دست از شايعترين شيوهها است.شستوشوي مرتب دستها با آب يا آب و صابون ميتواند مانع انتقال ميکروبها به بيماران شود.
عوامل موثر بر بروز عفونت بيمارستاني در يک بخش
عدم رعايت احتياطات استاندارد
(standard precaution) مانند استفاده درست از گان، دستکش، ماسک و...
عدم رعايت شستن دست (Hand washing) و بهداشت دست (Hand Hygiene) و يا پذيرش پائين آن.
عدم رعايت ايزولاسيون بيماران عفوني
فضاي نامناسب و فاصله کم تخت بيماران
خرابي دستگاه هاي تهويه هوا
عمليات ساختماني وساخت و ساز در مجاورت بخش هاي بستري
مشکلات تامين آب سالم، دفع فاضلاب، تامين غذاي پرسنل
مشکلات دفع زباله هاي عفوني بيمارستاني
عدم رعايت تزريقات ايمن (Safety injection)
شلوغي بخش و ورود ملاقات کنندگان عفوني به بخش
ضعف آزمايشگاه در شناسائي عوامل عفوني
بروز مقاومت ميکروبي در بخش
ناهماهنگي و بي برنامه بودن در رژيم پروفيلاکسي آنتي بيوتيکي
ناهماهنگي در اعطاي مرخصي براي پرسنل مبتلا به بيماري هاي عفوني
عدم تشکيل پرونده بهداشتي کارکنان و عدم واکسيناسيون واکسن هاي ضروري براي پرسنل بيمارستان
حضور دانشجويان پزشکي و انترن ها
استفاده نادرست از مواد گندزدا و ضد عفوني کننده
مشکلات استريليزاسيون
عوامل مربوط به بيمار از جمله ضعف ايمني، بيماري هاي همراه مانند ديابت، آسم، COPD، سينوس درموئيد، سوء تغذيه
استفاده طولاني و نادرست از ونتيلاتور
استفاده طولاني و نادرست از کاتتر وريدي و شرياني
استفاده طولاني و نادرست از کاتتر ادراري
استفاده طولاني و نادرست از لوله تراشه و ساکشن
اعمال جراحي اورژانسي در مناطق آلوده بدن
بروز بيماري هاي نوپديد و ناشناخته
نبود و يا کمبود برنامه هاي آموزشي و بازآموزي براي پرسنل بيمارستان
درصد عفونت بيمارستاني بر حسب بخش براساس مواردگزارش شده در نظام مراقبت به صورت شکل1 است.
عوامل گسترش عفونت در ميان بيماران بستري
ايمني کاهش يافته در ميان بيماران
افزايش تعداد روش هاي پزشکي و تکنيکي تهاجمي
انتقال باکتري هاي مقاوم به دارو در ميان بيماران بستري
 حساسيت بيشتر بيماران به دليل بيماري اوليه خود
عمل هاي جراحي پيچيده و طولاني مدت و استفاده از جريان خون خارج بدني
استفاده از داروهاي فرونشاننده ي دستگاه ايمني
تراکم بيماران در بيمارستان
کمبود کادر پيراپزشکي و پرستاري
مناطق پر مخاطره بيمارستان
شيرخوارگاه ها
واحد مراقبت شديد
واحد دياليز
واحد پيوند اندام
واحد سوختگي
بخش جداسازي بيماران
بخش سرطان
اتاق هاي عمل
اتاق هاي زايمان
بخش مراقبت پس از عمل جراحي
پيشگيري از عفونتهاي بيمارستاني
پيشگيري، بهترين راه براي مبتلا نشدن به عفونتهاي بيمارستاني است. حضور بيماران عفوني از شايعترين عوامل شيوع ميکروبها است؛ بنابراين مهمترين نکته در اين ميان جلوگيري از منتقل نشدن ميکروب از افراد مبتلا به بيماران سالم است. به عبارتي، پرستاران بايد مراقبت کاملي از بيماران به عمل آورند و با محافظت کامل از آن ها مانع سرايت ميکروبها به ساير بيماران بستري در بخش شوند.
به دليل انتقال مستقيم ميکروبها، افراد بايد بعد از تماس با بيماران مبتلا به عفونتهاي بيمارستاني و جلوگيري از انتشار ميکروبها، دستهاي خود را با آب يا آب و صابون به مدت 20 تا 30 ثانيه بشويند. اين کار تا حد زيادي ميکروبهاي موجود در دستها را از بين ميبرد.
تغذيه بيماران هم نقش مهمي در پيشگيري از عفونتهاي بيمارستاني دارد، چرا که تغذيه ضعيف و مصرف نکردن مواد غذايي مغذي ميتواند خطر ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني را در آن ها بالا ببرد. بيماران بهتر است از جهت نوع غذايي که ميخورند تحت نظر متخصص تغذيه قرار گيرند. طبيعتا، مصرف برخي مواد غذايي ايمني بدن را در مقابله با ميکروبها بالا برده و خطر ابتلا به عفونت را کاهش ميدهد.
 همچنين پرستاران و پرسنل بيمارستانها بايد با اقدامات لازم از بيماران در برابر ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني محافظت کنند. تجويز آنتيبيوتيکهاي موردنياز و قرار دادن داروهاي لازم در اختيار بيماران ميتواند موثر باشد. در اين ميان، بسياري از بيماران نسبت به آنتيبيوتيکها مقاوم ميشوند و مصونيت پيدا ميکنند، بنابراين بايد داروهاي جديد براي آن ها تجويز شود.
 بيماران مبتلا به عفونتهاي بيمارستاني بعد از شناسايي در اتاقهاي ايزوله و استريليزه قرار ميگيرند تا از اين طريق علاوه بر جلوگيري از انتقال ميکروب به ساير بيماران، عوامل عفوني در بدن آن ها هم سريعتر بهبود يابد. پزشکان، پرستاران و حتي افراد ملاقاتکننده براي حفظ امنيت بيشتر موقع ورود به اتاق ايزوله بايد از گان (لباسهاي مخصوص)، دستکش و وسايل بهداشتي و ايمني استفاده کنند.
عفونت هاي دستگاه ادراري
اقدامات موثر در پيشگيري از عفونت هاي ادراري بيمارستاني عبارتند از :
پرهيز از کاتتر گذاري مجراي ادراري مگر اينکه اجباري وجود داشته باشد.
قبل از وارد کردن کاتتر به طور بهداشتي دست را بشوييد و کاتتر را وارد کنيد و درناژ را به داخل کيسه ي ادرار انجام دهيد.
استفاده از دستکش هاي استريل براي وارد کردن کاتتر
وارد کردن کاتتر ادراري به صورت غيرتروماتيک با استفاده از يک نرم کننده مناسب
حفظ يک سيستم درناژ بسته
عفونت هاي بيمارستاني دستگاه تنفسي
توصيه ها براي پيشگيري از اين عفونت ها عبارتند از:
ضدعفوني مناسب و مراقبت به هنگام استفاده از لوله ها، رسپيراتور ها و مرطوب کننده ها جهت محدود کردن آلودگي
تعويض مرتب لوله هاي دستگاه
پرهيز از استفاده آنتي اسيد ها
ساکشن تراشه به طور استريل
پرهيز از تغذيه دهاني در بيماراني که بلع طبيعي ندارند
تمام وسايل تهاجمي که در طول بيهوشي استفاده مي شوند بايد استريل باشند.
متخصصان بيهوشي بايد دستکش و ماسک استفاده کنند.
ساکشن استريل مکرر و مناسب
عفونت هاي زخم جراحي (عفونت هاي محل جراحي)
عواملي که بر تکرار عفونت زخم جراحي تاثير دارند، عبارتند از:
تکنيک جراحي
مدت زمان عمل جراحي
وضعيت قبلي بيمار
محيط اتاق عمل
انتشار ارگانيسم ها توسط تيم اتاق عمل
عفونت هاي ناشي از مسيرهاي داخل عروقي
اين عفونت ها در بخش هاي مراقبت ويژه شايع تر است. فعاليت هاي کليدي براي همه کاتتر هاي عروقي عبارتند از:
پرهيز از کاتتريزاسيون مگر اينکه انديکاسيون پزشکي داشته باشد.
حفظ سطح بالاي روش ضدعفوني به هنگام وارد کردن کاتتر و مراقبت از آن
محدوديت در استفاده از کاتتر ها و در صورت استفاده حداقل زمان ممکن
تجهيزات و وسايل مراقبت از بيمار
جمع آوري و انتقال تجهيزات و وسايل مراقبت از بيمار که با خون، مايعات بدن، ترشحات و يا مواد دفعي آلوده شده اند.
وسايلي که قابل استفاده مجدد است و با پوست آسيب ديده، خون، مايعات بدن، يا مخاطات در تماس بوده، بايد قبل از استفاده براي بيمار ديگر، با ماده گندزداي مناسب بيمارستاني، پاك و تميز شود. قبل از تميز کردن کامل اين وسايل، نبايد آن ها را در اتاق بيماران ديگر يا مناطق تميز ديگر، قرار داد.
هر نوع وسيله مراقبت از بيمار که از بخش هاي مختلف جهت تعمير يا سرويس فرستاده شده است، بايد با ماده گندزداي مناسب بيمارستاني پاك شود.
جمع آوري و انتقال ملحفه آلوده به خون، مايعات بدن، ترشحات، يا مواد دفعي بايد به گونه اي باشد که از مواجهه با پوست يا مخاط، آلودگي لباس و انتقال ميکروارگانيسم ها به ساير بيماران و محيط جلوگيري به عمل آيد. هرگز نبايد ملحفه کثيف را روي زمين يا سطوح تميز قرار داد.
به منظور جلوگيري از آسيب ديدگي حين جم آوري و انتقال سوزن، اسكالپل و ساير وسايل نوك تيز بايد بسيار احتياط کرد و فورا آن ها را در داخل ظروف مخصوص اشياي نوك تيز قرار داد.
هرگز نبايد سرپوش سوزن ها را مجددا روي سوزن هاي مصرف شده قرار داد يا از هيچ روشي که باعث شود نوك سوزن يا اشياي تيز به طرف بدن قرار گيرد نبايد استفاده كرد.
نبايد با دست، سوزن مصرف شده را از سرنگ يكبار مصرف جدا کرد.
سوزن مصرف شده را نبايد با دست خم كرد، آن را نبايد شكست يا دستكاري نمود.
به منظور جلوگيري از ابتلا به هپاتيتB، پرسنل پزشكي واكسن هپاتيت Bرا تزريق کنند.
در صورت پاشيده شدن خون، يا ساير مواد بالقوه عفوني به مخاط چشم، دهان يا ساير مخاط هاي بدن و يا فرو رفتن سوزن يا اشياي نوك تيز به بدن، مواجهه بايد گزارش شود.
روش هاي گندزدايي و پاکسازي
يکي از راهکارهاي اصلي پيشگيري از انتقال عفونت هاي بيمارستاني، کاهش تعداد يا از بين بردن عوامل ميکروبي محيط
( شامل سطوح، ابزار و...) است که به اين منظور بايد از روش هاي مختلفي استفاده کرد. به اين منظور پاک نمودن خون و ترشحات بدن از روي وسيله، قبل از گندزدايي يا استريل کردن ضروري است.
الف) پاکسازي و شستشو (cleaning):
به معني زدودن فيزيکي آلودگي از سطح است. پاکسازي موثر، مکمل پروسه گندزدايي و استريليزاسيون است. با پاکسازي موثر از غيرفعال شدن مواد گندزدا ، توسط بقاياي مواد آلي جلوگيري شده و امکان تماس با مواد گندزدا يا عامل استريل کننده فراهم مي شود.
ب) گندزدايي يا ضدعفوني ( disinfection):
 به معني از بين بردن ميکروارگانيسم هاي فعال و يا کاهش تعداد آن ها در اشياء بي جان تاحدي که براي سلامتي مضر نباشد و با روش هاي فيزيکي قابل انجام است. با اين عمل نمي توان اسپورها را از بين برد.
مواد گندزدا ساختارهاي متفاوتي دارند که استفاده از هر کدام داراي منافع و مشکلات خاص خود است. درهنگام انتخاب يک ماده گند زدا، داشتن حداکثر کارائي و حداقل ضرر شرط اصلي است. از عوامل موثر در فعاليت يک ماده گندزدا غلظت، زمان تماس و دما است. يک ماده گندزداي ايده ال بايد در حداقل غلظت در کوتاه ترين زمان و در دماي معمول اتاق بهترين اثررا داشته و همچنين با محيط زيست سازگار بوده و براي افراد در تماس، خطر چنداني نداشته باشد.
ج) استريل کردن (sterilization):
طي اين عمل کليه ميکروارگانيسم هاي زنده از جمله ويروس ها و اسپورها از بين مي روند. استريل کردن به دو شيوه شيميايي و گرمايي انجام مي شود.
طبقه بندي ابزار پزشکي بر اساس ريسک انتقال عفونت
 ابزار و وسايلي که براي تشخيص و درمان مورد استفاده قرار مي گيرد، با توجه به ريسک احتمالي ايجاد عفونت و محل ورودشان به بدن به سه دسته تقسيم مي شود که براي هر سطح به روش هاي پاکسازي و گندزدايي خاصي نياز است.
نمونه اي از وسائلي که بايد استريل شوند
فورسپس نمونه برداري آندوسکوپ، آندوسکوپ نوع انعطاف پذير، ايمپلنت ها، وسائل داخل عروقي، سوزن BM، ست هاي جراحي، اسپکولوم، ظروف آزمايشات ميکروبيولوژي، دستگاه بخور، شير دوش، لوله هاي خرطومي ونتيلاتور (ترجيحا يکبار مصرف استريل، استفاده شوند)، ست بي هوشي، پروب دستگاه کرايوتراپي (فريز)، کاپ واکيوم.
نمونه اي از وسائلي که بايد گندزدايي سطح بالاشوند
وسائل مربوط به امور دندانپزشکي : آينه، کندانسور، آمالگام کرير، نوک دستگاه تونومتر (اندازه گيري فشار داخل چشم)، کليه تجهيزات تنفس
(اعم از ماسک اکسيژن – ماسک بي هوشي – لوله هاي خرطومي – تيغه هاي لارنگوسکوپ- آمبوبگ)
نمونه اي از وسائلي که بايد گندزدايي سطح متوسط شوند
اسپکولوم گوشي و وسائل معاينه گوش و بيني، قسمت سر ماشين ريش تراش برقي، ترمومتر در فواصل بين بيماران، باتل ساکشن، بالش و تشک پلاستيکي، مانيتور و پدال هاي دفيبريلاتور، دسته لارنگوسکوپ، گندزدايي حمام، وسائل تميز کننده (تي و سطل)، تلفن، دستشويي ها، نگهدارنده قطعه دهاني و توربين و کندانسور اسپيرومتر، سطل زباله، کيبورد رايانه، وان حمام، لوازم و اسباب نوزاد، ملحفه ها، عصا، ميز غذاخوري، اسباب و لوازم بيمار، کف زمين، چکش رفلکس، الکترود دستگاه EEG – ECG، لگن، تخت، نرده کنار تخت، ديوار، انکوباتور، لاکرها، ترالي ها، ميز معاينه و سيني معاينه، گوشي تلفن، ترمومتر.
نمونه اي از وسايل يکبار مصرف
ايروي، ماسک وسوند اکسيژن، سوند ساکشن، قطعه دهاني اسپيرومتر، آبسلانگ، لوله هاي خرطومي دستگاه هاي بيهوشي و ونتيلاتور، ست بيهوشي، اسپکولوم، ماسک و کانول اکسيژن.
شستشو و ضد عفوني انكوباتور
انكوباتور بايستي هر روز كاملا شسته و ضد عفوني شود.
ابتدا وسايل شستشو را شامل ظروف استيل تميز و ماده شوينده آماده، ضدعفوني كننده مانند وايتكس، الكل70% ويروس و پارچه تنظيف و ... را آماده کنيد و در دسترس قراردهيد. در صورت استفاده از هيپوكلريت سديم، پس از ضد عفوني وسايل كاملا بشوييد. پرسنل مربوطه بايستي از وسايل حفاظتي شامل ماسك دستكش و پيش بند پلاستيكي استفاده نماييد.
كليه قطعات را خارج کنيد و با ماده ضدعفوني، استريل کنيد. همچنين تشك را كاملا ضد عفوني كنيد. يكي از مخازن مهم عفونت در انكوباتور مخزن آب است كه بايد شسته و ضد عفوني شود و مكررا از آن كشت گرفته شود.
كف مخزن آب داخلي را كاملا شسته و ضد عفوني کنيد.
از ديگر مخازن عفونت در انكوباتور تيغه هايي است كه بايستي كاملا شسته و سپس ضد عفوني شود و مكررا كشت گرفته شود.
پس از شستشوي قسمت هاي مختلف در انكوباتور ابتدا از داخل و سپس از خارج با ماده شوينده شسته و ضدعفوني كنيد.
سپس بدنه و قسمت هاي جنبي مانند ساكشن را كاملا شسته و ضد عفوني کنيد. سپس كليه قسمت ها را به جاي خود برگردانيد.
در صورت استفاده مجدد، مخزن آب را استريل و پر کنيد.
پس از شستشوي وسايل آن ها را جهت ضد عفوني به واحد CRS بفرستيد.
پس از خارج كردن وسايل حفاظتي دست ها را بشوييد.
شرح وظايف تاسيسات تهويه مطبوع در بيمارستان
ايجاد فشار هاي مثبت (براي مناطق پر خطر که بايد تميز نگه داشته شود)، منفي (مناطق آلوده، ايزولاسيون بيماران عفوني) و صفر در فضاهاي تميز و کثيف بيمارستاني
نحوه گردش هوا بين بخش ها (حداقل 15 تبادل هوا در ساعت)
کيفيت و کميت انتقال ميکروب ها از طريق تاسيسات تهويه مطبوع
حفظ رطوبت نسبي و دماي داخلي فضا ها: به ترتيب بين 20 تا 22 درجه سانتيگراد 30 تا 60 درصد، براي مانع شدن از تکثير باکتري
کيفيت فيلتر ها
به منظور رعايت استاندارد هاي بهداشتي، هوا بايد از فضاهاي با شرايط استريليزاسيون بالاتر به سمت فضاهاي با شرايط استريليزاسيون کمتر جريان يابد. بعضي عفونت هاي بيمارستاني توسط ميکرو ارگانيسم هاي هوا ايجاد مي شوند.
تهويه مناسب امري ضروري است و در مناطق پر خطر نظير بخش هاي ارتوپدي، جراحي عروق يا جراحي مغز و اعصاب بايد مرتبا پايش شوند. به طور کلي خطر انتقال شخصي عفونت ها به کارکنان بهداشتي درماني به سه عامل بستگي دارد :
الف- احتمال عفوني بودن منبع مواجهه
 ب- نوع وشدت مواجهه
 ج- احتمال عفوني بودن ميزبان در يک بار مواجهه
 و از بين اين سه عامل نوع و شدت مواجهه بيشترين قابليت براي مداخله و پيشگيري را دارد.
كنترل و پيشگيري عفونت در بخش دياليز
خطر عفونت يا عوارض و واكنش هاي ناخواسته در بخش دياليز با رعايت جدي روش آسپتيك و اقدامات لازم براي ضدعفوني كردن وسايل و ارزيابي دقيق همه وسايل و اعمالي كه باعث آلودگي باكتريال يا شيميايي مي شوند، مي تواند كاهش پيدا كند.
در بخش دياليز مسايل مربوط به عفونت مي تواند از منابع زير صورت گيرد:
مسايل مربوط به محيط بخش دياليز
مسايل مربوط به دستگا ههاي مورد استفاده
كاركنان بخش دياليز
مسايل مربوط به بيماران
مسايل مربوط به محيط بخش دياليز
پروتكل هاي لازم در مورد تميز نمودن و ضدعفوني كردن سطوح بخش و لوازم تدوين شود.
دستورالعمل هاي سازندگان دستگاه ها در مورد دستگاه مورد نظر رعايت شود.
بعد از دياليز هر بيمار تخت، صندلي و سطح خارجي ماشين دياليز تميز شده و ضدعفوني ( سطح پايين ) صورت گيرد.
 تمام ملافه ها براي هر بيمار در هر روز عوض شود.
وسايل بعد از استفاده براي هر بيمار پاك شده و ضدعفوني شود. ( قيچي، كلامپ، هموستاز و كاف فشارخون).
طرات خون بلافاصله تميز شده و محل آن ضدعفوني شود.
پرسنل خدماتي واحد دياليز بايستي بلافاصله آلودگي ها و زباله هاي عفوني را بردارند.
تمام لوازم مصرف شده يكبار مصرف بايستي در كيسه غيرقابل نفوذ جمع آوري شده و دفع شوند. كليه زباله ها در بخش دياليز عفوني تلقي مي شود.
اجسام نوك تيز بلافاصله بعد از استفاده دور ريخته شوند.
زباله هاي جامد به طور دقيق جمع آوري شود.
مسايل مربوط به دستگاه همودياليز
الف) آب مورد استفاده
پرسنل مشخص و آموزش ديده مسئوليت كيفيت آب مصرفي را داشته باشند.
آب مورد استفاده بايستي استاندارد لازم وزارت متبوع را داشته باشد و آب بطور ماهانهاز نظر استانداردهاي باكتريولژيك و شيميايي بررسي شوند.
آب مورد استفاده بايستي از نظر باكتريايي، شيميايي و اندوتوكسين شرايط لازم را داشته باشد.
اجزاء سيستم تصفيه آب هفته اي يكبار ضدعفوني شوند.
ب- ماشين دياليز
لوله ها و اتصالات آب ورودي يا مايع دياليز را در پايان هر روز ضدعفوني كنيد.
سطوح خارجي، ماشين بايستي تميز و ضدعفوني بشود اين كار در فاصله بين بيماران برطبق توصيه دستگاه سازنده انجام گيرد.
تمام مسيرهاي مايعات ورودي را بلافاصله قبل از اولين استفاده و بعد از هر بيمار ضدعفوني كنيد.
اگر خون نشت كرده باشد. اقدام ضدعفوني از نظر باكتريال كافي خواهد بود.
زباله هاي خروجي نبايد اجازه بازگشت به داخل ماشين را داشته باشند.
تمام مسيرهاي مايعات ورودي را بلافاصله قبل از اولين استفاده و بعد از هر بيمار ضدعفوني كنيد.
اگر خون نشت كرده باشد اقدام ضدعفوني از نظر باكتريال كافي خواهد بود.
زباله هاي خروجي نبايد اجازه بازگشت به داخل ماشين را داشته باشند.
بررسي دستگاه آندوسكوپي و تميز کردن آن
در تمام مراحل جابجايي آندوسكوپ بايد از نظر وجود آسيب ديدگي بررسي شود.
تست نشت آندوسكوپ قبل از شروع پروسه تميز كردن انجام گيرد.
از گذاشتن درپوش در تمام ويدئو آندوسكوپ ها در هنگام فرو بردن در آب مطمئن شويد.
تميز كردن دستي مهم ترين بخش در فرآيند تميز كردن است. ضروري است كه تمام لوله ها، اجزاء قابل جدا كردن و قسمت هاي قابل فرو رفتن در آب آندوسكوپ تميز شود.
بلافاصله بعد از درآوردن اندوسكوپ از دهان بيمار با گاز آغشته به محلول آنزيمي سطوح خارجي آندوسكوپ را پاك كنيد.
اگر بلافاصله نتوانيد آندوسكوپ را به طور دستي پاك كنيد آن را شستشو داده و با محلول آنزيمي آغشته كنيد.
تمام لوله ها بايستي برس زده شده و براي از بين بردن خرده هاي مواد شستشو داده شود.
دستورالعمل شستشو و نگهداري فلومتر اکسيژن
با توجه به اين که دستگاه فلومتر اکسيژن هميشه مرطوب بوده و در تماس مستقيم با مجراي تنفسي بيمار است، ضد عفوني و تميز کردن آن ضروري است. محيط هاي مرطوب مکان مناسبي براي رشد ميکروارگانيسم ها و به خصوص باکتري هاي گرم منفي است.
دستگاه اکسيژن تراپي از دو قسمت مجزا شامل مانومتر و محفظه آب تشکيل شده است.
مانومتر: اين قسمت از دستگاه غير قابل شستشو بوده و براي ضد عفوني آن بايستي از يک دستمال تميز آغشته به الکل 70 % استفاده کرد.
محفظه آب: اين قسمت از دستگاه قابل شستشو بوده و براي ضدعفوني و تميز کردن آن بايستي ابتدا کاملا از مانومتر جدا شده و سپس با مواد دترجنت معمولي و برس جرم زدايي و در انتها شسته و خشک شوند.
شستشوي دستگاه درحالت عادي هفته اي يک بار ضروري بوده و در صورتي که بيمار مبتلا به عفونت هاي دستگاه تنفسي است، براي بيمار بعدي فلومتر بايد شسته و تميز شود.
براي مرطوب کردن دستگاه فقط بايستي از آب مقطر استفاده شده و از مرطوب کردن آن با آب معمولي پرهيز شود، زيرا باعث تشکيل جرم در داخل فلومتر مي شود.
دستورالعمل نگهداري و ضد عفوني لارنگوسكوپ
تيغه هاي لارنگوسکوپ ابتدا بايد شستشو شوند و سپس با الکل ضد عفوني و خشک شود ولي اگرنياز به ضد عفوني کردن باشد، بايد ضدعفوني در سطح بالا در موارد بيمار مبتلا به سل – هپاتيت و ايدز تيغه هاي لارنگوسکوپ بايد استريل شود.
دستورالعمل نگهداري و ضد عفوني دستگاه ساکشن
در صورت نياز به ساکشن براي بيماران، وجود ساکشن جداگانه براي هر بيمار الزامي است.
باتل مربوط به ساکشن بدون در نظر گرفتن مقدار مايع آسپيره شده بايستي به طور روزانه تخليه شوند. باتل مي تواند داخل دستشويي تخليه شده و پس از شستشو با محلول دترژنت، خشک شود. لازم به ذکر است که استفاده از دستکش هاي غير استريل کافي بوده و شستشوي دست ها پس از دفع مايع باتل الزامي است. در هر بار مصرف استفاده از دستگاه ساکشن براي بيمار، بايد کتتر جديدي مورد استفاده قرار گيرد. در حالت کلي استفاده از مايع ضد عفوني کننده در باتل ساکشن توصيه نمي شود. ولي در صورتي که احتمال آلودگي محيط توسط ترشحات آسپيره شده وجود داشته باشد، مي توان به مقدار کافي آب ژاول براي رسيدن به درصد مطلوب آن ( 1% ) جهت ضد عفوني، به داخل باتل آسپيره نموده و حداقل به مدت 10 دقيقه قبل از تخليه و شستشو به همين حال باقي گذاشت.
در مدتي که دستگاه ساکشن مورد استفاده قرار نمي گيرد، باتل بايد به صورت خشک نگهداري شود.
آمبوبگ ها: آمبوبگ ها بايد بعد از شستشو با دترجنت و آبکشي جهت استريل شدن به واحد نظافت CSR فرستاده شوند. همچنين مي توان آن ها را بعد از شستشو در گلوتار آلدئيد % 2 يا دکونکس 53 پلاس غوطه ور نموده و مجدد کاملا آبکشي شوند.
نظافت لوله تراشه
بهتر است از لوله هاي تراشه يکبار مصرف استفاده شود.
در غير اين صورت بايد بعد از شستشو با دترجنت و آبکشي اتوکلاو شوند.

دستورالعمل نگهداري و ضدعفوني ترمومتر
بهتر است از ترمومترهاي دهاني يکبار مصرف استفاده شود.
بايد آن ها را به صورت خشک و تميز نگهداري کنيد.
در صورتي که براي بيمار از ترمومتر اختصاصي استفاده مي شود بايستي پس از هر بار استفاده ، توسط پنبه يا گاز آغشته به الکل 07 % تميز شده سپس با آب شستشو و به صورت خشک براي دفعات بعدي نگهداري شود.
ترالي پانسمان و داروي نظافت
قبل از انجام کار و پايان هر شيفت کاري بايستي روي ترالي با الکل 21 % ضدعفوني شود.
اگرآلودگي روي ترالي است ابتدا آن را پاک کرده و سپس با الکل ضدعفوني شود.
دقت شود پايه و چرخ هاي ترالي بايد روزانه با دستمال جداگانه تميز شود.
نظافت تلفن: در پايان هر روز با الکل 21 % ضدعفوني شود.
دستگاه فشار سنج و گوشي
گوشي فشارسنج بايد با الکل 21% ضدعفوني شود.
نظافت کاف دستگاه فشارسنج بايد به صورت دوره اي ودر صورت آلودگي شسته شود.
يخچال: يخچال ها بايد به صورت هفتگي تميز شوند.
بايد دقت شود از گذاشتن پلاستيک سياه داخل يخچال خودداري.
از قرار دادن بطري هاي پلاستيکي و يکبار مصرف در فريزر خودداري شود.
درجه حرارت يخچال بين 3-2 درجه سانتيگراد حفظ شود.
نكاتي در مورد برطرف کردن آلودگي محيط و تجهيزات
روش منتخب براي عفونت زدايي به عوامل متعددي بستگي داشته ولي استريليزاسيون (Sterilization) اوليه مي تواند بر اساس ميزان خطر انتقال عفونت به بيماران صورت گيرد.
خطرات عفوني براي بيماران از محيط و وسايل براي وسايل تهاجمي با وسايلي که در تماس نزديک با پوست يا پوشش مخاطي، داراي خطر بالا بوده و يا با نقاط استريل بدن دسترسي پيدا مي کنند (مانند وسايل جراحي، پانسمان ها، کتترها يا ابزارهاي مصنوعي) استريليزاسيون مورد نياز است، در صورتي که استريليزاسيون به هر دليلي اگر چه مطلوب نيست ولي کافي به نظر مي رسد
عملي نباشد، ضد عفوني از نوع High Level براي وسايلي که درتماس با پوشش مخاطي سالم و مايعات بدن بوده، خطر متوسط بوده و يا محيط هاي حساس و يا براي بيماران حساس مورد استفاده قرار مي گيرند (مانند آندوسکوپ هاي دستگاه گوارش يا وسايل مربوط به سيستم تنفسي) ضد عفوني کردن مورد نياز است.
براي وسايلي که در تماس با پوست نرمال و سالم است (مانند توالت سينک هاي دستشويي و تختخواب ها) تميز نمودن و خشک کردن معمولا کافي است.
در مواردي که خطر عفونت شناخته شده اي وجود دارد.
(مانند استفاده از حمام پس از استحمام بيمار مبتلا به عفونت استاف آرئوس) ضد عفوني کردن لازم است.
وسايلي که درتماس نزديک با بيمار نبوده و يا محيط هاي اطراف بيمار، در گروه خطر پايين قرار مي گيرد.
انواع ايزولاسيون بيماران در اتاق هاي ايزوله
الف- احتياط هوايي (Air Borne Precautions)
 ب- احتياط قطرات (Droplet Precautions)
 ج- احتياط تماسي (Contact Precautions)
اتاق بيمار: بستري بيمار در اتاق خصوصي با فشار هواي منفي، خروج هوا از اتاق بيمار بايد به طور مستقيم به فضاي خارج و بيرون از بيمارستان باشد در غير اين صورت هوا بايد قبل از برگشت به سيستم تهويه عمومي از فيلتر هپا عبور کند، درب اتاق بيمار بايد بسته باشد.
ماسک : استفاده از ماسک (N95) براي افرادي که وارد اتاق مي شوند و ماسک جراحي براي بيمار به هنگام خروج از اتاق الزامي است.
گان: به طور معمول نياز نيست مگر اينکه بدنبال اقدامات پزشکي خطر پاشيده شدن خون، مايعات خوني و ترشحات بيمار وجود داشته باشد.
دستکش: به طور معمول نياز نيست مگر اينکه خطر تماس با خون، مايعات خوني، ترشحات، مواد آلوده، غشاء مخاطي و پوست زخمي وجود داشته باشد و تعويض دستکش جهت معاينه بيمار ديگر ضروري است.
محافظت از چشم ها و صورت: به طور معمول نياز نيست مگر اينکه بدنبال اقدامات پزشکي خطر پاشيده شدن خون، مايعات خوني و ترشحات بيمار وجود داشته باشد.
رعايت بهداشت دست ها: پس از تماس با خون، مايعات خوني، ترشحات، مواد آلوده، بلافاصله پس از در آوردن دستکش ها و در فاصله تماس بين بيماران ضروري است.
نتيجه
در انتها مي توان نتيجه گرفت که عفونت هاي بيمارستاني از معضلاتي است كه صدمات انساني و اقتصادي بسياري را به بخش درمان كشورها تحميل مي كند. امروزه براي حل اين معضل كميته عفونت هاي بيمارستاني در هر بيمارستان تشكيل مي شود كه همكاري پرسنل مراكز درماني بيمارستاني به عنوان منابع شايع بسياري از عفونت هاي بيمارستاني و احتمالا مهمترين عوامل انتشار عوامل بيماري زا در بيمارستان، با اين كميته ضروري است. به اين جهت آگاهي پرسنل در مورد عفونت هاي بيمارستاني، بخصوص در جهت دستورالعمل هاي معروف به احتياط عمومي، جهت همكاري با كميته ضروري است. اصل و مبنا در احتياط هاي عمومي بر اين است كه تمام بيماران بالقوه عفوني تلقي شوند و هر بيمار در بيمارستان بايد تحت احتياط هاي عمومي قرار گيرد و سپس بر اساس نوع بيماري فرد، بايد شرايط ديگري را تحت عنوان رعايت احتياط بر اساس راه انتقال عفونت، رعايت كرد. به اين طريق خطر انتقال بسياري از عوامل عفوني در بيمارستان كاهش مي يابد.

ظروف آزمايشگاهي، مزايا و محدوديت استفاده

بحث ظروف آزمايشگاهي به منظور نمونه‌برداري، ذخيره سازي و همچنين حمل و توزيع مواد شيميايي مختلف از اهميت خاصي در علوم مختلف آزمايشگاهي برخوردار بوده در عين حال پيچيدگي هاي خاص خود را نيز دارد.
نـوع مـواد شـيميايي، مايعات مختلف از نظر خورندگي يا ميزان خلوص خود تعيين مي كنند كـه در چـه ظـروفـي بـايد تهيه شده يا نگهداري شوند.

ظروف آزمايشگاهي از مواد مختلفي ساخته مي شوند كه كاربران مي بايست اطلاع دقيقي از ساختار آن و ماهيت مواد شيميايي مورد استفاده داشـته باشند. در انجام يك آزمايش، خصوصا يـك آنـالـيـز كـمي عوامل مختلفي تاثير خواهند داشت. يك نتيجه دقيق با در نظر گرفتن كليه اين عوامل صرف نظر از نوع آن به دست خواهد آمد. بـه عـبـارت ديـگـر بـه كـارگـيـري پـيـشـرفـتـه ترين تجهيزات بدون رعايت اصول حمل، نگهداري و توزيع مايعات امكان پذير نخواهد بود.
در اينجا ظروف آزمايشگاهي را از بابت نوع تركيبات تشكيل دهنده، مزايا و محدوديت هاي كـاربـري در آزمـايـشـگـاه هـا مـورد بـررسي قرار خواهيم داد.

 Borosilicate Glass
شيشه هاي بروسيليكات به طور فزاينده اي در آزمــايـشـگــاه هــاي بــا پــايــه شـيـمــي اسـتـفــاده مي شوند، به بسياري از اسيدها مقاوم بوده ولي بـراي اسـيـد فـلـئـوريدريك و اسيد فسفريك در دماي بالا نبايد استفاده شود. 
به طور كلي محلول هاي قليايي نبايددر اين نوع ظروف حرارت داده شده يا نگهداري شوند. ايـن ظـروف نـبايد در معرض دماهاي بالا قرار گيرند (بالاتر از 500 درجه) يكي از محدوديت هاي كاربري شيشه آلات خصوصا انواع حجمي، عدم كاربري در دماهاي بالاست، به طور مثال نبايد ظروف حجمي به طور مستقيم روي هات پليت قرار بگيرند يا حتي واكنش هاي گرمازا نيز نبايد در آن ها انجام بگيرد.يكي از توليد كننده هاي معروف شيشه آلات آزمايشگاهي كمپاني DURAN آلمان بوده كه شيشه آلات بروسيليكات از نوع 3.3‌ مطابق با استاندارد 3585 DIN ISO توليد مي‌كند. اگر چه مواد قليايي در غلظت بالا سطح شيشه را مورد حمله قرار مي دهند ولي اين خوردگي در اين نوع شيشه به حداقل مي رسد. در هر صورت تماس طولاني اين مواد با شيشه در  مدت توصيه نمي شود.كمپاني BRAND آلمان به عنوان يك مركز مجاز كاليبراسيون شيشه آلات كمپاني DURAN مطابق با استاندارد  17025ISO  مقاومت شيشه هاي بروسيليكات را از نظر مختلف بررسي و گزارش مي دهد:
در ارتباط بامقاومت به مولكول هاي آب و اسيد در كلاس 1 و قليا در كلاس 2 قرار مي گيرد.

Procelain
ظروف چيني، ظروف مقاومي هستند خصوصا جهت تست خاكستر، اين ظروف حاوي سديم، پتاسيم، آلومينيوم و سيليس در غلظت هاي بالا هستند و پوشش آن ها از تركيباتي تشكيل شده كه %70‌ آن 2Sio است.
مــواردي مــانـنــد اسيـد فلئـوريـدريـك و اسيـد فسفـريـك خصـوصـا گـرم، اسيـدهـا و هـيدروكسيدها و كربنات هاي قليايي را نبايد داخل آن ها حرارت داد. از مهم‌ترين مزاياي آن نسبت به شيشه امكان حرارت دادن آن تا 1100 درجه در كوره است.

كوارتز 
دو شكل كوارتز وجود دارد، شفاف و مات.Opaque Quartz ، داراي غلظت بالاي عناصر كمياب بوده و جهت آناليزهاي كمي مناسب نيستند.Transparent Quartz در چهار نوع مختلف وجود دارند:
تيپ I و II كه به طور طبيعي از كريستال هاي كوارتز و ماسه ساخته شده، تيپ I با عمل ذوب الكتريكي و تيپ II با شعله ساخته مي شود، تيپ II درجه خلوص پايين تري نسبت به تيپ  I دارد.تيپ II به صورت سنتتيك  توسط هيدروليز فاز بخار تركيبات سيليكوني خالص مثل 4SiCl به وجود مي آيند.
اين شكل كوارتز از كوارتز طبيعي خالص تر بوده ولي يون كلر كمتر از ppm50 است.
تيپ IV كه به صورت سنتتيك از 4SiCl با استفاده از متدهاي فيوژن انجام مي گيرد. درجه خلوص در اينجا شبيه تيپ III بوده ولي كلر بيشتري دارد.
8/99 درصد كوارتز دي اكسيد سيليسم تشكيل شده است. اسيد فلئوريدريك، اسيد فسفريك و برخي از تركيبات قليايي در دماي بالا به آن صدمه مي زنند.

پلاستيك ها 
پـلاسـتـيـك ها به وفور در آزمايشگاه ها ديده مي شوند. ظروف پلاستيكي جهت جـمـع‌آوري، ذخـيـره سازي ، تهيه و توزيع و حتي اندازه گيري نمونه ها نيز استفاده مي‌شوند. مهمترين محدوديت آن ها عدم كارايي جهت حرارت هاي بالا است.
متداول ترين انواع پلاستيك ها PFA، HDPE ، LDPE وPP هستند.
PFA خصوصيات عالي دارد، قابليت كاربري تا دماي 250 درجه را دارد و حتي جهت اسيدهاي فلئوريدريك، كلريدريك و نيتريك نيز قابل استفاده است. ظروف PFA در ميكروويو هم استفاده مي شوند. حتي اسيد سولفوريك و فسفريك جوش را به شرط اينكه دماي آن ها بالاتر از 250درجه نباشد در اين ظروف مي توان نگه داشت.
دقت شود كه اسيد پركلريدريك را نمي توان در هيچ ظرف پلاستيكي جابجا كرد.

HDPE/ LDPE
بطـري هـا و ظـروف پـلاستيكـي سـاختـه شـده از پلـي اتيلـن بـه طور وسيعي جهت نمونه‌هاي رقيق كاربرد دارند.
اخيـر مطـالعـات زيـادي در خصـوص شستـه شـدن بـرخـي عناصر و مواد شيميايي تشكيل‌دهنده ظروف، در نمونه ها و ايجاد مزاحمت در آزمايشات و خصوصا آناليزهاي كمـي صـورت پـذيرفته است.در گروهي از اين مطالعات پلي مرهاي مختلف كه در ساخت ظروف آزمايشگاهي قرار مي گيرند مورد مقايسه قرار گرفته كه نشان دهنده اين است كه LDPE با اينكه از ارزان‌ترين پليمرهايي بوده كه در ساخت اين گونه ظروف كـاربـرد دارد، ميـزان شستـه شدن و ورود مواد شيميايي در كمترين اندازه است، اين درحالي است كه PP بيشترين ميزان را از اين بابت دارد. 
بنابراين ظروف LDPE جهت ذخيره سازي طولاني مدت مواد مورد استفاده قرار مي‌گيرد و در مقابل ظروف PFA به دليل مقاومت بالاي آن به مواد شيميايي و حرارت بالا جهت ميكروويو و هضم اسيد كاربرد بيشتري خواهند داشت.
مطالعات سال هاي اخير نشان داده كه برخي از مواد اضافه شده به پلاستيك ها در هنگام توليد يا شكل گيري، قادر خواهند بود از ظروف به داخل نمونه ها هنگام كار شسته شده و در برخي واكنش هاي شيميايي خصوصا آنزيمي تأثير گذاشته و باعث تغيير در نتايج شوند. از مهمترين اين مواد DiHEMDA و Oleomide هستند. حضور اين مواد در ظروف پلي پروپلين يا پلي استيرن خصوصا نوك هاي سمپلر و ميكروپليت ها، منجر به آزاد شدن در نمونه ها شده كه حتي در بسياري از واكنش هاي تشخيصي مثل روش هاي Elisa و   PCRاختلال ايجاد مي كنند. برخي از كمپاني هاي سازنده اين ظروف مانند كمپاني BRAND به تازگي اين مواد را از پلاستيك هاي توليدي خود حذف كرده اند و با ايـن روش تـوليـد ظـروف پـلاستيكي با كاربرد فراواني كه در آزمايشگاه هاي صنايع مختلف دارد وارد فاز جديدي شده و نگرش مصرف كننده هاي خود را در ارتباط با كاربري علمي ظروف به طور كلي تغيير داده است.
  FEPF   (FLUORINATED ETHYLENE PROPYLENE)
 PFA     (PERFLUOROALKOXY)
 PP       (POLYPROPYLENE)
 |HDPE  (HIGH-DENSITY POLYETHYLENE) 
LDPE   (LOW-DENSITY POLYETHYLEN)

پلاتين 
پلاتين اگر چه يك فلز گران بها است ولي به عنوان يك ماده به كار رفته در ظروف آزمايشگاهي، خصوصا آزمايشگاه هاي شيمي و متالورژي كاربرد فراوان دارد. دماي پلاتين به سرعت بالا رفته وسريع خنك مي شود، بنابراين جهت اندازه گيري درصد خاكستر بسيار عالي است. در مقابل اغلب محلول هاي اسيدي مقاوم بوده، ولي بايد از تماس با اسيد فسفريك غليظ در دماي بالا و حرارت دادن به مدت طولاني در دماي بالاي 1100 درجه در كوره جلوگيري كرد.ضمنا ظروف پلاتيني جهت حرارت دادن نمونه ساير فلزات خصوصا مس مناسب نيست‌. ظروف پلاتيني جهت نگهداري و حمل مايعات قليايي و همچنين مايعات با عناصر كمياب كاربرد فراوان دارد.
معمـولا پـلاتيـن در طبيعـت بـا گـروهـي از فلزات مشابه شامل:  Iridium ،Osmium، Rhodium، Palladium و Ruthenium وجود دارد كه خواص فيزيكي و شيميايي شبيه به هم دارند، فلزات اين گروه خصوصيت برجسته كاتاليتيك دارند. آن ها به شدت در مقابل كدر شدن و اكسيد شدن مقاوم هستند به عنوان مثال در جواهرسازي كاربرد زيادي دارند. همچنين مقاومت بالايي به واكنش هاي شيميايي و  دماي بالا خواهند داشت.
يـكــي از تــركـيبـات مهـم در سـاخـت ظـروف آزمـايـشـگـاهـي و هـمـچـنـيـن قـطعات مهم انواع ديسپنسرها كه در تماس با مواد شيميايي قرار مي گيرند تركيب نسبتي پلاتينيوم، ايريديوم است. ايـــن تـــركــيـــب دانـسـيـتــه بـسـيــار بــالايــي داشـتــه 3g/cm5/21 و قـطـعات كوچك آن سطح بسيار كـوچـكـي دارنـد، بـنـابـرايـن آلودگي سطحي آن بسيار پايين است. ضمنا پلاتينيوم - ايريديوم به راحتي شكل گرفته  و سطح آن به راحتي قابل پردازش است. اضافه كردن ده درصد ايريديوم، سختي آن را به شدت افزايش و واكنش پذيري و همچنين آلودگي آن را به همان صورت كاهش مي دهد.

Tantalum
يكي ديگر از عناصري كه اخيرا در بحث توليد ظروف آزمايشگاهي و تجهيزات حمل و توزيع مـايـعـات كـاربـرد پـيـدا كـرده فـلـز تانتالوم است. تـانـتـالـوم در حالت خالص نقره اي براق و نرم است. در دماهاي زير 150 درجه‌ به واكنش هاي شيميايي خيلي مقاوم است و همچنين مقاومت بالايي به خوردگي و ايجاد لايه اكسيد در سطح آن دارد.
تانتالوم در چهار موقعيت كاربرد فراوان دارد. دماهاي بالا مثل موتور هواپيما، وسايل برقي مثل خـازن هـا لـوازم جـراحـي و ظـروف حمل مواد شيميايي خورنده.

Dispensette TA
كـمـپـانـي BRAND بـه تـازگـي ديـسـپـنـسـري به مـنـظـور تـوزيع و حمل و انتقال مايعات و مواد شـيـمـيايي با خلوص بسيار بالا به منظور آناليز كمي عناصر كمياب و همچنين تهيه استانداردها تـولـيـد كـرده اسـت. محفظه و كليه مجاري اين ديسپنسر كه با مايعات در تماس خواهند بود از مواردي با درجه خلوص بسيار بالا مثل PFA، PTFE، Pt-Ir يـا تـانـتـالـوم سـاخته شده، والوها و همچنين فنرهاي ديسپنسر TA از دو تركيب آخر تـشـكـيـل شـده كـه مـقـاومـت سيستم را در برابر خوردگي و همچنين اكسيد شدن به ميزان بالايي افزايش مي دهد. از سوي ديگر استفاده از اين نوع ديسپنسر با چنين خصوصيتي آناليز در محدوده PPB و حتي  PPT را امكان پذير مي سازد.

تجهيزات آزمايشگاهي

آشنايي با بخش ها و شرايط آزمايشگاه

روند رو به رشد تكنولوژي و دانش، نقش كليدي در رشد و توسعه مراكز علمي و تحقيقاتي و صنعتي  داشته و ارتقاء رشد علمي به غير از امكانات تئوريك، وابسته به تجهيزات دقيق، حساس و پيشرفته است.
در اين شماره ابتدا به بررسي بخش هاي مختلف يك آزمايشگاه، شرايط و ايمني در آزمايشگاه و گندزدايي محيط آزمايشگاه خواهيم پرداخت و در ادامه با انواع مختلف تجهيزات آزمايشگاهي آشنا مي شويد.

بخش هاي مختلف آزمايشگاه 
بــخـــش هــاي مـخـتـلــف آزمــايـشـگــاه شــامــل هــمـــاتـــولـــوژي ، بــيـــوشــيــمـــي ، بـــانــك خــون ، مـيـكروب‌شناسي ، ايمونولوژي ، سرولوژي و آزمايش‌هاي متفرقه است. هماتولوژي: كه در اين بخش آزمايش هاي  CBC، ESR، گروه خون و RH، PT، PTT، شـمـارش پـلاكـت ، شـمارش رتيكولوسيت،   HTو HB، سيلان ، انعقاد انجام مـــي‌شـــود. بــيـــوشــيــمـــي: كـــه در ايــن بـخــش آزمايش‌هاي قند ، اوره ، كراتي نين ، كلسترول ، تـري گـلـيـسـيـريـد ، اسيد اوريك ، بيلي روبين ، كلسيم ، فسفر، پروتئين ، آلبومين ، يونوگرام ، SGOT، SGPT،  AIP،   LDHو گازومتري انجام مـــي‌شـــود. بـــانـــك‌خـــون: كـــه در ايــن بـخــش آزمـايـش‌هـاي تـعيين گروه و  RHبيمار و كيسه خون ، كراسماچ ، كومبس مستقيم ، كومبس غير مستقيم انجام مي شود. ميكروب شناسي: كه در اين بخش آزمايش هاي كشت و بررسي مستقيم ادرار، كشت و بررسي مستقيم خون ، كشت و بررسي مستقيم مدفوع ، كشت و بررسي مستقيم مايعات بدن ، كشت و بررسي مستقيم زخم ها ، بررسي مستقيم  BKانجام مي شود. سرولوژي: كــه در ايـن بـخـش آزمـايـش هـاي  CRPو  RFو   BHCGانجام مي‌شود. آزمايش هاي متفرقه: كه اين آزمايش ها شامل آزمايش كامل ادرا ر، تست مــدفـوع جستجـوي خـون در مـدفـوع ، ( تسـت گاياك) ، توبركولين تست ، بررسي ضايعات از نظر قارچ  است.  

شرايط و ايمني در آزمايشگاه 
 ‌قبل از هر گونه طراحي بايد عملكرد و وسعت كاري آزمايشگاه، تعداد و اندازه تجهيزات و نيز نيروي كاري مورد نياز را مد نظر قرار داد و توجه كرد كه بايد بخش هاي اداري كاملا از بخش هاي فني آزمايشگاه مجزا بوده و افراد براي دسترسي به اين نواحي‌، مـجبـور نبـاشنـد كـه از بخـش هـاي ديگـر عبـور كننـد. همچنيـن بـايـد محـل پـذيـرش و نمونه‌گيري در فضائي كاملا مجزا در نظرگرفته شده و فضاي آبدارخانه و رخت كن نيز با فاصله مناسب از قسمت هاي فني آزمايشگاه قرار داشته باشد.
‌الزامات و قوانين مربوطه كشوري در موقع احداث بنا در ارتباط با وقوع بلاياي طبيعي مثل زلزله، آتش سوزي و غيره رعايت شود. 
‌سقف ها، ديوارها و كف آزمايشگاه بايد صاف و در مقابل مايعات، موادشيميايي وساير مواد ضدعفوني كننده كه به طور معمول در آزمايشگاه ها استفاده مي شود، مقاوم باشد.
‌سطوح كاري بايد به اسيدها، بازها، حلال ها و سايرمواد شيميايي، مايعات، درجه حرارت كم و زياد، ضربه و مواد ضدعفوني كننده مقاوم بوده و جنس آن ها به گونه اي باشد كه سنگيني وسايل را تحمل كنند. 
‌بايد دستشويي در همه اتاق ها و ترجيحا در كنار در خروجي نصب شود و بهتر است كه شيرهاي آب با حركت آرنج، فشار پا و... باز شوند.
‌بايد سرويس هاي بهداشتي به تعداد كافي و به طور جداگانه جهت كاركنان زن و مرد وجود داشته باشد. 
‌بــايــد مـنـبــع نـيــروي بــرق مـسـتـقــل جهـت پشتيباني از وسايل و تجهيزات در زمان قطع برق وجود داشته باشد.
‌سـيـسـتـم سـيـم كـشي داخلي داراي هادي متصل به زمين باشد.
‌تـهـيـه مـنـبـع ذخـيـره آب با كيفيت مناسب جهت شستشوي وسايل، دست و غيره بايد در نظر گرفته شود.
‌فضاي مناسبي به عنوان انبار جهت ذخيره  كردن مواد، معرف ها و وسايل بايد در نظر گرفته شود. 
‌كـل سـاخـتـمـان از سـيـستم امنيتي مناسبي برخوردار باشد. 
تـمـام مـنـاطـق آزمـايـشـگـاه بـايـد از سـيـستم روشــنـــايـــي مــنــاســب وكــافــي (نــور طـبـيـعــي يــا مـصـنـوعـي) بـرخـوردار بـاشد تا شرايط كاركرد ايمن فراهم شود.
‌بـايـد مخصوصا در بخش هايي كه اسيد، مواد سوزاننده،  خورنده يا ديگر مواد شيميايي مـورد اسـتـفاده قرار مي گيرند، جايگاه ثابتي را جهت شستشوي چشم در نظر گرفت.

بـــايــد در مـكــان هــايــي كــه بــا مــواد آلــوده كارمي‌شود، در ارتباط با نوع ميكرو ارگانيسم، هودهاي ايمني بيولوژيك نصب شود. 
 ‌تهويه مكانيكي  يا طبيعي هوا بايد به نحو مطلوبي در اتاق هاي آزمايشگاه انجام پذيرد.
 محيط كاري ‌بايداز درجه حرارت مناسب ومطلوبي برخوردار باشد.
‌بايد مكاني جهت ارائه كمك هاي اوليه در آزمايشگاه در نظر گرفته شود.
‌در صــورت لـزوم مـكـان مـنـاسـبـي جـهـت نگهـداري پسمـانـدها قبل از دفع در نظر گرفته شود. 
‌بايد در آزمايشگاه دوش هاي اضطراري، مخصـوصا در بخش هايي كه از مواد شيميايي سوزاننده استفاده مي شود، نصب شوند (تعداد دوش هــا بـسـتـگــي بـه وسعـت كـاري و فضـاي آزمايشگاه دارد.)

گندزدايي اتاق آزمايشگاه 
درصورت بروز حادثه اي در آزمايشگاه مانند شكستن محيط كشت يا ظروف حاوي نمونه‌هاي باليني، ممكن است نياز به ضدعفوني كردن اتاق باشد. اين عمل بايد به وسيله افراد مجرب انجام شود. اگر حادثه ناشي از شكستن ظروف حاوي محيط كشت جامد يا خلط غليظ باشد، تعداد آئروسل هاي ايجاد شده ناشي از آن محدود است. بنابراين بلافاصله محل آلوده را با كاغذ و حتي روپوش آزمايشگاهي مي پوشانند تا از ايجاد آئروسل جلوگيري شود. به سرعت ماده ضدعفوني كننده را  در محل آلوده ريخته و اتاق را حداقل به مدت 2 ساعت ترك مي كنند. پس از 2 ساعت، با پوشيدن لباس محافظ وارد اتاق شده و ظروف شكسته را جمع آوري كرده، منطقه آلوده را كاملا ضدعفوني و تميز مي كنند.
چنانچه حادثه ناشي از شكستن ظروف حاوي مايعات آلوده باشد، در اين صورت ميـزان آئروسل ايجاد شده زياد است. بنابراين بي درنگ هود ايمني را روشن كرده، حداقل تا 4 ساعت اتاق حادثه را ترك مي كنند. سپس اتاق را با گاز فرمالدئيد ضدعفوني مي كنند. 
در ابتدا تمامي پنجره ها،  درها و منافذ اتاق مورد نظر بايد به دقت مسدود شود كه براي اين كار مي توان از كيسه هاي پلاستيكي بزرگ زباله استفاده كرد. فرمالدئيد، ممكن است موجب خرابي تجهيزات كامپيوتري شود، بنابراين قبل از ضدعفوني كردن بايد وسايل مزبور را از محيط خارج كرد. براي ضدعفوني كردن 30 متر مكعب،  100 ميلي ليتر فرمالين و  ml900  ‌ميلي ليتر آب با يك اجاق برقي لازم است. تمامي مواد شيميايي حاوي كلرين (chlorine) مانند مواد ضدعفوني كننده هيپوكلريت بايد از اتاق خارج شوند زيرا ممكن است كلرومتيل (chloromethyl) توليد شود كه سرطان زا است. 

وسائل انتقال خون 
سوزن‌هاي ‌مخصوص انتقال خون 
كاتترهاي‌مخصوص انتقال خون 
ست هاي تزريقي
ست هاي ويژه‌در مواقعي كه خون با فشار وارد مي شود.
فيلتر Micro   aggregate
 فيلتركاهش لوكوسيت
Blood warmer در مواقعي كه تعداد زياد خون بايد انتقال داده شود.

در اين بخش به معرفي ساير تجهيزات مورد استفاده در آزمايشگاه هاي كلينيكي شامل اتوكلاو،گاماكانتر،ميكروسكوپ،الكتروفوزر و .... خواهيم پرداخت.

اتوكلاو
اتـوكـلاو دسـتـگـاهـي اسـت كـه براي استريل كـردن مـواد و تـجـهـيـزات در آزمـايشگاه توسط فشار شديد بخار در دماي 121 درجه سانتي گراد به مدت 15 يا 20 دقيقه است. اين زمان بستگي به نوع ماده و محتواي اتوكلاو دارد . اين دستگاه در ســـــال 1879 تـــــوســـــط چـــــارلـــــز چـــــامـــبــــرلــنــــد  (Charles Chamberland ) اختراع شد . 

انواع اتوكلاو
دو نوع اصلي اتوكلاو وجود دارد:

صفحه اتوكلاو در بالا : اين اتوكلاو  شبيه زودپز هايي است كه در خانه هاي ايراني يافت مي شود . در اين اتوكلاو ها ، در اتوكلاو توسط پيچ هايي در پايين بسته مي شود و فشار سنجي در بيرون براي كنترل فشار قرار دارد . اين دستگاه ها نـيــاز بــه منبـع حـرارت خـارجـي دارنـد و بسيـار خطرناك هستند. بنابراين آن ها بايد توسط افراد بـسـيـار با تجربه مورد استفاده قرار گيرند و هر لحظه دما و فشار اتوكلاو ها كنترل شود.

صفحه اتوكلاو در روبه رو : اين اتوكلاو ها به خاطر راحتي،   به طور وسيع در آزمايشگاه ها مورد استفاده قرار مي گيرند اما براي استفاده از اين اتوكلاو ها بايد دقت زيادي صورت گيرد. ايـن اتـوكـلاو هـا جـعـبـه اي شـكـل هـستند و در درونشان مجهز به واحد تبديل آب به بخار دارند كه براي استريل كردن استفاده مي شود . كنترل اتوكلاو به اپراتور اين امكان را مي دهد تا دماي مورد نظر را تنطيم كند و مدت زمان اتوكلاو را تـعـيـين كند همچنين اين اتوكلاو ها وسيله اي براي اندازه گيري و نمايش فشار/دما را دارند . 
اتوكلاو هايي كه از جلو باز مي شوند ممكن است بسيار بزرگتر باشند كه براي استريل كردن مواد و وسايل زياد در بيمارستان ها مورد استفاده قرار مي گيرند .

موارد كاربرد اتوكلاو
اتوكلاوو علوم آزمايشگاهي دو جز جدا نشدني از هم هستند. اتوكلاو در بسياري از زمينه ها مانند: ميكروب شناسي ، پزشكي ، دامپزشكي ، قارچ شناسي ، دندان پزشكي و ... مورد استفاده قرار مي گيرد. 
ظروف شيشه اي ، زباله هاي پزشكي ، ظروف آزمايشگاهي ، ملحفه هاي حيوانات آزمايشگاهي ، محيط هاي كشت و... موادي است كه توسط اتوكلاو استريل مي شوند.  ‌امروزه استفاده از اتوكلاو براي استريل كردن زباله هاي بيمارستاني به سرعت در حال رشد است . وسايل و دستگاه هايي كه براي استريل كردن اين مواد و زباله ها استفاده مي‌شود از همان روش بخار و فوق حرارت هستند و باعث استريل شدن توده اي وسيع از زباله هاي بيمارستاني از عوامل پاتوژن مي شوند. 

حذف هوا
بعد از بستن در اتوكلاو ، مقداري هوا در ظرف باقي مي ماند و بايد حذف شود. علت آن اين است كه هواي گرم در مقايسه با بخار به مدت زمان زيادي براي استريل كردن نياز دارد . براي مثال : بخار در دماي 134 درجه سانتي گراد به 3 دقيقه وقت براي استريل كردن مواد نياز دارد در حالي كه هواي گرم 160 درجه سانتي گراد در همان شرايط به دو ساعت وقت نياز دارد . روش هاي حذف هوا در اتوكلاو به شرح زير است :

حذف هوا از پايين (Downward displacement): زماني كه بخار وارد محفظه مي‌شود به علت پايين بودن چگالي آن نسبت به هواي گرم در بالاي محفظه قرار مي گيرد و با افزايش ميزان بخار رفته رفته هواي گرم در زير اتوكلاو فشرده مي شود و از قسمت پاييني تخليه مي شود . معمولا در قسمت خروجي دماسنجي براي كنترل دماي هواي خروجي مي گذارند . تنها زماني كه هوا از محفظه خارج شد بايد تخليه كردن را متوقف كرد . جريان معمولا توسط تله هاي بخاري  يا سوپاپ هاي مارپيچي كنترل مي شود. 

پالس هاي بخار  (Steam pulsing) : در اين روش هواي موجود در محفظه اتوكلاو توسط پالس هاي بخار فشرده مي شود و سپس دپرس شده تا به فشار اتمسفر نزديك شود . 
پمپ هاي وكيوم   (Vacuum pumps): اين پمپ ها هوا  يا هوا/بخار را از محفظه مكش مي كنند . 
سـوپر اتمسفر  (Superatmospheric ): در اين چرخه از پمپ هاي وكيوم استفاده مي شود . به دنبال پالس بخار مكش انجام مي شود و به دنبال ساير پالس ها مكش ادامه مي يابد. ميزان مكش ها بستگي به چرخه و نوع دستگاه دارد . 
 ‌زيــر اتمسفـر (Subatmospheric ) : مشـابـه چرخه    superatmosphericاست اما فشار محفظه هرگز بيش از اتسمفر نيست تا زماني كه فشار به دماي استريل كردن افزايش يابد . 

اتوكلاو در پزشكي و علوم آزمايشگاهي
اتوكلاو هاي پزشكي دستگاه هايي هستند كه بـراي اسـتـريـل كـردن (كـشـتـن تـمـام شكل هاي رويـش مـيكروارگانيسم ها و اسپورها ) مواد و ظروف پزشكي استفاده مي شود . در اين مرحله يـعـنـي اسـتـريـل كـردن تـمـام شـكـل بـاكتري ها ، ويروس ها ، انگل ها ، قارچ ها و اسپور ها از بين مي روند.
اتوكلاو ها در بسياري از زمينه هاي پزشكي و مراكزي كه نياز به استريل كردن مواد دارند يافت مي شوند. نكته اي كه بايد به آن توجه كرد اين است كه امروزه بيشتر از وسايل يك بار مصرف استفاده مي شود در نتيجه وسائل نياز به استريل دوباره ندارند . اين اتفاق (استفاده از مواد يك بار مصرف بدون نياز به بازيابي دوباره) براي اولين بـار در مـورد نيدل هاي استفاده شده است  اما امروزه بسياري از مواد جراحي به صورت يك بار مصرف استفاده مي شوند . 
  ‌همه مواد توسط اتوكلاو استريل نمي شوند براي مثال ممكن است بعضي مواد پلاستيكي ذوب شوند   يا بعضي مواد كاغذي نتوانند ميزان بالاي فشار بخار را تحمل كنند در اين موارد بايد از اتو يا ساير روش هاي استريل كردن (اشعه ، مواد شيميايي و... ) استفاده كرد . 

كنترل كيفي اتوكلاو
انديكاتور هاي شيميايي ، فيزيكي و بيولوژي بـراي بـررسـي دمـا و زمـان اتـوكـلاو بـه صورت تــجــاري وجــود دارد. شــاخــص شـيـمـيــايــي بــه صورت نوار هاي اتوكلاو (چسب اتوكلاو) يا بسته هاي پزشكي هستند كه وقتي به دماي معني رسيدند تغيير رنگ مي دهند. براي مثال : داراي نوار هاي سياه در زمينه سفيد هستند كه بر روي مــوادي كــه مــي خــواهـنــد اتــوكــلاو شـونـد زده مي‌شود و اگر اتوكلاو درست كار كرده باشد در دماي 121 درجه نوار هاي سياه از بين مي‌روند . انديكاتور هاي بيولوژي شامل اسپر باكتري هايي هستند كه به حرارت مقاوم هستند. 

سانتريفيوژ آزمايشگاهي
سـانتريفيوژ آزمايشگاهي، يكي از ابزارهاي آزمايشگاه تشخيص طبي است كه با استفـاده از نيـروي مـوتور خود، نمونه مايع را با سرعت بسيار زيادي به چرخش در مي‌آورد. بسته به اندازه و ظرفيت نمونه سانتريفيوژهاي مختلفي وجود دارد . مانند تمام سانتريفيوژ ها ، سانتريفيوژهاي پزشكي هم توسط اصل رسوبي مواد در سرعت بالا كار مي كنند كه در آن شتاب جاذبه اي مركزي ، باعث جدا شدن مواد به دو نوع ناحيه كم و پر تراكم مي شود .

انواع سانتريفيوژ 

انواع مختلفي از سانتريفيوژ ها طراحي و ساخته شده است.

1- سانتريفيوژ افتراقي : اغلب براي جدا كردن ارگان خاصي از مجموعه سلول ها براي بررسي قسمت خاصي از سلول هاي بدن مورد استفاده قرار مي گيرد . 
2- سـانتـريفيـوژ ايـزوپيكنيـك : اغلـب بـراي جـدا كـردن نـوكلـوئيك اسيد ها مانند  DNAمورد استفاده قرار مي گيرد . 
3- سانتريفيوژ گراديان ساكاروز : اغلب براي تخليص ويروس هاي انولوپ دار  يا ريبوزوم ها مورد استفاده قرار مي گيرد . همچنين براي جداسازي ارگان خاصي از عصاره سلولي خام از اين نوع سانتريفيوژ استفاده مي شود . 

 ‌انواع مختلفي از سانتريفيوژ آزمايشگاهي وجود دارد:

1- ميكرو سانتريفيوژ : دستگاهي است براي كار در حجم بين  2/0 تا  2 ميلي ليتر (ميكروتيوب ها) ساخته شده، حداكثر 96 لوله را مي توانند پشتيباني كنند ، طراحي كوچك و كاملي داشته و حداكثر 30000 گرم وزن دارند . 
2- سانتريفيوژ باليني يا كلينيكي : دستگاهي است براي كاربردهاي باليني مانند لوله هاي انتقال خون و داراي سرعت كمتري هستند . 
3- سانتريفيوژ چند منظوره روميزي : دستگاهي براي كار با تيوب هاي بزرگ و داراي تنوع بسيار زيادي هستند . 
4- سانتريفيوژ  : STAND ALONEدستگاه هاي سنگين مانند اولترا سانتريفيوژ
بسياري از سانتريفيوژ ها داراي سيستم خنك كننده يا بدون سيستم خنك كننده هستند . 

طراحي 
سانتريفيوژ آزمايشگاهي در شيمي ، زيست شناسي و بيوشيمي براي جداسازي  مواد جامد ازمايع در يك سوسپانسيون  مورد استفاده قرار مي گيرد . مواد جامد مي تواند تـركيبـات غيـر محلـول ، بيـومـولكـول هـا ، ارگـان هـاي سلـولـي يـا سلـول كامل باشد . سانتريفيوژ‌ها   از نظر سرعت و ظرفيت بسيار متنوع هستند. سانتريفيوژ ها معمولا داراي روتوري هستند كه در آن 2، 4، 6 يا چاه هاي بسيار زياد هستند كه در آن ها لوله هاي آزمايش قرار مي گيرد . زماني كه يك سوسپانسيون در يك دستگاه سانتريفيوژ قرار مي‌گيرد ، مواد جامد در ته لوله آزمايش ته نشين مي شوند و باعث ايجاد يك ديواره مخلوطي مي شود . اين ديواره باعث مي شود تا مايع رويي  به آساني از سوسپانسيون جدا شود. 

به طور كلي دو نوع روتور وجود دارد:
‌روتور با زاويه ثابت : اين روتور ها محكم و كوچك هستند و معمولا از آلومينيوم ساخته مي شوند.  در آن‌ها چاهك هايي با زاويه ثابت (براي نمونه با زاويه 45 درجه)  تعبيه شده است كه محل قرار گيري تيوب هاي نمونه است . 

‌روتور چرخشي يا روتور افقي: روتور شبيه صليب است و به آن سطل هم گفته مي‌شود . در اين سطل تيوب هاي مختلفي مي تواند سانتريفيوژ شود.
 ‌روتور توسط درب روتور بسته مي شود . روتور در داخل چمبري قرار دارد كه توسط درب فلـزي سـانتـريفيوژ پشتيباني مي شود . درب باز مانع از چرخش موتور روتور مي‌شود . در زمان سانتريفيوژ درب قفل مي شود درب بسته باعث حفاظت فرد در برابر برخورد با روتور مي شود كه با سرعت بسيار بالا در حال حركت است . محفظه روتور و درب روتور طوري طراحي شده اند كه در صورت شكستن لوله ها حتي در حداكثر سرعت ، هيچ خطري فرد آزمايش كننده را تهديد نمي كند. قبل از سانتريفيوژ، بايد لوله‌هاي موجود در روتور با استفاده از بلانك يا ساير نمونه ها بالانس شود. با توجه به اهميت اين موضوع امروزه سانترفيوژ ها به  حس گر تشخيص عدم تعادل خودكار مجهز شده اند.
بسياري از سانتريفيوژ ها داراي سيستم خنك كننده يا بدون سيستم خنك كننده هستند. شركت هاي مختلفي با برند هاي مختلف انواع سانتريفيوژها را روانه بازار مي‌كنند كه از مهمترين آن ها مي توان به Eppendorf, Thermo-Heraeus , Thermo-Sorvall, Hettich, Beckmann-Coulterيا   Sigma  اشاره كرد. 
آنالايزرهاي سنجش ايمني راديو اكتيو خودكار، نيمه خودكار و شمارشگرهاي گاما
آنالايزرهاي ايمني راديو اكتيو و شمارشگرهاي گاما ، ضمن آشكار سازي مقدار وكميت هورمون ها ، ويتامين ها ، داروها ، آنتي ژن هاي سرطان، آنزيم ها و گيرنده ها، ويروس ها، آنتي بادي ها، پلي پپتيد ها و ساير پروتئين ها را تعيين مي كند.
آنــالايــزرهـا سنجـش ايمنـي راديـواكتيـو ، تكنيـك تحليـل ويـژه وحسـاسـي را بـراي اندازه‌گيري آناليت ها در نمونه هاي بيمار (سرم، ادرار وساير مايعات بدن) فراهم مي‌آورد. حد آشكار سازي اين آناليت ازحدنانوگرم تا پيكوگرم متغير است . سنجش هورمون ها با  RIA )Radioimmunoassay (با بررسي عملكرد قلبي ، عروقي، تناسلي، هماتوپوئتيك و ساير عملكردهاي متابوليكي ، شواهدي بر ناهنجاري هاي متابوليك را ارائه مي دهد. سنجش دارو ها (به خصوص داروهاي درماني نظير متوتروكسات) به بهبود كيفيت درمان كمك مي كند. از تكنيك هاي  RIA همچنين براي آشكار سازي علائم توموري و گيرنده هاي هورمون استفاده مي شود. آشكارسازي آنتي ژن هاي هپاتيت به يكي از كاربردهاي بسيار مهم آزمايش بـــالـيـنـــي  RIAتـبـــديـــل شـــده اســـت و آزمـــايــش  RIAگــاسـتــريــن از نـظــر كـلـنـيكـي بـه يـك روش مناسب و مفيد براي تشخيص گاسترينوما تبديل شده است. 
در اين نوع آزمايش براي تركيب يك ليگاند( به ماده اي كه قرار است تجزيه شود و معمولا به آن  Agگفته مي شود ) با همبند (معمولا به عنوان آنتي بادي از آن نام برده مي شود) ويژه آن ليگاند، روش مناسبي ارائه مي شود.
خصوصيات اين مواد و تركيبات، به طور قابل ملاحظه اي ، احتمال تداخل ساير مولكول هاي بـيـولـوژيـك در اسـتـفـاده از موادي كه به وسيله راديواكتيو نشان دار شده اند، كاهش مي دهد، اين ماده ممكن است با ماده خاصي كه قرار است تست شود مشابه باشد.
 ‌انجام آزمايش  RIAبه صورت دستي مستلزم انجام پروسه هاي متعدد آزمايشگاهي و محاسبه بــســيـــار زيـــادي از اطــلاعــات اســت. آنــالايــزر خـودكـار زمـان دسـتـرسـي بـه بـازده مـطـلـوب را كاهش مي دهد، ميزان دقت را بهبود مي بخشد و انجام آزمايش  RIAرا آسان تر مي كند و از اين رو تكنولوژيست ها را قادر مي سازد تا تست هاي متنوعي را انجام دهند . با توجه به اينكه اصول   Competive   binding  را مي توان در سيسستم‌هاي غير ايمونولوژيك تعميم داد، بنابراين آزمايش  RIA ترجيح داده مي شود. 

اصول كار دستگاه
تكنيـك هـاي  RIAبراي اندازه گيري غلظت ليگاند موجود در نمونه اي كه قرار است آناليز شود از واكنش  ligond- binder   استفاده مي كنند . در اغلب آزمايش هاي   RIAاز اصول پيوند رقابتي استفـاده مـي شـود كه در آن مقدار نامعلومي از ليگـانـد نشـان دار شـده بـا مقـدار نـامشخصـي از ليگاند نشان دار نشده برسر سايت هاي پيوندي موجود رقابت مي كنند. با توجه به تفاوت هاي ساختاري بين ليگاند و  روشBindr آزمايش به يـكــي از دو روش آزمــايــش تـعــادل حـقـيقـي يـا آزمايش اشباع ترتيبي تعيين مي شود.  در روش آزمايش تعادل حقيقي،  Binderبه محلول حاوي لـيـگـاند نشان دار شده و نشان دار نشده اضافه مي‌شود و مخلوط در يك محيط انكوبه مي شود در روش آزمايش اشباع ترتيبي ليگاند نشان دار به يك محلول حاوي ليگاند نشان دار نشده و   Binderاضافه مي شود. بعد از آنكه مدت زمان انكوباسيون سپري شد ليگاند باند شده از ليگاند آزاد جدا مي شود و سپس مقدار ليگاند باند شده نــشـــان دار بـــه وســيــلــه يــك شـمــارشـگــر گــامــا اندازه‌گيري مي شود، شمارشگر اطلاعات قابل باز خواني را توليد مي كند اين اطلاعات از نظر رياضي به مقادير راديو اكتيويته تبديل مي شوند. هـريـك از اسـتـانداردها داراي يك مقدار پاسخ مناسب هستند. بعد از آنكه پاسخ ها به دست آمد غلظت آناليت با استفاده از منحني كاليبراسيون سنجيده مي شود. 
آزمايش  RIAاز پنج مرحله تشكيل شده است:
1-اضافه كردن واكنش‌گر
2-انكوباسيون آناليت و معرف 
3-جـداسـازي و تـفـكـيـك اجزا باند به راديو اكتيو از اجزاي آزاد 
4-اندازه گيري راديو اكتيويته در بخش هاي مجزا با استفاده از يك شمارشگر بتا يا گاما 
5-تبديل اطلاعات 
در مـرحـلـه يـك ، مقادير از پيش تعيين شده معرف به وسيله پيپت به داخل نمونه بيمار كه در يك لوله آزمايش قرار دارد منتقل مي شود. اين انتقال در فواصل زماني منظم انجام مي شود و در آناليزرهاي خودكار اپراتور نمونه مورد نظر را روي يك سيني ياپايه قرار داده و نوع آزمايش را انتخاب مي كند . 
مدت انكوباسيون ودما بر اساس نوع آزمايش متفاوت و متغير است. براي جداسازي ليگاند آزاد از كــمــپــلــكـــس آنــتــي ژن - آنـتــي بــادي از روش‌هاي مختلفي نظير رسوب سازي ، تصفيه ، تبادل يوني ، استفاده از غربال هاي مولكولي و تـكـنـيــك هــاي آنـتــي بــادي فـاز جـامـد اسـتـفـاده مي‌شوند. يك روش رسوب سازي رايج روش آنتي بادي-  دوبل است كه در آن يك آنتي بادي با يك پروتئين به عنوان يك رسوب ساز‌ها مورد استفاده قرار مي گيرد . از ديگر رسوب ساز ها مي توان به سولفات آمونيم ، اتر ، سولفيت سديم ، كلريد سديم و پلي اتيلن گليكول اشاره كرد. در آزمايشات رسوب سازي به جاي استفاده از سانتريفوژ مي توان از فيلترهايي استفاده كرد كه مي توانند ذرات به اندازه كوچكتر از ميكرون را گير بيندازند كه در اين راستا يك تكنيك ساندويچي نيز ارائه شده است كه بر اساس آن فيلتر ها (استات سلولز...) بر روي لايه مورد نظر نصب مي شوند و به صورت ساندويچي بين جفت آشكار ساز قرار مي گيرند و به اين ترتيب ميزان راديو اكتيويته را اندازه گيري مي كنند.
در جداسازي به وسيله شارژ يا وزن مولكولي از    gel filtration chromatographyو غربال مولكولي استفاده مي شود. جز راديواكتيو مفيد پس از جداسازي به وسيله يك شمارشگر گاما شمارش مي شود .
شمارشگر گاما به وسيله يك كريستال سديم كه قطر آن 5/1 تا 3 اينچ است و به وسيله تاليم فعال مي شود تشعشعات راديو اكتيو را آشكار سازي مي كند. 

محدوديت دستگاه گاماكانتر 
بـيـشـتــريــن مـحــدوديــت ايــن دستگـاه در شمـارش نمـونـه هـايـي اسـت كـه فعـاليـت راديواكتيويته آن ها زياد باشد زيرا در اين صورت شمارش به دست آمده صحيح نخواهد بـود مـحـدوديـت ديـگـر خـصـوصـا در دسـتـگـاه هـاي جـديـد عـدم انـعطاف در انتخاب پنجره‌هاي انرژي است براي مثال تست تغيير يافته شيلينگ از كبالت57  coاستفاده مي‌كندكه در دستگاه هاي جديد شمارش آن امكان پذير نيست. 

كاربردهاي گاما كانتر 
بيشترين كاربردهاي شمارنده ها در پزشكي هسته اي يا روش هاي راديو بيواسي ، شامل به كارگيري تعداد محدودي راديو نوكلئوتيد هستند . يد 125 بيشترين كاربرد را دارد كه در ارزيابي تست هاي تيروئيدي و تعيين ميزان فيلتراسيون گلومرولي و نيز روش‌هـاي   RIAبه كار مي رود. حجم نمونه ها و استاندارد ها بايد مساوي باشند . درصورتي كه حجم نمونه بيشتر باشند شمارش كاهش مي يابد .

كاليبراسيون ميكروپيپت
 ‌يـك حجم از محلول 4:100 گرم در ميلي ليتر محلول فري سيانيد پتاسيم توسط ميكروپيپت به 200 حجم آب اضافه مي شود تا رقت 1:201 حاصل شود. آنگاه با يك پيپت دقيق يك ميلي ليتر فري سيانيد پتاسيم به 200 ميلي ليتر آب كه در يك فلاسك دقيق آماده شده است اضافه مي شود. جذب نوري هر محلول در مقابل آب مقطر در 420 نانومتر قرائت مي شود. اين عمل از ابتدا سه بار انجام مي گيرد.
 ‌شركت فردوس راي با اتكا به امر تحقيق و پژوهش و بهره مندي از كادر علمي و اساتيد دانشگاهي با اخذ مجوز تحقيقات نسبت به تاسيس واحد تحقيقات صنعتي و آزمايشگاه تحقيقاتي و همچنين با اخذ مجوز توليد از وزارت صنايع و بهره گيري از تجـربيـات گذشته و با انتقال دانش فني و تكنولوژي روز دنيا و همسان سازي آن با امكـانـات داخلـي نسبـت به توليد تجهيزات تحقيقاتي و آزمايشگاهي ( به طور مثال: كلوني‌كانتر، شيكر الايزا، دارك كانتر و...) اقدام كرده است كه در زير نمونه هايي از اين تجهيزات را مشاهده مي كنيد.

كلوني كانتر 
كلوني كانتر به عنوان يكي از مهمترين تجهيزات آزمايشگاهي ميكروبيولوژي مورد استفاده قرار مي گيرد. اين دستگاه در مدل هاي ساده و  Scanningطراحي و با قابليت هاي فراوان رقيبي براي دستگاه هاي خارجي بوده است.
در اين دستگاه پس از كشت ميكروبي، پليت محيط كشت را در دستگاه قرار داده و به صورت كاملا خودكار و در كمتر از يك ثانيه تعداد كلني ها بر اساس ( CFU (colony-forming unit يا محاسبه درصد دقت نمونه اعلام مي شود.
از قابليت هاي ديگر اين دستگاه تهيه گزارش هاي آماري، شمارش بخش خاص از يك پليت و تعيين آنتي بيوگرام است.

شيكر الايزا 
اين دستگاه جهت مخلوط كردن محلول انواع ميكروپليت توليد شده است. شيكر الايزا با حركت سريع با قطر چرخش كم باعث اختلاط مناسب معرف ها و در نتيجه پيشرفت واكنش در طي زمان و عدم تغيير و بروز خطا مي شود. اين دستگاه مجهز به سيستم كنترل زمان و دور به صورت ديجيتال است.

دارك كانتر 
ايـن دستگـاه جهـت شمـارش ذرات تيـره در محلـول هـاي PVC در صنـايـع نفت و پتـروشيمـي مورد استفاده قرار مي گيرد. اين دستگاه به روش   Scanning پس از تهيه  Scanاز نمونه نسبت به آناليز آن اقدام مي كند.

سيستم  كامل الكتروفورز 
الكتروفورز از توسعه يافته ترين و متنوع ترين روش هاي جداسازي مولكول هاي كـوچـك يـا بـزرگ مـاننـد پـروتئيـن هـا و اسيـدهـاي نوكلئيك است. در حالت متداول مولكول‌هاي مورد آزمايش بر روي يك محيط جامد پايه و بين دو قطب مثبت و منفي با جريان الكتريكي ثابت قرار گرفته و بر اساس ميزان بار الكتريكي و جرم مولكولي خود روي محيط مذكور حركت مي كنند كه همين اختلاف و به وجود آمدن فراكنش هاي مختلف به وسيله اسكنر و نرم افزار پيشرفته الكتروفورز (سازگار با تمامي محيط هاي ويندوز از قبيل 98، 2000 و   xp در كامپيوتر (يا حافظه جانبي مانند CD يا فلاپي) ثبت و با كارايي بسيار بالا مورد پردازش قرار مي گيرد. الكتروفورز سرم پروتئين، هموگلوبين، ليپوپروتئين، ايزوآنزيم ها و ايمنوفيكشين ادرار به همراه امكان تعريف تست هاي جديد علاوه بر تست هاي موجود از امكانات ويژه اين سيستم است.

ساير مزايا 
‌اسكن سريع، واضح و واقعي نمونه با سرعت بالاي 96 نمونه در ثانيه كه در مدل خارجي نمونه مشابه 24 نمونه در 10 دقيقه است.
‌امكان انطباق منحني هاي يك بيمار جهت بررسي روند درمان
‌امكان انطباق منحني يك بيمار با منحني مرجع
‌امكان ارسال و يا دريافت كليه اطلاعات هر يك از بيماران از طريق مودم
‌حذف لكه هاي اضافي موجود بر روي ژل
‌آناليز ژل، تشخيص اتوماتيك فراكنش ها و تشخيص فراكنش هاي غير نرمال
‌انتخاب نمونه به صورت خودكار جهت الصاق آن به  patient ID
‌امكان پرينت پارامترهاي هماتولوژي در نمونه هاي هموگلوبين الكتروفورز

الكترو فورز پروتئين هاي ادرار
مقـدار بسيـار كمـي پـروتئين در ادرار روزانه دفع‌مي شود كه اين ميزان بسيار ناچيز بوده و با روش‌هـاي معمول بررسي پروتئين ادرار قابل ارزيـابـي نيسـت يا ولي اين ميزان تحت شرايط اسيد‌هاي كليوي افزايش مي يابد و قابل رديابي و الـبـتـه اهميـت اسـت. شـرايطـي مـاننـد بيمـاري كليوي اوليه، بيماري هاي  خود ايمني كه نهايتا مـنـجر به درگيري كليه شوند و التهابات مزمن همه از جمله شرايطي هستند كه باعث افزايش دفع پروتئين از ادرار مي شود. همچنين بيماري ديـگـري كـه از اهـميت بسيار زيادي برخوردار است بيماري مولتيپل ميلوما است. اين بيماري يـك نـوع بـدخـيـمي در سلول هاي توليد كننده آنــتـــي‌بـــادي اســـت كـــه در 75 % از مـــوارد ايـــن پـروتئيـن‌هـا شامل زنجيره سبك آنتي بادي نيز است و در نتيجه اين زنجيره ها از كليه عبور كرده و وارد ادرار مي شوند. الكتروفورز پروتئين هاي ســــرم در مــــوارد بــيــمــــاري هـــاي اتـــوايـمـيـــون، بـيـمـاري‌هـاي كبدي و كليوي، التهابات حاد و مزمن در خواست مي شود.

روش انجام تست 
براي انجام اين تست ابتدا نمونه مورد نظر كه ادرار يا سرم بنا به در خواست پزشك است را به دماي اتاق رسانده و سپس مراحل انجام كار به دقت دنبال مي شود. مراحل به ترتيب زير هستند
1- كاغذ استات سلولز كه به صورت ژل هايي هستند كه براي 8 نمونه اغلب كاربرد دارند در بــافــر مـخـصـوص بـه مـدت 10 دقيقـه خيسـانـده مي‌شود.
2- بعد از 10 دقيقه اين كاغذ را از محلول در آورده و بـين 2 كاغذ خشك كن آرام قرار داده مي‌شود تا نم گيري مختصري انجام شود ولي كاغذ نبايد خشك شود.
3- در ايـن مـرحـلـه نمونه را توسط اپليكاتور خـاصـي كـه بـه مـنـظـور نـمـونـه گـذاري اسـتـفاده مي‌شود برروي كاغذ منتقل مي شود. لازم است كه نمونه ها 5/1 سانتيمتر از لبه كاغذ و حداقل 1 سانتيمتر از كناره ها فاصله داشته باشند.
4- سـپـس ژل را برگردانده و از پشت داخل تـانـك الـكـتـروفـورز كـه حـاوي بافر مخصوص است قرار داده مي شود به طوري كه نمونه در سمت كاتد باشد.
5- به وسيله 2 لام تميز و كاغذ صافي پلي را براي ارتباط بهتر بافر با ژل تهيه مي شود.
6- تانك را به منبع تغذيه متصل  كرده و با تنظيم دستگاه روي ولتاژ مناسب ( 160 ولت) كه شدت جـريـانـي حـدود 6-4 آمـپر را فراهم كند جريان الكتريكي برقرار مي شود. بعد از چند بار مصرف بافر جريان افزايش مي يابد كه در اين زمان بافر تـانـك بـايد تعويض شود و از بافر تازه استفاده كرد.
7- بعد از طي زمان حدود 20 دقيقه دستگاه را خاموش كرده و مراحل رنگ آميزي، رنگ بري، آب گيري وشفاف سازي انجام داده مي شود.
8- در نهايت باندها به وسيله اسكنر و برنامه مخصوص قرائت مي شوند.
در الـكـتــروفــورز پــروتـئـيــن 5 بــانــد تـشـكـيـل مـي‌شـود كـه شـامـل آلبومين ، آلفا-1 گلوبولين، آلفا-2 گلبولين، بتا گلبولبن و گاما گلبولين است. آلـبــومـيــن عـمـده پـروتئنـي هـا را تشكيـل داده و نزديك ترين باند به سمت آند را تشكيل مي دهد.

واشر الايزا 
يكي از مهمترين مراحل انجام آزمايش الايزا مرحله شستشو است، از آنجا كه مراحل شستشو به روش دستي با فشار ثابت و مناسب صورت نـمــي گـيــرد لــذا مـحـتــويـات چـاهـك بـه خـوبـي شستشو نيافته و تركيبات اضافي باقيمانده ايجاد اشكال در نتيجه آزمايش مي نمايد. به همين دليل استفاده از دستگاه واشر الايزا را به عنوان يكي از ابزار مهم در ايجاد چرخش مناسب در چاهك هاي پليت بايد نام برد.
واشر الايزا نيمه اتوماتيك مجهز به مانيفلد 8 كاناله دو رديفي، داراي سوزن هاي استيل داراي شاسي كنترل جهت تقسيم محصول شستشو و داراي سيستم كنترل مكش است.

كاتتر انتقال  (Transfer Sets)
داراي رابط  )Luer(انتهاي كانولا جهت تزريق عميق بدون مشكل، داراي قابليت نفوذ عمقي و كنترل جهت آن به وسيله حلقه‌هاي دو طرفه است. عدم ايجاد جراحت به علت سر كروي كانولا و امكان  Handlingبسيار راحت آن و در دو سايز مختلف براي استفاده از آن در افراد با آناتومي متفاوت از قابليت هاي ديگر آن است. 

گروه‌بندي خون (Blood Groping)
 ‌دستگاه تمام خودكار بانك خون با قابليت انجام 300 نمونه بيمار در ساعت، انجام تست گروه بندي خوني،  آنتي ژن   RHو گروه خوني  Kellو تشخيص بيماري هاي عفوني چون سيفليس، استفاده از تكنولوژي بسيار پيشرفته  PK جهت تشخيص و آناليز مطمئن، داراي نرم افزار اختصاصي، مانيتور، هارد ديسك حداقل 40GB، پرينتر ليزري و صفحه نمايشگر تماسي  (Touch Screen).

آناليز شيميايي 
(400 )Clinical Chemistry - AU
‌دستگـاه تمـام خـودكار و با قابليت  Random access، توانايي انجام 400 تست فتومتريك و تا 800 تست با  ISE
‌قابليت انجام 122 تست شامل بيوشيمي خون و ادرار، پروتئين هاي اختصاصي، آنزيم ها، يونه، هورمونه، سرولوژي و ايمونولوژي‌
مصرف دارويي  (DAT) و سنجش داروهاي درماني با روش نورسنجي نقطه اي با دقت بسيار بالا
‌داراي محفظه اورژانس سوييچ )STAT(با قابليت پذيرش 22 نمونه و جوابدهي ظرف مدت 5 دقيقه
‌مجهز به يخچال براي محفظه‌هاي استقرار معرف‌ها و اورژانس
‌سيستم سازگار با معرف‌هاي داخل كشور )Open reagent(
‌ميزان مصرف آب مقطر در حداكثر فعاليت دستگاه  lit/h25 ‌با درجه خلوص كمتر از 2‌
‌واجـد سيستـم تشخيـص لختـه)Clot detection(و جلـوگيـري از تخـريب نمونه )Crash Prevention (شامل نرم افزار اختصاصي، مانيتور، كيبورد، هاردديسك، پرينتر ليزري و صفحه نمايشگر تماسي)Touch  Screen
‌داراي سـيـسـتـم  Analyser Diagnosticجهـت تنظيـم كـردن بخـش هـاي مختلـف دستگاه هنگام خارج شدن از حالت استاندارد بدون نياز به كارشناس فني

ميكروسكوپ
ميكروسكوپ يكي از وسايل آزمايشگاهي اصلي است   كه در ادامه انواع آن را مورد بحث و بررسي قرار داده و طرز كار و ويژگي هاي هر يك بيان مي شود. 
ميكروسكوپ هاي مختلف، داراي بزرگنمائي هاي متفاوتي هستند كه عموما با وجود عدسي هاي گوناگون، تصوير نمونه مورد نظر چند برابر مي شود . اصول كلي در تمامي انواع ميكروسكوپ ها براساس عبور نور با طول موج هاي متفاوت از چندين عــدسي محدب است كه هرچقدر طول موج نور به كار رفته در ميكروسكوپ كوتاه تر باشد قدرت تفكيك يا جــداكنندگي آن ميكروسكوپ بيشتر است. براي مثال قدرت تفكيك چشم انسان 1/0 ميليمتر و ميكروسكوپ نوري معمولي 24/0 ميكرون است. در زير با تعدادي از ميكروسكوپ ها كه ساخت شركت پزشك   Olympus كشور آلمان است آشنا مي شويد.

مدل 41BX Series - BX
با كاربرد آزمايشگاهي و تحقيقاتي، در دو نوع دو چشمي و سه چشمي، قابليت نصب انواع ديدها از جمله برايت فيلد، دارك فيلد، پلاريزان ، فاز كنتراست، نما رسكي و فلورسانس شامل انواع لنزهاي   Plan  Achromatو     Apochromatبا بزرگنمايي هاي مختلف، امكان نصب صفحه گرمكن، سيستم 5،3،2 و 10 نفره استاد دانشجو، لوله ترسيم، Arrow Pointer، امكان نصب انواع دوربين ديجيتال با رزولوشن هاي مختلف و امكان اتصال آن به ويدئو پروژكتور و كامپيوتر به همراه نرم افزار آناليز تصاوير.
مشخصات فني
‌استفاده از سيستم  2UIS جهت بدست آوردن تصاوير شفاف با كنتراست بالا
‌شدت روشنايي 6 ولت، 3 ولت 
‌قابليت نصب كندانسيورهاي مختلف با عدد روزنه  (N.A) متفاوت
‌امكان نصب ديدهاي مختلف از جمله فلورسانس، برايت فيلد، دارك فيلد، فاز كنتراست و پلاريزان
‌امكان نصب سيستم هاي ديد كمكي دونفره، سه نفره، پنج نفره و ده نفره استاد دانشجو.

مدل 41and CKX 31Series - CKX 2CKX
با كاربرد آزمايشگاهي، امكان نصب فلورسانس و فاز كنتراست و Relief Contrast، در دو نوع دو چشمي و سه چشمي با لنزهاي شيئي  Plan Achromat، امكان نصب صفحه گرمكن، قابليت نصب انواع دوربين هاي ديجيتال با رزولوشن هاي مختلف و امكان اتصال آن به ويدئو پروژكتور و كامپيوتر به همراه نرم افزار آناليز تصوير. 

مشخصات فني
‌استفاده از سيستم   2UISجهت به دست آوردن تصاوير شفاف با كنتراست بالا 
‌جهت استفاده در مشاهده كشت سلولي
‌قابليت استفاده از سيستم فازكنتراست در بزرگنمايي هاي 10، 20 و 40 برابر بدون نياز به تنظيم 
‌فريم كوچك و در نتيجه امكان استفاده از حداقل فضا 
 ‌امكان نصب هد سه چشمي و دو چشمي بر روي مدل 41CKX
!امكان نصب هد دو چشمي بر روي مدل 31CKX
"قابليت نصب سيستم فلورسانس بر روي مدل 41CKX
َ‌شدت روشنايي 6 ولت ، 30 ولت
$قابليت نصب 5 عدسي شيئي بر روي  Nosepice

مدل 61and SZ 51Series - SZ 2SZ
استـريـو ميكـروسكوپ سري  2SZبا كاربرد آزمايشگاهي، داراي بهترين نوع زوم در كلاس خـود، نمـونـه‌هـاي دو چشمـي و سـه چشمي با پـــايـــه‌هـــاي مـخـتـلـــف حـتـــي جـهـــت مـشـــاهــده نمـونه‌‌هاي بسيار بزرگ، امكان استفاده از نور هـمــزمــان عبـوري انعكـاسـي، لنـزهـاي شيئـي بـا بـزرگـنـمائي‌هاي مختلف، قابليت اتصال آن به ويدئو پروژكتور و كامپيوتر به همراه نرم افزار آناليز تصوير.

مشخصات فني
%سيستم اپتيكي  Greenough
ِ‌تصاوير واضح ، شفاف، طراحي ويژه آن و در نتيجه كاربري آسان
'نسبت زوم در SZ1:6.7 : 61
)نسبت زوم در SZ1:5 : 51SZ
(فاصله كاركرد:SZ100 SZ
*بزرگنمايي  :SZ 61تا 90 برابر
+بزرگنمايي  : SZ51تا 40 برابر
,امكان استفاده از نور عبوري و جانبي 
-امكان نصب پايه هاي مختلف، حتي نصب استريوميكروسكوپ بر روي ميز

عفونت‌هاي بيمارستاني و راه‌هاي كنترل آن‌ها

عفونت‌هاي بيمارستاني يكي از معضلات و مشكلات نه‌ تنها بيمارستان‌ها، بلكه تمامي كشور است. ميزان وقوع اين عفونت‌ها كه از حداقل 9/1درصد تا بيش از 25درصد گزارش شده، عمق فاجعه را نشان مي‌دهد.
يکي از عفونت‌هاي شايع بيمارستاني و شايع‌ترين عفونت در بخش‌هاي مراقبت‌هاي ويژه (ICU, CCU)، پنوموني است که چون بالاترين علت مرگ‌و‌مير ناشي از عفونت‌هاي بيمارستاني و بيشترين هزينه نگهداري را نسبت به ديگرعفونت‌ها داراست، از اهميت و جايگاه ويژه‌اي برخوردار است.
ديگرعفونت شايع مربوط به بخش جراحي است. برآورد شده است که در مراکز مجهز، دو تا پنج در‌صد بيماراني که عمل جراحي روي آن‌ها انجام مي‌شود، دچار عفونت محل عمل مي‌شوند.

نتايج تحقيقات نشان مي‌دهد وضعيت ايران در کنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در شرايط بدي قرار دارد. متأسفانه در اين زمينه به آمارهاي دقيقي در کشور دسترسي نداريم، اما براساس آمارهاي بين‌المللي، سالانه بيش از دو ميليون نفر در جهان دچار عفونت‌هاي بيمارستاني مي‌شوند.
بهبود کنترل عفونت در جامعه پزشکي و به ويژه عفونت‌هاي بيمارستاني، يکي از رسالت‌هايي است که شرکت ابزار درمان پرشيا (ADP med) دنبال مي‌کند.
بخشي از اين عفونت‌هاي بيمارستاني کاملاً پنهان و غيرقابل کنترل است. هدايت هوشمندانه اين عفونت‌هاي بيمارستاني و بي‌خطر‌سازي آن‌ها در سيستم‌هاي قديميِ ساکشن، کاري سخت و گاهي غير‌قابل انجام است. اين عفونت‌ها آمادگي دارند تا به راحتي در فضاي عمومي بيمارستان شيوع پيدا کنند. گستره شيوع عفونت‌ها از طريق مخازن قديمي ساکشن يا همان مخازن چند بار مصرف، مي‌تواند نيروي خدماتي بيمارستان [که اين مخازن را تخليه مي‌کند]، کارکنان بيمارستان [بر اثر بخارات حاصل از تخليه که فضاي زيادي را درگير مي‌کند]، پزشکان و حتي بيماران را آلوده کند. اين موضوع علاوه بر به خطر انداختن سلامت افراد درگير، هزينه‌هاي غير قابل بازگشت و کلاني را به سيستم‌هاي بيمارستاني تحميل مي‌کند.
 براساس آمارهاي جهاني در سال، 17 تا 29 ميليارد دلار هزينه صرف درمان عفونت‌هاي بيمارستاني مي‌شود درحالي که مي‌توان با سرمايه‌گذاري مناسب در زمينه کنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در هزينه‌هاي درماني صرفه‌جويي کرد.
 براساس آمارهاي غيررسمي سالانه 12 تا 14 ميليارد تومان هزينه صرف عفونت‌هاي بيمارستاني در ايران مي‌شود؛ اين در حالي است که هنوز بيمارستان‌ها و مراکز درماني‌اي در کشور وجود دارد که به شکل بسيار ابتدايي به ضدعفوني وسايل خود مي‌پردازند.
 عفونت‌هاي بيمارستاني به لحاظ مرگ‌و‌مير و ناخوشي، افزايش طول مدت بستري و تحميل هزينه‌هاي مراقبتي و تشخيصي حائز اهميت هستند. نتايج تحقيقات در آمريكا نشان داده كه از هر 100 بيمار بستري در بيمارستان، پنج تا هفت نفر به عفونت بيمارستاني دچار مي‌شوند كه در برخي از بخش‌ها مانند ICU، اين شيوع تا 50 درصد است. همچنين عفونت‌هاي بيمارستاني سالانه باعث اتلاف هزينه 5/4 ميليارد دلاري در ايالات متحده آمريكا مي‌شود. براساس آمارهاي جهاني عفونت‌هاي بيمارستاني سالانه 19,000 نفر را به كام مرگ مي‌كشاند.
    بيماران بستري در بخش‌هاي ICU، عفوني، پيوند، سوختگي و جراحي بيشتر در معرض خطر عفونت‌ بيمارستاني هستند؛ بنابراين بيشترين تمركز فعاليت كميته‌هاي كنترل عفونت بيمارستاني در اين بخش‌هاست.
کنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در ايران سابقه طولاني ندارد. علي‌رغم اين‌که سوابق مربوط به کنترل عفونت از سال 1350 در دانشگاه‌هاي اهواز و شيراز و سپس چند بيمارستان در تهران موجود است، با اين وجود تنها در شيراز در 1359 به موضوع کنترل عفونت‌هاي بيمارستاني توجه خاصي شد و برنامه‌هاي پيشگيري و کنترل آن را پيگيري کردند.

اهداف کنترل عفونت
• کاستن نرخ عفونت‌هاي بيمارستاني
• کاهش هزينه‌هاي درمان ناشي از عفونت‌هاي بيمارستاني (مانند طولاني شدن مدت بستري‌، بازگشت بيمار به بيمارستان‌، مشکلات حقوقي و ....)
• ارتقاي سلامتي کارکنان‌، بيماران و تمامي مراجعان
• پيشگيري از بروز بيماري‌هاي مسري‌، مزمن شونده و ناتوان‌کننده براي تمامي کارکنان
وضعيت بيمارستان‌هاي کشورهاي پيشرفته دنيا آن‌قدر از نظر ساختمان، پرسنل و رسيدگي به بيمار به حد مطلوب رسيده که مدت‌هاست به اين فکر افتاده‌اند که وقتي همه عوامل رسيدگي به بيمار و فضاي بيمارستان مناسب است چگونه است که بيماران دچار عفونت مي‌شوند يا فوت مي‌کنند؛ اما بيمارستان‌هاي ما که هنوز از نظر تجهيزات، کمبود پرسنل، محيط فيزيکي نامناسب و نبود درآمد و بودجه کافي در تنگنا قرار دارد اگر عفونت هم به آن اضافه شود نه همراه مريض مي‌فهمد و اعتراضي مي‌کند و نه مي‌داند که مي‌تواند اعتراضي کند و نه بيمارستان وجود عفونت‌هاي بيمارستاني را افشا مي‌کند.
آمار و ارقامي در زمينه ميزان عفونت‌هاي بيمارستاني وجود ندارد؛ دست‌کم تا زماني که نظام مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني، که يکي از وجوه آن ثبت اطلاعات و گزارش‌هاي شش‌ماهه و تحقيق و پژوهش است، استقرار پيدا نکرده است. اين‌که سالانه چه ميزان از بيماران بستري در بيمارستان‌ها دچار عفونت بيمارستاني مي‌شوند يا اين‌که چه ميزان از اين افراد فوت مي‌کنند، کسي نمي‌داند.
تنها اين رقم به طور رسمي از سوي رييس مرکز نظارت و اعتبار بخش درمان اعلام شد که نرخ بروز عفونت‌هاي بيمارستاني در کشور ما 10 درصد است؛ البته گفته مي‌شود 10 درصد اما امکان دارد پس از ثبت اطلاعات و استقرار نظام مراقبت عفونت‌هاي کشوري اين رقم بسيار بيشتر از اين شود.

راهکارهاي جلوگيري از انتقال عفونت هاي بيمارستاني
عفونت هاي بيمارستاني از طريق هوا ،ذرات معلق و تماس مستقيم قابليت انتقال و انتشار در محيط بيمارستاني را داراست که براي جلوگيري از راهيابي عفونت به بدن بيمار، سه راهکار اصلي وجود دارد:
الف: حذف مخازن ارگانيسم‌ها يا محدود کردن آن‌ها             
ب: قطع زنجيره انتقال          
ج: محافظت ميزبان در برابر عفونت و بيماري

ارتقاء کنترل عفونت در مراکز درماني
همان‌طور که مي‌دانيم جامعه پزشکي روز‌به‌روز به سمت استفاده از تجهيزات مصرفي يک‌بار مصرف پيش مي‌رود که خود مي‌تواند عاملي مهم در کاهش انتقال عفونت باشد. شيشه‌هاي ساکشن که تاکنون مورد استفاده قرار مي‌گرفت يکي از تجهيزاتي است که امکان انتقال عفونت را دارد. اين شيشه‌ها بايد پس از استفاده تخليه شوند که همين ويژگي مي‌تواند تهديدي براي انتقال عفونت به پرسنل اتاق عمل باشد؛ همچنين اين کار موجب مي‌شود مايعات عفوني وارد فاضلاب شوند که مضراتي را نيز در پي خواهند داشت. شرکت ADPmed توانسته است راه‌هاي تازه‌اي براي پيشگيري از انتقال عفونت در عمل ساکشن پيشنهاد دهد. اين شرکت کيسه‌هاي يک‌بار مصرف همراه با پودر جامد‌کننده را توليد و جايگزين شيشه‌هاي ساکشن کرده که ارتقاء کنترل عفونت و کاهش هزينه (آب، برق، مواد ضدعفوني‌کننده، نيروي انساني و ...) را در بر داشته است.

افزايش مصرف وسايل يك‌بار مصرف در آينده
«رعايت بهداشت و استريل بودن»، «کاربرد آسان»، «تأثير رواني‌، زيرا مريض احساس مي‌كند به او توجه خاص مي‌شود» و «اقتصادي بودن» از ويژگي‌هايي است که باعث مي‌شود کاربرد وسايل يک‌بار مصرف در آينده افزايش پيدا کند و استقبال بيمارستان‌ها و مراکز درماني از اين تجهيزات بيشتر از تجهيزات استريل‌شونده باشد.

عفونت هاي بيمارستاني

عفونت مقاوم؛ تهديدي جهاني

عفونت بيمارستاني به عفونتي گفته مي شود كه 48 تا 72 ساعت بعد از پذيرش ،بيمار در بيمارستان ايجاد مي شود به شرط آنكه در زمان پذيرش، بيمار علايم آشكار عفونت را نداشته و بيماري در دوره كمون خود نبوده باشد. عفونت بيمارستاني مي تواند از محيط اكتساب شود. عفونت بيمارستاني باعث افزايش هزينه ها، طولاني شدن زمان بهبودي، ناتواني و حتي مرگ بيماران مي شود.

عفونت هاي بيمارستاني همزمان با گسترش بيمارستان ها همواره يكي از مشكلات عمده بهداشتي و درماني بوده و با افزايش مدت اقامت بيمار در بيمارستان موجب افزايش ابتلا و مرگ و مير از اين عفونت ها شده و در نتيجه هزينه هاي بيمارستاني را به شدت افزايش مي‌دهد.
كنترل عفونت هاي بيمارستاني هم اكنون يك اولويت جهاني است عوامل بسيار زيادي به گسترش اين عفونت ها كمك مي كنند. گسترش بيمارستان ها، بيماري هاي نوپديدي مانند ايدز و جنون گاوي و خطرات انتقال هپاتيت B و C و افزايش مقاومت ميكروبي از جمله اين عوامل است.
دركشور ما نيز در زمينه كنترل عفونت هاي بيمارستاني تاكنون فعاليت هاي پراكنده اي در بعضي بيمارستان ها انجام گرفته و كميته‌هاي كنترل عفونت تشكيل شده است.
طي سال هاي اخير به كارگيري روش‌هاي تهاجمي از يك سو باعث نجات جان انسان‌ها شده است و از سوي ديگر با ايجاد عفونت هاي مقاوم و شديد بيمارستاني پيامدهاي مرگبار بسياري را به دنبال داشته است. بر اساس آمار اعلام شده سالانه چند ميليون مورد عفونت بيمارستاني در امريكا به وقوع مي‌پيوندد كه منجر به افزايش موارد ناخوشي، مرگ و مير، هزينه ها و طول مدت بستري بيماران در بيمارستان مي شود. 

عفونت هاي بيمارستاني مقاوم به درمان معضل جديد بخش سلامت
بروز عفونت هاي مقاوم بيمارستاني به خصوص در افرادي كه به مدت طولاني بستري مي شوند به عنوان يك معضل مطرح است كه متأسفانه به علت مصرف نابجاي آنتي بيوتيك چه به صورت خودسرانه توسط مردم و چه با نابجا توسط پزشكان باعث ايجاد مقاومت نسبت به برخي آنتي بيوتيك ها شده است. اين حالت موجب شده آنتي بيوتيك هاي معمولي كه قبلاً مورد استفاده قرار مي گرفت بي اثر و حتي موجب مرگ بيمار شود. 
متاسفانه در برخي داروخانه ها بدون نسخه آنتي بيوتيك هايي مانند سفالكسين و آموكسي سيلين داده مي شود كه اين كار اشتباه است. 
استفاده نامناسب از دارو، عدم تجويز دوز كافي براي درمان، عدم مصرف داروي تجويز شده تا انتها، كيفيت پايين دارو، نسخه اشتباه، پيشگيري و كنترل ناكافي عفونت، عوامل ايجاد مقاومت به دارو هستند.
 ‌داروهاي ضد ميكروبي چيست؟
داروهاي ضدميكروبي براي درمان عفونت هايي به كار مي روند كه توسط ميكروارگانيسم هايي مثل باكتري، قارچ، انگل و ويروس ايجاد شده اند. كشف اين داروها يكي از مهم ترين پيشرفت ها در زمينه بهداشت است و توانسته است جان ميليون ها انسان را نجات دهد.  مصرف بي رويه دارو نه تنها در ايران بلكه در بسياري از كشورهاي جهان به يك نگراني تبديل شده است چراكه بدنبال بروز شواهدي مبني بر ايجاد مقاومت به داروهاي ضد ميكروبي در رابطه با برخي بيماري هاي ميكروبي، نتايج تحقيقات علمي بيانگر آنست كه ارگانيسم هاي مقاوم از جمله باكتري ها، ويروس ها و برخي انگل ها در برابر حمله داروهاي ضد ميكروبي همچون آنتي بيوتيك ها، آنتي ويروس ها و ضد مالارياها و بطور كلي درمان هاي استاندارد، بي اثر بوده و به اين ترتيب عفونت ها در بدن فرد باقي  مانده و احتمال سرايت آن به ديگران وجود دارد. 

بخش هاي ICU پرخطرترين مكان براي عفونت هاي بيمارستاني است
بخش هاي ICU از پرخطرترين مكان ها براي ابتلا به عفونت بيمارستاني به شمار مي روند. آلودگي محيط و بالابودن ريسك عفونت هاي بيمارستاني علاوه بر مشكلات هزينه اي از مهم ترين دلايل ترس بيماران در مراجعه به مراكز درماني است. 
سالانه  ميلياردها تومان هزينه در كشور صرف عفونت هاي بيمارستاني مي شود. اين در حالي است كه در كشور هنوز بيمارستان ها و مراكز درماني  وجود دارند كه به شكل بسيار ابتدايي به ضدعفوني وسايل خود مي پردازند.

آيا اتوكلاوهاي بيمارستاني تهران غيراستانداردند؟ 
دستگاهي به نام اتوكلاو در بيمارستان‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه كار اين دستگاه استريل كردن ابزار پزشكي و آزمايشگاهي در فشار و دماي بالا و با استفاده از بخار آب است. اما به تازگي شايع شده كه برخي ازاتوكلاوهاي موجود در بيمارستان‌هاي تهران غيراستاندارد بوده و تجهيزات پزشكي را به خوبي استريل و ضدعفوني نمي كنند. از سوي ديگردر بسياري از بيمارستان‌ها مسوولان از مشكل دار بودن دستگاه‌هاي اتوكلاو متعلق خود بي‌اطلاع بوده اند! 
در خطرناك بودن دستگاه‌هاي اتوكلاو غيراستاندارد همين بس كه بگوييم اگر فردي بيماري عفوني داشته باشد، در صورت استريل نبودن اتوكلاو ممكن است بيماري او از طريق تجهيزات پزشكي به فردي ديگري نيز منتقل شود. 

ادعاي غير استاندارد بودن دستگاه‌هاي اتوكلاو بيمارستان‌هاي تهران را كاملا تكذيب مي كنم
معاون درمان ادعاي مديركل استاندارد استان تهران مبني بر غيراستاندارد بودن دستگاه‌هاي اتوكلاو بيمارستان‌هاي تهران را كاملا غير كارشناسي و كذب محض اعلام كرد.
دكترسيدحسن امامي رضوي در واكنش به اين اخبار مي گويد:< سيستم اتوكلاو و ساير تجهيزات بيمارستان‌ها از لحاظ رعايت استانداردها همواره مورد بازديد و نظارت ناظران وزارت بهداشت قرار دارند.>
دكتر حسن آقاجاني، مشاور وزير و مديركل دفتر وزارتي وزارت بهداشت نيز در پاسخ به ادعاي وجود دستگاه هاي غيراستاندارد ضدعفوني در بيمارستان ها تأكيد كرد: دستگاه هاي اتوكلاو از سال‌هاي پيش استاندارد اجباري داشته و علاوه بر مجوز وزارت بهداشت با اجازه و مجوز مؤسسه استاندارد به كشور وارد يا توليد شده است و مسئوليت اصلي كيفيت اين دستگاه ها برعهده مؤسسه استاندارد كشور است. 
دكتر حسن آقاجاني در عين حال اظهار داشت: وزارت بهداشت با توجه به وظيفه ذاتي خود در پيشگيري و كاهش عفونت و افزايش سلامت و بهداشت جامعه قطعاً نمي‌‌تواند در مقابل موضوع كنترل عفونت در بيمارستان ها بي تفاوت باشد بنابراين كنترل عفونت در مراكز درماني يكي از دغدغه هاي هميشگي وزارت بهداشت بوده و موضوع به جديت از طريق معاونت هاي مختلف وزارت متبوع در حوزه هاي كاري مربوطه پيگيري مي شود. بنابراين طرح موضوع سكوت و بي‌توجهي وزارت بهداشت در اين مورد به هيچ وجه صحت نداشته و غيرمنصفانه است. 
وي ادامه داد: اداره كل تجهيزات پزشكي وزارت بهداشت نيز در حوزه نظارت بر فرآيندهاي توليد، واردات، صادرات، نصب، راه اندازي و خدمات پس از فروش تجهيزات پزشكي مطابق ضوابط و قوانين مربوطه به صورت كاملاً تخصصي نظارت داشته و توانسته است طي سال هاي اخير نظم و انضباط خوبي در اين حوزه ايجاد كند.  ‌مشاور وزير خاطرنشان كرد: اين اداره كل به همراه مركز نظارت و اعتباربخشي امور درمان و مركز مديريت بيمارستاني و تعالي خدمات باليني وزارت بهداشت، مطالعه دقيق و كاملي طي سنوات گذشته از وضعيت بخش هاي CSR بيمارستان‌هاي شهر تهران (بيش از 112 بيمارستان) انجام داده است. 
دكتر آقاجاني اضافه كرد: در مطالعات به عمل آمده اشكالات عمده مشاهده شده، مربوط به فرسوده بودن برخي از تجهيزات بخش هاي استريليزاسيون، مشكلات فضاي فيزيكي و برخي اشكالات جزئي بوده است كه در مورد استريليزاسيون با توجه به انجام كنترل كيفي فرآيند استريليزاسيون در هر بيمارستان توسط كادر مربوطه با استفاده از شاخص هاي بيولوژيك و شيميايي و آموزش پرسنل، نگراني از عدم استريل وسايل و تهديد سلامت وجود ندارد.
با اين حال اداره كل تجهيزات پزشكي  و شركت مادر تخصصي داروئي و تجهيزات پزشكي در قبال اين مساله حاضر به مصاحبه نشد و ادعا كرد كه گزارش بررسي اتوكلاو‌هاي بيمارستان‌هاي تهران كه چندي پيش انجام شده بود گزارشي  كاملا محرمانه و سري است و نبايد رسانه اي شود!!!

چاره كار چيست؟
طي سال هاي گذشته در جهت كاهش شيوع عفونت هاي بيمارستاني تلاش هاي زيادي صورت گرفته است كه تشكيل كميته‌هاي كنترل عفونت بيمارستاني در سطح دانشگاه ها، اختصاص رديفي سازماني به عنوان پست اختصاصي پرستار كنترل عفونت در مراكز بيمارستاني، تشكيل تيم هاي كنترل عفونت و حضور و فعاليت كميته‌هاي كنترل عفونت بيمارستاني در فرم هاي ارزشيابي سالانه بيمارستان ها از جمله اين اقدامات است. 
از سوي ديگر به نظر مي رسد فرهنگ مردم در زمينه استفاده از آنتي بيوتيك ها بايداصلاح شود و آنان خودسرانه آنتي بيوتيك ها را مصرف نكنند چرا كه اين كار باعث تشديد عوارض بيماري مي شود.: استفاده بي رويه از آنتي بيوتيك ها،مصرف اين داروها در زمان كوتاه تر از تجويز آن باعث مي شود كه ارگانيسم هاي بدن در برابر آنتي بيوتيك ها مقاوم شوند چرا كه همه ارگانيسم ها در مقابله با آنتي بيوتيك هايا از بين مي‌روند يا خود را تطبيق مي دهند.

دستگاه ساكشن

دستگاه ساكشن (Suction) يا وكيوم پمپ (Vacuum Pump) دستگاهي است كه توسط پمپ مكش و با ايجاد خلاء باعث ايجاد فشار منفي شده و هوا و مايعات را به دورن مي‌كشد. از اين وسيله براي خارج كردن مايعات مترشحه از شكاف ايجاد شده براي جراحي ها و نيز هر جا كه حجم مايعات خارج شده از بدن بيمار بالا باشد استفاده مي شود. به همين دليل اين وسيله از آلوده ترين تجهيزات مورد استفاده در مراكز درماني است.
دستگاه ساكشن يكي از وسايل ضروري اتاق عمل بوده و در هر اتاق عمل حداقل بايد 2 منبع

ساكشن، يكي براي بيهوشي و ديگري براي عمل جراحي وجود داشته باشد. تركيب جاري دو يا چند منبع ساكشن براي استفاده توسط دو تيم جراحي مناسب است. اين دستگاه لازم است كه علاوه بر اتاق عمل در اتاق بيهوشي، اتاق بهبودي، بخش مراقبت هاي ويژه و ساير بخش ها نيز وجود داشته باشد.
تكنيك هاي مختلفي براي انجام عمل ساكشن وجود دارد از جمله عمل جاروب كردن هوا (سيستم مكانيكي )، يونيزه كردن (سيستم الكترومغناطيسي )، استفاده از ليزر و ... . ساكشن‌هاي مختلف با توجه به تكنولوژي متفاوت و بسته به نوع كارآيي درجهان توليد مي شود. يكي از انواع ساكشن‌ها، ساكشن‌هاي پزشكي است.

موارد استفاده از ساكشن
 -برداشتن سريع محلول هاي شستشو از ناحيه زخم
 -خالي كردن حفرات آبسه
-گرفتن تومور در طول برداشتن آن
-تميز و خشك نگه داشتن زخم براي مشخص شدن محل خونريزي
-مكيدن بافت هاي نكروتيك و صدمه ديده مغزي يا تومورهاي نرم مغزي
-تخليه كردن مايع مغزي نخاعي از بطن يا فضاي زير سخت شامه
-كمپرس كردن رگ خونريزي دهنده
-انتقال جرقه الكتروكوتر به ناحيه خونريزي  و كشيدن دودهاي حاصل از كوتريزاسيون

تقسيم بندي ساكشن‌هاي پزشكي از نظر ميزان خلاء نسبي (فشار منفي)
‌خلاء بالا  ((P>60Kpa (High Vacuum) ‌استفاده دربخش هاي متفاوت مراكز درماني وابسته 
 ‌خلاء متوسط  (20 ‌خلاء پايين  ((P<20kpa (Low Vacuum) ‌استفاده در بخش‌هاي نوزادان و اطفال
مزايا و معايب دستگاه‌هاي ساكشن مختلف 
 ‌ساكشن دوار روغني به دليل ايجاد بخارات روغني در فضاي بيمارستان از نظر پزشكي منسوخ اعلام شده است .
‌ساكشن ديافراگمي (نوساني:) در چرخه توليد هستند اما به دليل سرعت و ظرفيت مكش پايين در عمل‌هاي جراحي حساس و سنگين به كار نمي‌رود.
‌ساكشن‌هاي سيلندر و پيستوني: در دو نوع دور بالا و پايين توليد مي شود كه بهترين و مدرن‌ترين نوع ساكشن‌هاي توليدي كشورهاي پيشرفته هستند و معروف‌ به ساكشن‌هاي خشك است.
عوارض جانبي انجام ساكشن
(complication of suctioning)
 -هايپوكسي
-آريتمي
-افت BP
-آتلكتازي
عفونت (در بيمار و پرستار) كه در ساكشن تراكئوستومي علاوه بر عوارض فوق اين عوارض نيز غيرقابل ذكر است.
-صدمه به مخاط تراشه
-خونريزي
-تحريك عصب واك
-سرفه حمله اي
-ايست قلبي و حتي مرگ
نكات مهم براي انجام ساكشن
1- به‌كار بردن روش استريل
2- اندازه سايز كاتتر كه كمتر از نصف ETT را اشغال كند (بسته به نوع ترشحات بيمار و بر اساس تشخيص پرستار) مي توان از كاتتر سايز بزرگ براي خارج كردن ترشحات غليظ استفاده كرد.
3-هر بار ساكشن نبايد بيش از 15 ثانيه بطول بيانجامد و درصورت نياز به ساكشن مجدد فاصله هربار ساكشن كردن مابين 30- 20 ثانيه باشد.
4-در مجموع كل مدت ساكشن كردن كمتر از 5 دقيقه نشود.
5-قبل از انجام ساكشن حتما بايد فشار ساكشن را تنظيم كرد.

6-ميزان  N/S موردنياز هر دوره ساكشن: بزرگسالان cc‌3-5، كودكان و نوجوانان 1-3 cc، نوزادان كمتر يا مساوي cc 5/0 
7-وضعيت مناسب لوله دستگاه پيچ نخورده باشد، سوراخ نداشته باشد، مسير داخلي آن كاملا تميز و فاقد گرفتگي باشد)
8- شستشوي كامل درب شيشه اي دستگاه و لوله هاي متصل به آن با محلول ضد عفوني پس از خاتمه كار با دستگاه 
مراحل ساكشن
1-بررسي ضرورت نياز بيمار به ساكشن
2-آماده كردن تجهيزات موردنياز (بررسي سالم بودن دستگاه ساكشن و ...)
 3-براي پيشگيري از انتقال عفونت از بيمار به پرستار و بالعكس دست‌ها شسته شود
 4-توضيح دادن پروسيجر براي بيمار درصورت هوشيار بودن
 5-پوزيشن بيمار (در بيمار هوشيار سر در زاويه 45 درجه و در بيمار غير هوشيار: درازكش يك طرفه)
انواع ساكشن
1-نوع ثابت يا سانترال: در دو نوع داراي مخزن يك‌بار مصرف و مخزن چند بار مصرف
2-پرتابل ( قابل جابجايي: ) لوله هاي رابط و كاتتر‌ها و مخزن آن يك‌بار مصرفند.
اجزاء تشكيل دهنده دستگاه
موتور الكتريكي
مولد فشار منفي
مخزن جمع آوري مايعات
فيلترهاي تصفيه
مانومتر
اتصالات انتقال دهنده مايعات و فشار منفي  
قسمت هاي مختلف ساكشن پرتابل 
‌موتور
‌گيج وكيوم(نمايش ميزان فشار دستگاه ) و پمپ وكيوم
‌شيشه هاي ساكشن (مخازن) و لوله هاي رابط
‌پيچ هاي تنظيم كننده ساكشن (تنظيم ميزان مكش)
عيوب و رفع عيب
1-دستگاه روشن نمي شود:
اطمينان از سالم بودن پريز و برق دار بودن آن، بررسي كليد دستگاه، اطمينان از سالم بودن فيوز دستگاه
 2-دستگاه مكش مناسبي ندارد:
بررسي درب مخازن جمع آوري مايعات (اين درپوش ها گاهي در جاي خود محكم نمي شوند و  با ايجاد نشتي مانع از ايجاد فشار منفي مناسب در مخزن و مكش مناسب مي شود)، احتمال شكستگي محل اتصال لوله هاي رابط به درپوش ساكشن، بررسي سطح روغن ( در ساكشن هاي روغني )، كنترل اتصالات ساكشن 
3-صداي ساكشن زياد و غير عادي است كه در اين صورت حتما موتور ساكشن نياز به سرويس دارد.
سر ساكشن Suction Tip
سر ساكشن را به لوله هاي استريلي كه يك‌بار مصرف هستند وصل مي كنند آنگاه دستگاه ساكشن را روشن مي كنند تا خون و مايعات ساكشن شوند. مي توان بر اساس محل جراحي و سليقه جراح از سر ساكشن هاي مختلفي استفاده نمود.
انواع سر ساكشن
 -Adson : ‌براي تخليه كردن محل جراحي از خون و مايعات و جلوگيري از تجمع آنها در جراحي هاي كرانيوتومي 
-Frazier: ‌براي جمع آوري مقادير كم مايعات تجمع يافته مورد استفاده قرار مي گيرد مانند جراحي هاي پلاستيك يا جراحي هاي عروق محيطي. در انواع مستقيم يا داراي انحنا، كوتاه يا بلند و فلزي يا يك‌بار مصرف موجود ند.
 -Poole: براي جمع آوري آسيت يا مايعات شستشو دهنده از داخل حفره شكم يا قفسه سينه مورد استفاده قرار مي گيرد. در انواع مستقيم يا داراي انحنا، فلزي يا يك‌بار مصرف موجودند.
-Yankauer: ‌براي مكش مايعات در جراحي‌هاي دهاني، شكمي و قفسه سينه مورد استفاده قرار مي گيرد. در انواع فلزي يا يك‌بار مصرف، با سوپاپ يا بدون سوپاپ كنترل مكش و در سايزهاي اطفال و بزرگسالان موجود  است. 

 

پارامترهاي فني مهم در خريد ساكشن هاي پزشكي 

- ظرفيت مكش ( ليتر بردقيقه (L/min)) و كيفيت موتور و مكش بالا- فشار منفي ماكسيمم خلاء نسبي (بار، ميلي متر جيوه، كيلو پاسكال يا سانتيمتر آب )

- دارا بودن تاييديه ها (مثل FDA ) يا نشان‌ها (مثل CE ‌) يا استانداردهاي لازم
- ‌ظرفيت و  توان خروجي بالا
- ‌بدون صدا و لرزش بودن
- ‌هزينه پايين تعمير و نگهداري
- ‌سيستم ( Irrigation دارا بودن يا به صورت آپشن)
- بالا بودن قابليت استريل بدنه 
- ‌حجم پذيري زياد مخازن ساكشن 
- ‌مدت زمان و نحوه خدمات پس از فروش و گارانتي 
- ‌متناسب بودن قيمت با كارايي دستگاه
-‌ جنس لوله دستگاه (ضدجرقه و از موادي باشد كه بر روي هم تا نشده و پس از مدتي كار كردن ايجاد گرفتگي ننمايد.)

ابزار جراحي

ابزارهاي جراحي بنا به تنوع و تفاوت هاي موجود در آنها و ميزان كاربرد، در بخش‌هاي مختلف پزشكي از اهميت بسياري برخوردارند. خريد ابزارهاي جراحي قسمت مهمي از هزينه‌ بخش‌هاي پزشكي را تشكيل مي‌دهد و نحوه خريد و انتخاب اين ابزارها، نگهداري و آماده سازي آنها به روش صحيح مي‌تواند منجر به كاهش استهلاك و افزايش عمر آنها و در نهايت موجب صرفه‌جويي در هزينه‌هاي پزشكي شود.

جراحي مدرن از سال 1900و با اختراع فولاد ضد زنگ و پيشرفت علم در زمينه استفاده از جنس استيل در ساخت ابزار جراحي آغاز شد. در حال حاضر تقريباَ بيش از 85 درصد ابزارهاي جراحي از جنس استيل اند.در سال هاي اخير تغييرات فراواني در تركيب مواد تشكيل دهنده ابزار جراحي با اضافه كردن تيتانيوم و آلياژهاي كبالت يا ويتاليوم و انواع ديگر فلزات به وجود آمده است. امروزه مدرن ترين تجهيزات جراحي از جنس استيل ضد زنگ ساخته مي شوند كه تركيبي از كربن، كروم، آهن و مقدار جزئي  از فلزات ديگر است.استفاده از تركيبات فلزي فوق باعث مي شود تجهيزات فلزي مقاومت بيشتري در مقابل خوردگي و فرسايش ناشي از استريليزاسيون مكرر داشته باشند.

دسته بندي ابزار جراحي
به طور كلي مي توان وسايلي را كه در عمل هاي جراحي مورد استفاده قرار مي گيرند به دو دسته تقسيم نمود .
وسايل عمومي: ‌وجود اين وسايل براي انجام اغلب عمل هاي جراحي ضروري است .بعضي مواقع در بعضي عمل ها تنها از وسايل عمومي استفاده مي شود .مثل باز كردن آبسه ،خارج كردن كيست ، در آوردن تومور سطحي ترميم هرني آپاندكتومي . 
وسايل تخصصصي: ‌اين وسايل فقط  مخصوص يك عمل خاص اند . مثلا در اعمال جراحي ارتوپدي از وسايل تخصصي استخوان (ارتوپدي) استفاده مي شود با توجه به اين مسئله كه در شروع كار براي ايجاد برش در ناحيه ؛ هموستاز و يا اتصال قسمت هاي جدا شده و دوخت ناحيه از وسايل عمومي استفاده خواهد شد . 

 دسته بندي ابزارهاي جراحي براساس عملكرد و كاربرد آنها
1- برنده‌ها و جدا كننده‌ها (Cutters and  Dissectors) : جهت جدا كردن و بريدن بافت‌ها مورد استفاده قرار مي گيرند و به 5 دسته ي اصلي تقسيم مي شوند: تيغ بيستوري و دسته بيستوري مربوط به آن، چاقوها، قيچي ها، كورت ها، ساير ابزار برنده و جدا كننده.
2- كلمپ ها (Clamps): براي بستن عروق و بافت‌ها استفاده مي‌شوند. برخي از آن‌ها شامل كلي، هموستات راست، هموستات سر كج، پنس روده، هني، ساتنسكي، رايت انگل و ... هستند.
3-  ‌باز كننده‌ها و كنار زننده‌ها ( Exposer ِRetractor) هدف از كاربرد آن‌ها كنار زدن و كشيدن بافت‌ها، عضلات، چربي و ... به طرفين و ايجاد دامنه ديد مناسب براي جراح است. اين ابزارها به چهار دسته ي اصلي تقسيم مي شوند؛ رتركتورهاي دستي، رتركتورهاي خودكار، هوك ها،اسپكولوم ها.
4- نگهدارنده ها (Grasper & Holding): اين دسته از وسايل براي بالا كشيدن بخشي از اندام يا بافت و نگه داشتن آن مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از مهم‌ترين اين ابزارها مي‌توان به انواع پنست، اليس، ببكاك، تناكولوم، رينگ فورسپس و ... اشاره كرد.
5- گـشــاد كـنـنـدهـا (Dilators): جهـت اتسـاع دريـچـه‌هـا و مـجـاري بـدن كـاربرد دارند، كه بدين ترتيب ورود ساير ابزارها به داخل مجاري و حفرات بدن آسان خواهد شد. ديلاتور گاهي به منظور رفع انسداد و همين طور جلوگيري از ايجاد امبولي مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
6- پروب‌ها (Probes): ابزارهايي هستند كه با كمك آن‌ها مي‌توان مسير يك فيستول يا مجرا را شـنـاسـايـي كرد. رايج ترين پروب، پروب فيستول مـقـعـدي اسـت كـه در تـعـيـيـن مـسـير فيستول از آن استفاده مي‌شود.

انواع روش هاي شستشو و ضدعفوني براي ابزار جراحي
1- شستشوي دستي
بــا اسـتـفـاده از پـارچـه‌اي نـرم آغشتـه بـه محلـول ضدعفوني، كاملاً سطح ابزار را شسته يا آنها را در يك محلول تركيبي پاك و ضدعفوني كننده فرو برده سپس با برس نرم كاملاً ميان آج‌ها و دنده‌هاي ابزار پاكسازي شود.

2- شست‌وشو و ضد عفوني با ماشين ‌كه از دو طريق صورت مي‌گيرد:
الف- فرآيند حرارتي كه وسايل در حرارت بيش از 80 درجه ضدعفوني و شستشو مي‌گردد در اين روش وسايل در دو مرحله با استفاده از آب گرم يا سرد شستشو مي‌شود و در مرحله سوم در درجه حرارت 93-80 در مدت زمان مناسب ضدعفوني مي‌ شود.
ٍ فرآيند Chemothermal كه وسايل در دماي 60 درجـه و بـا يـك مـاده ضدعفوني كننده مخصوص ماشين ضدعفوني مي‌ شود.

3- روش التراسونيك
 شستشو با دستگاه التراسونيك براي تميز كردن وسايل فولادي مناسب است و بيشتر در موارد زير مورد استفاده قرار مي‌گيرد:
- به عنوان يك روش موثركه به فرآيند پاكسازي دستي كمك مي‌كند.
- جهت از بين بردن قشرهاي چسبيده قبل يا پس از پاكسازي با ماشين.
- قـطـعــات Option بــا طــراحـي‌هـاي خـاص و چندحفره‌اي.

نگهداري و آماده سازي ابزار‌
- ابزارهايي كه داراي قفل يا گيره باشد به هنگام استريل كردن در اثر تغييرات درجه حرارت دچار ترك خوردگي خواهد شد. جهت جلوگيري از اين پديده كافي است اين نوع ابزار در هنگام استريليزه كردن در حد دندانه اول بسته شود.
- براي نگهداري ابزارهاي جراحي استفاده از روان كننده‌ها يا روغن‌هايي با قابليت حل شدن در آب (حاوي پارافين) گامي موثر در طول عمر ابزار جـراحـي اسـت. بـايـد تـوجـه داشـت بـه هـيچ عنوان نـمــي‌تــوان ابــزار جــراحــي آغـشـتــه بـه روغـن‌هـاي غيرقابل حل در آب را استريل كرد. بنابراين نبايد از ايـن گـونـه روغن‌ها در روغن كاري ابزار جراحي استفاده كرد.
-  ابزارهاي جراحي بسيار حساس و آسيب پذير هستنـد و بـايـد از ضـربه زدن، روي هم گذاشتن و تماس آنها با يكديگر خودداري كرد.
- از هر قطعه ابزار جراحي صرفاً جهت مقاصد جراحي همان قسمت استفاده شود.  
- ابــــزارهــــاي قــفــــل‌دار در خــــلال عــمــلــيـــات استريليزاسيون بايد از حالت قفل‌شدگي رها شود يا حداكثر روي پله اول قفل شود زيرا در خلال فرايند اسـتــريـلـيــزاسـيــون، حــرارت بــه صــورت شــديـدي افزايش و كاهش مي‌يابد و ممكن است تحت تأثير شوك ناشي از تغييرات شديد حرارتي، ابزار از ناحيه لـولا دچـار تـرك خـوردگي شده يا قفل، استحكام خود را از دست دهد.
- در طول فرآيند حفاظتي و نگهداري ابزارهاي جـراحـي، كـوشش‌ها بايد معطوف به محافظت از لبه‌هاي تيز نواحي برش، نوك تيزو ظريف ابزار كه در معرض كار است، شود.
 - ناحيه قفل دار ابزار جراحي بايد همواره تميز بوده و عاري از هرگونه نخاله باشد.
- وسـايـلـي كـه بـراي استريل كردن به اتوكلاو فـرسـتـاده مـي‌شود بايد طوري بسته‌بندي شود كه بـخـار اتوكلاو بتواند به آساني از لابه لاي وسايل عـبـور كـنـد. حـتـمـا در قـسـمـت داخـل پـك يـا سـت جراحي، انديكاتور استريل گذاشته شود.
 - هـيـــچ‌‌گـــاه از بـــرس يـــا اسـفـنـــج فـلـــزي بـــراي پاك‌سازي دستي استفاده نشود ‌و بايد توجه داشت كه استريليزاسيون جانشين تميز كردن نخواهد شد‌.

منابع:
1- آشنايي با اصول كار در اتاق عمل‌، تاليف نسرين سبزواري
2-  دستورالعمل مراقبت و نگهداري از ابزار جراحي Hilbro
3- راهـنـمـاي جـامـع وسـايـل و سـت هـاي جراحي، قارداشي فاطمه (مترجم)، انتشارات جامعه نگر، 1390
4-بـخـشـنــامـه و دسـتـورالـعـمـل ضـدعـفـونـي وسـايـل بيمـارستـانـي شمـاره 27421 وزارت بهـداشـت ودرمـان و آموزش پزشكي‌

نكات مهم براي خريد ابزار جراحي
- جنس ابزار: ‌امروزه ابزارهاي جراحي تقريباً منحصراً از فولاد ضدزنگ ويژه ساخته مي‌شودكه نوع فولاد مورد استفاده بستگي به نوع كاربرد ابزارها دارد. انواع اين فولادها براساس قواعد ملي و بين‌المللي مانند ISO و‌DIN با مشخصه‌هاي ويژه و نيازهاي وسايل جراحي با معيارهاي كاملاً متفاوتي ساخته مي‌شود.
- آشنايي با مواد و خصوصيات آنها براي نحوه ضدعفوني كردن ابزار: ‌(هرگونه تماس ابزار جراحي با محلول‌هاي آلكانيلي يا اسيدي خواص محافظتي سطوح ابزار را از بين مي برد)
- اطلاع از چگونگي نگهداري و كاربرد و آماده سازي ابزارهاي جراحي: ‌كه در افزايش عمر مفيد آنها بسيار موثر است. 
-  توجه به حكاكي نامناسب ابزار جراحي: حكاكي به روش الكترو شيميايي در نهايت باعث لك زدگي و نقطه نقطه شدن مي شود كه بهتر است از روش حكاكي ليزري استفاده شود.
- مقاومت در برابر خوردگي: ‌آلياژ به كار رفته در ساخت وسايل جراحي بايد زماني كه در معرض خون، مايعات بدن، محلول هاي ضدعفوني كننده، استريليزاسيون و هوا قرار مي گيرد مقاومت لازم را داشته و دچار خوردگي نشود  .
- مقاومت در برابر ضربه: ‌كه به جنس آلياژ آن بستگي زيادي دارد.
- ظاهر ابزار: ‌(معمولاً بر اثر اشكال ساخت ابزار يا حمل نادرست، خوردگي ناشي از ترك به‌وجود مي‌آيد.)
- تعداد قطعات كه در يك پك جراحي وجود دارد همراه با قيمت مهم است.
- برند و داشتن استانداردهاي لازم نيز از آيتم هاي قابل توجه است.

همه چيز درباره اتاق تميز

اولين نكته‌اي كه در ارتباط با اتاق تميز (Cleanroom) به ذهن هر شنونده‌اي مي‌رسد اين است كه اتاق تميز محلي است كه عاري از انواع آلودگي است اما در واقع اتاق تميز، از لحاظ علمي، معني بسيار گسترده‌تري دارد كه به آن جنبه تخصصي مي‌دهد و براي آن تعاريف مختلفي ارايه شده است. مانند تعريف E 209 Federal Standard كه اتاق تميز را اينگونه بيان مي‌كند: <اتاق تميز اتاقي است كه غلظت ذرات موجود در هواي آن تحت كنترل بوده و داراي يك يا چند ناحيه تميز باشد.>

اما يكي از كامل‌ترين و معتبرترين تعاريف مربوط به اتاق تميز، توسط سازمان جهاني استاندارد (ISO) ارايه شده، كه اتاق تميز را بدين صورت توصيف مي‌كند <اتاق تميز اتاقي است كه غلظت ذرات موجود در هواي آن تحت كنترل بوده و طوري طراحي و استفاده شود كه حداقل ورود، توليد و حفظ ذرات را در داخل اتاق داشته باشد و همچنين پارامترهاي مرتبط ديگر در آن، نظير دما، فشار و رطوبت در صورت لزوم كاملا تحت كنتـرل باشند.> 1-14644 .ISO بدين ترتيب، خصوصيات اصلي اتاق تميز را مي‌توان اين‌گونه تشريح كرد كه: در يك اتاق تميز، هيچ‌گاه تعداد ذرات صفر نيست، بلكه تنها غلظت ذرات (يعني تعداد ذرات در واحد حجم) تحت كنترل است. طراحي و ساخت اتاق تميز، امري كاملا حرفه اي است و تخصص‌هاي گوناگوني را طلب مي‌كند كه هر يك از اين جنبه‌هاي تخصصي، در كيفيت و كارايي نهايي آن تأثيرگذار خواهد بود. در اتاق تميز سه عامل اصلي وجود دارد كه باعث آلودگي محيط تميز مي‌شود كه عبارتند از:  1- ورود ذرات از محيط بيرون اتاق به داخل آن. 2- توليد ذرات در داخل اتاق توسط افراد، ماشين آلات در حال كار، مواد اوليه، مواد به‌كار رفته در معماري ساختمان اتاق تميز وغيره 3- انباشته شدن ذرات در داخل اتاق. در يك اتاق تميز، اين سه عامل بايد كاملا تحت كنترل قرار گيرند تا اتاق همواره در شرايط مطلوب باشد.  اتاق‌هاي تميز در صنايع توليدي و صنعتي دقيق مانند صنايع الكترونيك و توليد IC، داروسازي و ساخت وسايل پزشكي، صنايع غذايي و آزمايشگاه‌هاي زيست شناسي و همچنين آزمايشگاه‌هاي اندازه‌گيري دقيق و غيره  استفاده مي‌شوند. 

‌انواع آلودگي‌هاي اتاق تميز
آلوده كننده‌هاي اتاق تميز را مي‌توان به دو دسته كلي تقسيم كرد:

الف) ذرات بي جان
كه بيشتر در اتاق تميز صنعتي مورد توجه هستند شامل:گرد و غبار،گازهاي سمي، بخار و غيره  كه مي‌توانند به توليدات ظريف صنعتي لطمه وارد كنند.

ب) ذرات زنده ميكرو ارگانيزم ها
كه بيشتر در محيط‌هاي بهداشتي و صنايع پزشكي و اتاق تميز دارويي مورد توجه هستند شامل: آلودگي ناشي از انسان مثل تنفس، عطسه، سرفه و همچنين ميكروب، بـاكـتـري‌هـاي هـاگ‌دار، بـاسـيـلـوس، كـلـسـتـريـديـوم و انـواع قـارچ‌هـاي هـمراه انسان، نگهداري غير اصولي آب، مواد بسته‌بندي در صنايع غذايي و دارويي و ...
با افزايش جمعيت اتاق تميز و فعاليت بيشتر افراد،  ذرات آلوده كننده بيشتري وارد فضاي اتاق تميز مي‌شود و آلودگي اتاق تميز افزايش مي‌يابد.

راه‌هاي كاهش آلودگي اتاق تميز
براي حل اين مشكل از دستگاهي به نام اينورتور و همچنين يك چشم حسگر استفاده مي‌كنند كه با افزايش جمعيت اتاق تميز خود به خود دور فن داخل هواساز را بالاتر برده و تهويه اتاق تميز بهتر صورت گيرد، در ضمن اين كار در صرفه جويي انرژي هم سهم به سزايي خواهد داشت. دستگاه اينورتر ‌به شما اين امكان را مي‌دهد كه به دلخواه و با توجه به ميزان كاري كه از اينورتر ‌مي‌خواهيد دور موتور را تنظيم كنيد. براي مثال اگر اينورتر ‌شما يك فن باشد در ساعات پيك كاري مي‌توانيد دور موتور را زياد و در نتيجه دبي بيشتري از اينورتر ‌بگيريد و در ساعات غير پيك دور آن را كم كنيد و در نتيجه دبي كمتري از اينورتر ‌بگيريد. اين كار در صرفه جويي انرژي و همچنين طولاني شدن عمر اينورتر ‌بسيار موثر است.          
آلودگي اتاق تميز علاوه بر تهويه مناسب به عوامل ديگر مثل استفاده از لباس با كيفيت مناسب،  مواد به‌كار رفته در ساختمان اتاق تميز از قبيل مواد و مصالح به كار رفته در ساخت ديوارها و كف و سطوح مختلف بستگي دارد. كف و سطوح اتاق تميز بايد صاف باشد و قابليت رفع آلودگي را داشته باشد و جايگاهي براي ذخيره گرد و غبار و آلودگي نباشد و در مقابل رطوبت مقاوم و نفوذ ناپذير باشد.

طبقه بندي اتاق تميز
الف) طبقه بندي اتاق تميز بر اساس تعداد ذرات: بر اساس استاندارد D209 فدرال  طبقه بندي اتاق تميز بر اساس تعداد ذرات با قطر مساوي 5/0 ميكرون در يك فوت مكعب هوا انجام مي‌شود. براي مثال اگر تعداد ذرات معلق با قطر مساوي 5/0 ميكرون در هر فوت مكعب ار فضاي اتاق تميز مورد نظر 10 ذره باشد طبقه اتاق تميز 10 class است. طبقه‌بندي بر اساس تعداد ذرات بيشتر، مناسب اتاق تميز صنعتي است. جدول1 طبقه بندي استاندارد 209 فدرال اتاق تميز را نشان مي‌دهد.
ب) طبقه‌بندي اتاق تميز بر اساس كاربري و نوع محصولات توليدي در اتاق تميز:
هر چه محصول نسبت به شرايط اتاق تميز حساس‌تر باشد بايد استاندارد بهتري نسبت به كـاربرد آن در نظر گرفت. جدول2 طبقه بندي اتاق تميز بر اساس كاربري را نشان مي‌دهد.
طـبـقــه‌بـنــدي بـهــداشتـي اتحـاديـه اروپـا بـراي عـمـلـيـات توليدي صحيح ساخت محصولات پزشكي استريل به‌صورت جدول3 است. 

بـراي رسـيـدن بـه سـطـوح تميز مورد نياز در درجه B و  Cو D اتاق تميز، نرخ تعويض هواي اتـاق تـمـيـز در سـاعـت بـايـد بـيـشـتر از 20 باشد. بـه‌عـلاوه بـراي رسـيـدن بـه كلاس دلخواه اتاق تــمــيـــز، از فـيـلـتــرهــاي هـپــا اسـتـفــاده مــي‌شــود. كــلاس‌هــاي اتــاق تـمـيــز  Aو B و  Cو D طـبـق طــبــقــــه‌بــنـــدي (GMP (Good Manufacturing Practice بـا كـلاس‌هـاي 100  تـا 100000 نـسـخه D استاندارد فدرال ايالات متحده با تعداد ذرات در يك اندازه به خصوص، كه در هر فوت مكعب هوا در حالت بدون فعاليت در هر درجه مجاز است، مقايسه مي‌شود.
جـدول4 طبقـه بنـدي اتـاق تميز براي صنايع مختلف را نشان مي‌دهد.

تقسيم‌بندي اتاق تميز بر اساس فشار جريان هوا
هــوا بــايــد هـمـيـشــه از اتــاق تـمـيــز بــه سمـت محيط‌هايي با درجه تميزي كمتر كه در اطراف قـــرار دارنـــد حـــركـــت كــنــد تــا هــواي آلــوده از محيط‌هاي آلوده تر اطراف وارد اتاق تميز نشود.

اتاق تميز با فشار مثبت
(posstive pressure): 
براي كنترل يك اتاق تميز همواره فشار محيط  تميـز تـر بايد مثبت تر از فشار محيط اطراف با تميزي كمتر باشد تا هوا از اتاق تميز اصلي به محيط اطراف اتاق تميز فرعي جريان يابد.

اتاق تميز با فشار منفي
(Negative pressure): 
در اطراف اتاق تميز اصلي كه به آن اتاق توليد نيز مي‌گويند اتاق تميز فرعي نيز وجود خواهد داشت كه همواره بايد فشار منفي تري نسبت به اتــاق تـمـيــز اصلـي داشتـه بـاشنـد. تقسيـم كـردن اتاق‌ها به فشار مثبت و منفي به صورت جدول5 است.

حذف نقاط مرده هوايي اتاق تميز Dead Pockets
يكي از مهمترين كارهايي كه در طراحي يك اتاق تميز بايد مورد توجه قرار گيرد، كاهش يا در صورت امكان حذف هرگونه نقاط مرده هوايي در اتاق تميز است. براي رسيدن به اين منظور بايد وسايل و لوازم اتاق تميز طوري باشد كه اولا خود وسايل داراي كمترين هواي مرده باشند و ثانيا چيدمان آن‌ها تا جايي كه امكان دارد طوري باشد كه جلوي جريان هوا را نگيرد، به عبارتي ديگر يك مسير مشخص از ورودي به خروجي در اتاق تميز وجود داشته باشد. 
تعبيه مكاني به نام سدهاي هوايي (Air Lock) و دوش هوا (Air shower) و همچنين  استفاده از پرده هوا (Air curtain) و فيلترها  براي افرادي كه وارد اتاق تميز مي‌شوند و تعبيه مكاني با نام جعبه تميز كننده (Pass Box) براي تجهيزاتي كه وارد اتاق تميز مي‌شوند مي تواند هواي مرده اتاق تميز را به حداقل برساند.
در حال حاضر طراحي اتاق تميز به دو صورت انجام مي گيرد:
الف) سنتي (Conventional   Clean Room)  :
در اين نوع طراحي هواي تميز (هوايي كه درجه تميزي آن در حد استاندارد مورد نظر است) در داخل اتاق توزيع و با آلودگي ها مخلوط مي‌شود و سپس به سمت خارج كشيده مي‌شود .
ب) جريان آرام (Laminar - Flow Clean Room) :
در اين نوع طراحي هوا در يك مسير مستقيم از ورودي به خروجي با كمترين مخلوط شدگي يا آشفتگي (turbulence)حركت مي‌ كند.

الف) اتاق تميز سنتي
در اين نوع طراحي هواي تميز از كانالي مشخص از سقف وارد اتاق مي‌شود. اين جـريـان هـوا از يـك مسيـر پيـش بينـي شـده‌اي پيروي نمي‌كند هوا از داخل به سمت ديواره‌هاي اتاق و نقاط مكش پخش مي‌شود. در اين عمليات يك اختلاط بين هواي تميز ورودي و ذرات گرد و غبار صورت مي‌گيرد و تمام ذرات گرد و غبار موجود تمايل دارند در تمام حجم اتاق توزيع شوند. اگر عمل مخلوط شدن كامل انجام گيرد، تمركز گرد و غبار اوليه به‌طور تصاعدي از بين مي‌رود اما در عمل به علت وجود گوشه‌ها و كنج‌ها و در حالت كلي Dead Pockets سرعت تلاشي ممكن است بسيار كاهش پيدا كند. جريان هواي تميز به علت قائم و تيز بودن اين نقاط نمي‌تواند وارد آن‌ها شود و با ذرات گرد و غبار مو جود در آنجا مخلوط شود و از اتاق خارج شود. اين ذرات در اين نقاط باقي مي‌مانند وسپس بر اثر يك آشفتگي كه در جريان‌هاي هوا به دلايل مختلف مثل فعاليت و حركت افراد ممكن است اتفاق بيفتد،‌ جريان هوا وارد اين نقاط مرده هوايي شده و ذرات موجود در آن‌ها را معلق مي‌كند كه باعث افزايش آلودگي مي‌شود.  ‌با توجه به مطالبي كه ذكر شد يكي از مهم‌ترين كارهايي كه در طراحي يك اتاق تميز بايد مورد توجه قرار گيرد، كاهش يا در صورت امكان حذف هر گونه نقاط مرده هوايي است . براي رسيدن به اين منظور بايد وسايل و لوازم اتاق طوري باشد كه اولا خود وسايل داراي كمترين Dead Pockets باشند و ثانيا چيدمان آن‌ها تا جايي كه امكان دارد طوري باشد كه جلوي جريان هوا را نگيرد، به‌عبارتي ديگر يك مسير مشخص از ورودي به خروجي وجود داشته باشد.
تعبيه مكاني به نام Air Lock براي افرادي كه وارد اتاق مي‌شوند و همچنين تعبيه مكاني با نام  Pass Box براي تجهيزاتي كه وارد اتاق مي‌شوند.
در   Air Lockيك روش دوش هوا با فشار زياد وجود دارد كه افراد قبل از پوشيدن لباس‌هاي مخصوص و بعد از پوشيدن آن در اين اتاق دوش هوا مي‌گيرند و سپس وارد اتاق مي‌شوند. در  Pass Box دستگاهي مانند جارو برقي مخصوص وجود دارد كه تجهيزات قبل از ورود به اتاق تميز در اين اتاق و توسط اين دستگاه كاملا تميز مي‌شوند.
در طراحي و ساخت اتاق تميز براي تهيه هواي تميز ورودي و كاهش تعداد ذرات تا درجه تميزي مورد نظر اتاق بايد از يك پيش فيلتر و يك فيلتر با بيشترين بازده موجود و با يك نسبت بالا از هواي برگشتي استفاده كرد. 
در حال حاظر فيلترهايي با نام High Efficiency Particulate Air) HEPA Filter) با بازده 97/99% و فيلتر ذرات با قطر 3/0 ميكرومتر و  Ultra Low Penetrate Air) ULPA Filter) با حداقل بازده 97/99% در فيلتر كردن ذرات تا قطر 2/1ميكرومتر توانسته اند مشكلات را تا حد بسيار زيادي در اين زمينه رفع كنند.

ب) اتاق تميز جريان آرام
در بعضي مواقع مخصوصا در مواقعي كه در اتاق تميز عملياتي انجام مي‌شود كه توليد ذره زيادي كند ديگر شيوه طراحي سنتي جواب گو نيست. در سال 1961 با طراحي اوليه اتاق تميز از يك ديوار يا سقف وارد و پس از عبور از يك مـسـيـر مـسـتـقيم به ديوار يا سقف مخالف خود مي‌رسد. در صورتي كه هيچ مانعي نباشد تمام هـواي اتـاق بـا يـك جريان آرام (با يك اختلاط بسيار كم يا بدون هيچ اختلاطي) به سمت بدنه (ديــوار خــروجــي ) حـركـت مـي‌كـنـد. ايـن نـوع اتـاق‌هاي تميز، ‌سيستم‌هاي هوايي بزرگ‌تر و گران قيمت‌تر نسبت به حالت سنتي دارند و از آن‌جا كه تخليه ذرات معلق نسبتا سريع‌است اين امكان را ايجاد كرده كه خيلي از محدوديت‌ها و پشتيباني‌هايي كه در اتاق سنتي اعمال مي‌شود، ‌از بين برود و در نتيجه صرفه‌جويي در زمان و هـزينـه كـارها مي‌تواند  قيمت بالاي تجهيزات را جبران كند.

اتاق تميز فرعي كمكي

در اطراف اتاق تميز اصلي اتاق تميز فرعي ديگري نيز وجود دارد و نوع آن ها با توجه به آنچه در ساختمان اتاق تميز توليد مي شود و پيچيدگي انجام كار تغيير مي كند. براي مثال اتاق رختكن پرسنل كه براي در آوردن و پوشيدن لباس ها به هنگام ورود و خروج به اتاق تميز اصلي است كه گاهي اوقات از  Air lock و Air shower در بين اين اتاق ها استفاده مي كنند. 

سدهاي هوايي اتاق تميز Air Lock
براي جلوگيري از نفوذ و ورود هواي آلوده خارج به اتاق تميز و همچنين جلوگيري از كاهش فشار مثبت اتاق تميز در اثر رفت و آمد افراد، فضاهاي واسطه اي به نام Air Lock در نظر مي گيرند. ايرلاك ها به صورت اتاق هاي بين اتاق تميز و محيط خارج در نظر گرفته مي شود كه فشار هواي ايرلاك فشاري بين فشار مثبت اتاق تميز و فشار هواي محيط در نظر گرفته مي شود، كه سد هوايي Airlock ناميده مي شوند.
با استفاده از اين سدهاي هوايي امكان ارتباط مستقيم هواي داخل اتاق تميز با هواي خارج و در نتيجه تغيير شديد فشار آن در موقع باز شدن درب آن وجود ندارد. درب هاي سدهاي هوايي اتاق تميز بايد يك طرفه به طرف داخل آن باشد. درب هاي سد هوايي اتاق تميز اغلب براي اطمينان از اين كه دو درب هم‌زمان با هم باز نمي شود از داخل قفل مي‌شود. در ضمن سدهاي هوايي اتاق تميز مي توانند به چراغ هاي نشانگري كه در خارج درها نصب مي شود مجهز شوند تا اگر كسي در داخل اتاق تميز باشد علامت دهد.    

محدوده اتاقك هاي ايرلاك
ايرلاك ها در درب هاي ورودي به اتاق هاي تميز در نظر گرفته مي شود و بيشترين كاربرد آن به محيط هاي تميز دارويي و بيمارستان ها با كلاس هاي پايين (100به پايين) است و در اتاق هاي تميز صنعتي با كلاس بالا (1000به بالا) كمتر كاربرد دارند و بيشتر فقط از دوش هوا استفاده مي كنند. 

 ‌دوش هوا Air shower
نكات مهم در طراحي دوش هواي اتاق تميز:
1. محل دوش هوا كاملا نزديك به اتاق تميز باشد به طوري كه درب خروجي آن به اتاق تميز باز شود.
2. براي سطوح داخلي دوش هوا اتاق تميز از ورق فولاد، براي سطوح خارجي و ورق آهني با پوشش و رنگ آميزي كامل، شاسي اتاقك و شبكه بندي آن از پروفيل با پوشش ضد زنگ و رنگ آميزي اپوكسي و براي صداگيري از فوم و چوب و نيز براي  ايجاد عايق  صوتي  جدارها از پشم سنگ يا پويورتان استفاده شود.
3. سيستم دوش هواي اتاق تميز مجهز به شيرهاي برقي و تايمر جهت تنظيم توقف افراد در اتاقك دوش هواي اتاق تميز براي غبارزدايي كامل باشد.
4. سيستم روشنايي و چراغ هاي چشمي و هشداردهنده دوش هواي اتاق تميز براي اعلام وضعيت كار سيستم بايد كاملا نسبت به محيط اتاقك هوابندي شود.
5. سيستم دوش هواي اتاق تميز داراي پيش فيلتر به منظور حذف ذرات بزرگتر و فيلتر با بازده 99/99% براي جذب ذرات 3/0 ميكرون و بالاتر باشد.
6 .اتاقك دوش هواي اتاق تميز داراي دو درب شيشه اي بلند قد نما و قفل برقي براي جلوگيري از باز شدن دو درب، در يك زمان است. شخص با فشار يك دكمه درب ورودي را باز كرده و پس از ورود با بستن درب ورودي، فن به كار افتد و تايمر زمان گيري كند. پس از سپري شدن زمان لازم چراغ مربوطه روشن و درب خروجي به طور خودكار باز و قبل از سپري شدن زمان مذكور درب خروجي قابل باز شدن نيست.
7. سيستـم دوش هـوا اتـاق تميـز بـايـد مجهـز بـه كليـد دوحـالتـه بـراي تنظيم موقعيت ديفيوزرها براي استفاده افراد بلندقد و كوتاه قد باشد.
8. در حالت عادي سرعت هواي خروجي از نازل ها دوش هوا اتاق تميز حدود 23 متر بر ثانيه تنظيم شود.
9. هواي دميده شده به اتاقك دوش هواي اتاق تميز از طريق شبكه هاي واقع در كف اتاقك به خارج هدايت مي شود.
10.چون هوارسان دوش هواي اتاق تميز بايد ظرفيت بالايي داشته باشد، مي توان از يك كمپرسور باد براي توليد جريان هوا استفاده كرد.
11. هواي آلوده به ذرات را نمي توان قبل از فيلتره كردن به هواي آزاد رها كرد. مي توان از يك سيكلون براي جداسازي ذرات استفاده كرد.
12. از هواساز مناسب شامل كويل هاي گرمايي و سرمايي براي نگهداري هواي داخل اتاقك در 22 درجه سانتي گراد استفاده شود زيرا دماي دوش هوا نبايد از دماي اتاق تميز بيشتر باشد.
13. سيستم دوش هواي اتاق تميز به راحتي قابل تميز كردن باشد، سطوح داخلي آن داراي زوايا و درزهاي غبارگير نباشد.
14. شبكه كانال دوش هواي اتاق تميز براي هواي ورودي و خروجي از ورق گالوانيزه و شلنگ فشار متوسط براي هواي فشرده كمپرسور استفاده شود. براي جلوگيري از تبادل حرارت با هواي خارج، كانال و لوله هوا عايق حرارتي شود.
15. ابعاد اتاقك دوش هواي اتاق تميز با توجه به شرايط معماري تعيين مي شود. در صورت امكان كمپرسور و وسايل مولد صدا در فاصله مناسبي از اتاقك مستقر شود براي اتاقك تابلو برق و كليدهاي فرمان دستي نيز مورد نياز است. افراد قبل از ورود به اتاقك دوش هوا اتاق تميـز بايد در رختكن لباس مخصوص بپوشند. همچنين بايد قبل از ورود به اتاق تميز كفش و كف آن تميز شود.بايد توجه داشت كه استفاده از دوش هواي اتاق تميز چالشي است زيرا بعضي با مطالعه پخـش ذرات از افـراد بعـد از دوش هـوا و شمار ذرات در اتــاق تـميـز معتقـدنـد كـه دوش هـوا در كاهش آلودگي در اتاق تميز تاثير كمي دارد البته اسـتـفـاده از كـمـپـرسورهاي هوايي امروزه باعث افزايش راندمان فشار بيشتر در اين اتاق ها شده است.

پرده هوا اتاق تميز Air Curtain
پرده هوا اتاق تميز يك جريان نازك دائمي هوا اسـت كـه در سـطح درب ارتباطي فضاي داراي تهويه مطبوع هوا را سيركوله مي كند. اين پرده هوا اتاق تميز از نفوذ هواي خارج با شرايط نامطبوع به داخـل بـه وسـيـلـه ايـجـاد يـك لايـه جـريـان هـواي اجـبــاري روي تـمــام دهـانـه درب كـه سـرعـت و ضـخـامـت لايـه بـا تـوجـه بـه شـرايـط درب تعيين مـي‌شـود، جـلـوگـيـري مـي كـند. سرعت و زاويه جـريـان هـواي پـرده هواي اتاق تميز به گونه اي اسـت كـه مـوجـب معلق سازي همه هواي نفوذ كننده به پرده مي شود. جهت لايه با جهت هوا پرده هواي اتاق تميز مي تواند به گونه اي تغيير كند كـه تـغـيـيـرات فشار پرده هوا اتاق تميز در سطح دهانه را جبران كند. پرده هواي اتاق تميز به منظور ذخيره سازي انرژي و جلوگيري از انتقال هواي آلوده بين دو فضا به كار مي روند، اگر چه استفاده از درب Air lock كه خيلي خوب پوشيده و عايق بندي شده باشد موثرتر خواهد بود، اما مي توان از تركيب اين دو نيز استفاده كرد، بدين گونه كه وقتي در باز است پرده هوا روشن مي شود و جريان هوا از داخل به خارج و بالعكس به حداقل مي رسد. پرده هوا مي تواند به طور افقي بالاي در   يا به طور عمودي كنار يا هر دو طرف ورودي نصب  شود. معمولا درجه مؤثر بودن پرده هواي اتاق تميز در جلوگيري از ورود هوا به داخل دهانه درب حدود 60 تا80% است.

مراحل تميز كردن هواي ورودي توسط فيلتراسيون در اتاق تميز
1.مـــرحـلـــه اول فـيـلـتـــراسـيــون در اتــاق تـمـيــز، پيـش‌فيلتـر كـردن ذرات بزرگي است كه توسط فيلتر فلزي انجام مي شود.
2.مــرحـلــه دوم فـيـلتـراسيـون در اتـاق تميـز، از فيلترهايي با بازده بالاتر براي جداسازي ذرات كـوچـك تـر از هـوا تـوسـط فـيلتر كيسه اي انجام مي‌شود.
3.مــرحـلــه ســوم فـيـلـتـراسـيـون در اتـاق تـمـيـز، استفاده از فيلترهايي با بازده بسيار بالا كه توسط اولپا (ULPA) فيلتر انجام مي شود.
4.مــرحـلـه چهـارم فيلتـراسيـون در اتـاق تميـز، اسـتـفـاده از فـيلتر هاي نهايي كه توسط فيلتر هپا (HEPA) انجام مي شود.
هواي درون اتاق هاي تميز از طريق فيلترهاي HEPA و ULPA به دو صورت خطي و متلاطم به جـريـان درمـي آيـد كـه در شـكـل هـاي 1 و2 قـابل مشاهده است.

جعبه تميز كننده اتاق تميز Pass Box
بـراي انـتـقـال تـجهيزات به داخل اتاق تميز از مـسـيـر ويـژه بـه نـام جـعـبـه تـمـيـز كننده box  pass استفاده مي شود. پس باكس اتاق تميز  طراحي شده براي اينكه ميزان آلودگي قابل انتقال از طريق وسـايـل و مـواد بـه اتـاق تـمـيز به حداقل برساند، فرايند كار در پس باكس استاتيك از طريق ايرلاك و در پس باكس هاي ديناميك يا پس باكس دوش هوا از طريق تهويه صورت مي گيرد كه استفاده از اين پس باكس ها بستگي به كلاس اتاق تميز و ميزان حساسيت كار در اين اتاق ها دارد.  اگر كلاس اتاق ها پايين باشد براي مثال كلاس 1000 يا 100،  بهتر است از پس باكس ايرشاوري استفاده شود. در غير اين صورت از پس باكس استاتيك استفاده شود.

 ‌روش هاي تهويه اتاق تميز
الف) تهويه اتاق تميز جريان مغشوش يا غير تك جهته (Conventional Clean Room)
در اين نوع طراحي هواي تميز كه درجه تميزي آن در حد استاندارد مورد نظر است در داخل اتاق تميز توزيع و با آلودگي ها مخلوط مي شود و سپس به سمت خارج كشيده مي‌شود در داخل اتاق تميز دريچه هايي به نام ديفيوز قرار دارد كه در داخل اتاق تميز توليد اغتشاش و ميدان هاي هوايي چرخشي متعددي مي كنند .در اين نوع تهويه بهتر است ورودي هوا اتاق تميز از دريچه سقفي و خروجي آن از كف اتاق تميز باشد به دليل اين‌كه بيشترين آلودگي در كف اتاق تميز وجود دارد و حركت ذرات به دليل سنگين بودشان از بالا به پايين است.

شاخص تميز شدن اتاق تميز
تعداد تعويض حجم هواي اتاق در واحد زمان شاخص تميز شدن اتاق تميز است.

نكات مهم طراحي اتاق تميز جريان مغشوش
1. حداكثر تميزي اتاق تميز با جريان مغشوش غير تك جهته: درجه 10000 از استاندار 209 فدرال.
2. مقدار هواي برگشتي اتاق تميز: سعي مي شود از هواي خروجي از اتاق تميز پس از انجام عمليات لازم به عنوان هواي برگشتي به اتاق تميز استفاده شود. در شراط عادي مقدار هواي  تازه 25% كل حجم هواي ورودي به اتاق تميز يعني 75% هواي اتاق تميز برگشتي البته در شرايطي كه تعداد افراد در اتاق تميز افزايش يابد يا داخل اتاق تميز مواد مايعات يا گازهاي آلوده كننده استفاده شود لازم است ميزان هواي تازه افزايش يابد.
3. تعداد تعويض هوا اتاق تميز در ساعت: حداقل جابجايي هواي اتاق تميز 10 مرتبه است كه تا 120 مرتبه در ساعت مي تواند افزايش پيدا كند كه براي اتاق تميز بزرگ بسيار مشكل پر هزينه است و لازم كه تهويه اتاق تميز به چند اتاق كوچك تبديل شود كه بتوان جريان هوا در آن ها را كنترل كرد.
4. فيلتر اتاق تميز: براي تميزي هواي ورودي اتاق تميز از فيلترهاي فلزي، فيلترهاي كيسه اي، فيلتر يولترا و هپا با حداقل بازده 97/99 تا نهايت 997/99 درصد براي ذرات بزرگتر از 5/0 ميكرون استفاده مي شود.
5. جنس كانال اتاق تميز: جنس كانال اتاق تميز بايد از پوليكا باشد.
6. دريچه اتاق تميز: دريچه حفاظتي اتاق تميز:
در انتهاي كانال ها ورودي هوا به اتاق تميز بعد از فيلترها، در صورتي كه فيلتر اتاق تميز به علل مختلف از جمله نصب در پايين در معرض آسيب قرار داشته باشند، از دريچه هاي پرده دار مخصوص در جلو آن ها استفاده مي شود كه نقش حفاظتي داشته و افت فشار قابل توجهي ايجاد نمي كند.
دريچه هاي خروجي اتاق تميز
در ابتداي دريچه خروجي هوا از اتاق تميز از دريچه هاي خروجي استفاده مي كنند كه براي باز شدن آن ها نياز به   وارد شدن نيروي مشخصي از هوا است كه معمولا به ايجاد فشار مثبت در اتاق كمك مي كنند. اين دريچه ها در كف اتاق تميز يا در قسمت پاييني ديواره اتاق تميز نصب و هوا را به كانال هاي خروجي هدايت مي كنند.

دريچه هاي ورودي اتاق تميز
بايد توجه داشت كه فاصله زياد بين دريچه ها ورودي هوا در مغشوش شدن جريان اتاق تميز و افزايش آلودگي موثر است، پس بايد اين فاصله با رعايت نكات ايمني به كمترين مقدار كاهش يابد. محل نصب دريچه ها بر چگونگي جريان در اتاق تميز بسيار موثر است
7. فشار مثبت اتاق تميز: فشار اتاق تميز همواره به وسيله سيستم تهويه از طريق كمتر در نظر گرفتن دبي هواي مكشي از اتاق نسبت به دبي هواي ورودي انجام مي شود. با قرار دادن دريچه هايي در روي درب ها و ديواره ها اضافه هواي ورودي طوري به خارج هدايت مي‌شود كه جريان هوا در جهت مناسب از درجه تميزي بيشتر به كمتر صورت مي گيرد.
8. اختلاف فشار اتاق تميز در هر يك از اتاق ها نسبت به هواي خارج پيوسته به وسيله فشار سنج هاي اختلاف فشار كنترل مي شود.
9. براي ايجاد فشار دلخواه دمنده و هواكش ها با قدرت فن مناسب و صداي پايين در داخل هواسازها محاسبه مي شود. تهويه اتاق تميز توسط هواسازها صورت مي گيرد و به طور كلي سيستم تهويه اتاق هاي تميز بسيار شبيه سيستم تهويه مطبوع اتاق هاي معمولي و تفاوت آن ها در نكات ذكر شده در بالا است.

 ‌ب) تهويه اتاق تميز جريان آرام يا تك جهته (Laminar - Flow Clean room)
در ايـن نـوع طـراحـي هـوا در يـك مسيـر مستقيـم از ورودي بـه خـروجـي بـا كمتـريـن مخلوط‌شدگي يا آشفتگي  turbulence حركت مي كند كه به 3 نوع جريان پايين، جريان افقي و ديوار به كف تقسيم بندي مي شود.

شاخص تميز شدن هوا در اتاق تميز جريان آرام
در اتاق تميز جريان آرام جريان هواي تك جهتي مستقيما با سرعت ارتباط دارد و بر اساس آن تعريف مي شود درست بر خلاف اتاق تميز جريان مغشوش كه تعداد تعويض هوا عامل تعيين كننده تميزي هوا است.

تهويه بالا به پايين اتاق تميز جريان آرام (Down - Flow Clean room)
در اين نوع طراحي اتاق تميز جريان آرام جريان هوا از سقف به كف است كه كف از يك صفحه مشبك تشكيل شده و زير آن فيلتر ها قرار دارند. سقف اتاق تميز جريان آرام كاملا از فيلتر هاي شبكه اي با بازده بالا كه توسط يك صفحه مشبك محافظت مي شود تشكيل شده است.

اتاق تميز جريان آرام با جريان افقي
در اين نوع اتاق تميز يك ديوار شامل مجموعه اي از فيلترها بوده و جريان هواي مستقيم از ديوار به ديوار مقابل است.
اتاق تميز جريان آرام نوع ديوار به كف (wall-to-floor type)
هوا از طريق يك مجموعه فيلترهاي با بازده بالا، كه در ديوار اتاق تميز جريان آرام است به سمت صفحه مشجع كف مي رود. اين نوع بيشتر براي اتاق هاي تميز كوچك يا قابل حمل با يك ميز كار منفرد مناسب است.

اتاق تميز قابل حمل
(Portable-Clean rooms)
اتـــاق تـمـيـــز كـــانـتـيـنـــري طــراحــي شــده بــراي استحكام و ثبات لازم براي، آزمايشگاه ها و ديگر محيط هاي تميزاست. اتاق تميز قابل حمل توسط كاميون است. ارائه راه حل هاي نوآورانه و قابل انعطاف براي سايت هاي با دسترسي محدود و محدوديت هاي سايت با فضاي محدود است. هـدف از اتـاق تميـز قـابـل حمـل ‌ارائـه اتـاق تميـز با دوام،   قابل حمل و نقل و پايدار به جاي استفاده از اتاق تميز در يك ساختمان است.
مزايا و ويژگي هاي اتاق تميز كانتينري:
‌يك اتاق تميز كامل و بي نقص
 راحتي جابجايي و حمل و نقل در اتاق تميز كانتينري
‌كـــانــتــيــنـــر اتـــاق تــمـيــز كــانـتـيـنــري بــا ابـعــاد استانداردft 20  و ft 40 
طـــراحـــي مـــدولار بــا اسـتـفــاده از قـطـعــات استاندارد براي به حداقل رساندن هزينه و زمان تحويل
‌حداقل زمان نصب بر روي سايت
‌فراهم كردن شرايط كار راحت در اتاق تميز كانتينري
 حداقل محدوديت هاي حمل و نقل
‌قابليت اتصال دو يا چند واحد با يكديگر يا به ساختمان ميزبان
‌طراحي و اجرا به طور كامل ساخته و نصب شده در تاسيسات پاك ماژول 
برنامه هاي كاربردي نمونه
‌تمديد يا ارتقا موقت در حالي كه مركز اصلي تاسيسات ساخته شده است.
‌نياز به كوتاه مدت 
‌مركز On-road/sea

‌استفاده در مناطق دور افتاده و دسترسي محدود، به عنوان جايگزين مناسبي براي ساخت و ساز در محل
‌بدون نياز براي استفاده از امكانات اصلي

اتاق تميز Soft wall
اتاق تميز Soft wall به طور قطع يكي از اقتصادي ترين روش ها براي كنترل ذرات در هنگام ورود به اتاق ايزوله يا تميز است. در اتاق تميز Soft wall از پرده هاي ايربلاك براي ديواره ها استفاده مي كنند. اين پرده ها از جنس وينلي هستند قابل انعطاف، سبك و از لحاظ اقتصادي به صرفه تر از اتاق تميزهاي Hard  wallهستند. اتاق تميز Soft wall براي اتاق تميزهاي از كلاس 100 تا 100000 استاندارد 209D فدرال قابل استفاده هستند.
عملا در هر اندازه (طول، عرض و ارتفاع)، در دسترس هستند و سقف يا معلق شده است. امكان معلق بودن از سقف يا متصل بودن به فريم هاي قابل حمل دارد.

اتاق تميز Hard wall
اتاق تميز Hard wall به اتاق تميزي گفته مي شود كه ديواره هاي آن از جنس پانل باشد
ضخامت پانل هاي اتاق تميز از 5 تا 8  سانتي متر و به عرض مفيد 1 متر است و بهداشتي مقاوم در برابر پوسيدگي و رطوبت زدگي است.
اتصال در جداره پانل ها به صورت كام و زبانه (Comman Grove) پيش بيني شده است. سقف اتاق تميز Hard wall مي تواند از جنس پانل يا سقف كاذب باشد.

پانل سقفي
از خصوصيات پانل سقفي هم سطح بودن، زيبايي و غير قابل رويت بودن اتصال پانل به بكديگر است. اين پانل ها در سالن هاي اتاق تميز پروژه هاي به سازي و نوسازي توصيه مي‌شود. اين پانل ها با ضخامت هاي مختلف 120،100،80،60،40 ميلي متر قابل سفارش است. سقف ها به نحوي طراحي شده است كه جهت تعميرات بتوان بر روي آن راه رفت. 

درب هاي اتاق تميز
در سه نوع درب لولايي و كشويي و استريپ دور وجود دارند كه متناسب با سايز پانل استفاده شده در اتاق تميز انتخاب مي شود كه با آن كاملا هم سطح شود. دستگيره اين درب ها امكان سفارش به كليه ابعاد را دارند. چارچوب اين درب هاي لولايي از جنس آلومنيوم است. 

درب هاي ريلي اتاق تميز
اينگـونـه درب ها براي محل هايي است كه محدوديت هايي از نظر جاي باز شدن درب‌هاي لولايي دارند و بنا به ابعاد و اندازه هاي مختلف و بر اساس سفارش آن با كليه ابعاد قابل سفارش مشتري توليد مي شود.

استريپ دور اتاق تميز
همچنين مي توان از پرده هاي اير بلاك (استريپ دور) براي ورودي درب ها استفاده كرد.

سيستم روشنايي اتاق تميز
در داخل سقف هاي اتاق تميز لامپ هايي بايد تعبيه شود كه به دو صورت دسترسي از بالا و دسترسي از پايين مي توان آن ها را تامين كرد.
سيستم روشنايي  اتاق هاي تميز جريان مغشوش (تا كلاس 1000) و جريان آرام يا تك‌جهته (پايين تر از 1000) با يكديگر متفاوت است.

كف پوش
كف پوش مي تواند از ورق 5 ميل يا 8 ميل تهيه و براي اتاق تميز Hard wall استفاده شود.

سردخانه تميز بالا و پايين صفر
با توجه به اين‌كه باكتري ها و ميكروارگانيسم ها در دماي پايين و حتي زير صفر هم قادر به رشد هستند  براي مثال مي توان به  باكتري هاي سرما دوست اشاره كرد:

باكتري هاي سرما دوست Psychrophiles
باكتري هاي اين گروه حرارت هاي پايين را ترجيح داده و بهترين حرارت براي رشد و نمو آن‌ها حرارت يخچال(10- 0) درجه سانتي گراد يا كمي بالاتر است. با توجه به نياز به نگهداري مواد غذايي در سردخانه ها به مدت طولاني سيستم سردخانه تميز بالا و پايين صفر ‌اهميت دارد. هر چند بيشترين توجه به سردخانه بالاي صفر است امـا در مـورد سـرخـانـه پـايـين صفر هم اين قضيه اهميت دارد زيرا سرما رشد ميكروب ها را كند مي‌كند و رشد ميكروب ها در دماي پايين صفر هم ادامه مي يابد. سردخانه تميز براي صنايع علمي و دارويـي از جـمـلـه يـخچال و فريزر آزمايشگاه و داروخـانـه، يـخـچـال بـانك خون، پلاسما فريزر، يـخـچـال كـرومـاتـوگـرافي، فريزر آنزيم و غيره با كلاس هاي اتاق تميز و به صورت كاملا بهداشتي كاربرد دارد.

طراحي داخلي اتاق تميز
تــوجــه بــه فـضــاي داخــل اتــاق تـمـيـز و نـحـوه تقسيم‌بندي پلان هاي اتاق تميز، نقش مهمي را در ساختار معماري يك بنا بر عهده دارد. 
طــراحــي فـضــايــي بــا انـعـطــاف پــذيـري بـالا و تـنـوع‌پـذيـر از لـحـاظ چـيـدمـان و آرايـش سـطوح مي‌تواند كاركردهاي مختلفي را بپذيرد و اين در حــالــي اســت كــه مـخــاطــب احـســاس رضــايــت بــيــشــتــري از فـضــا خــواهــد داشــت. اسـتـفــاده از جــدا‌‌كـنـنــده هـاي سـبـك و قـابـل حـمـل، شـفـاف ســازي، رنــگ بـنــدي هـاي متنـاسـب بـا نيـازهـاي موجود، تنوع مصالح، توجه به نحوه قرارگيري و تعامل بين فضاهاي مختلف از جمله ويژگي هايي هستند كه در كنار ساختار خاصي كه براي يك پلان معماري اتاق تميز در نظر گرفته شده است، مـي تـوانـد بـر غناي آن افزوده و حتي قسمتي از مشكلات آن را حل كند.  ‌پيشرفت تكنولوژي به سبب تسهيل در يك‌سري از مسائل تاسيساتي و اجـرايـي از يـك طـرف و تـنـوع و كـارايـي بالا در مــحــصـــولات عـــرضـــه شـــده، زمـيـنــه مـســاعــد و كارامدي را در سطح جامعه به وجود آورده است، بـهـانـه اي اسـت كـه پـرداخـتـن بـه مـقـولـه طراحي داخلي را جز لاينفك فضاهاي معماري از جمله معماري اتاق تميز بر مي شمارد.

طراحي اتاق تميز

انتخاب رنگ مناسب اتاق تميز به خصوص اتاق تميز با متراژ كم بسيار مهم است. رنگ‌ها از نظر  درخشندگي و شفافيت انواع مختلف دارند كه بهترين انتخاب، انتخاب رنگ‌هاي روشن با درخشندگي و شفافيت زياد است. اصولا رنگ‌هاي روشن باعث مي‌شوند كه  فضا بزرگتر به نظر آيد و هر چه شفافيت و درخشندگي آن بيشتر باشد به دليل انعكاس نور فضا زنده تر به نظر مي‌آيد. يكي از رنگ‌هاي مناسب اپوكسي روشن است، كه علاوه بر داشتن شفافيت و روشني با بيشتر رنگ هاي وسايل اتاق تميز همنشيني دارد و كمپوزيسيون مناسبي را ايجاد مي‌كند.

نورپردازي اتاق تميز
نور نيز نقش مهمي را در زنده كردن فضا به عهده دارد. استفاده از نور مناسب و يكنواخت در اتـاق تميز خفگي محيط را از بين مي‌برد، البته اسـتـفــاده از نــور طـبـيـعــي در اتــاق تـمـيــز بـسيـار مناسب‌تر است. در صورت ضعيف بودن نور طبيعي كمبود آن را با به‌كارگيري نور مصنوعي جبران  كنيد.
نـقـشـه امـكـانـات اتـاق تـمـيـز كلاس 100 و خروج اضطراري
نقشه‌هاي ساختمان اتاق تميز
نقشه‌هاي معماري 
 ‌اين نقشه ها شامل طراحي بناها (جزئيات) به صورت زير است:
 الــف) نـقـشــه‌هـاي مـسـكـونـي  ب) تـجـاري    ج) بهداشتي (اتاق تميز)   د) فرهنگي    ه)آموزشي    و) ورزشي  و...

تأسيسات مكانيكي اتاق تميز
اين نوع نقشه‌ها شامل كليه نقشه‌هاي مربوط بــه هــدايـت آب، فـاضـلاب، كـانـال‌هـاي تهـويـه بــهــــداشــتــــي و ... اســــت كــــه بـــه‌صـــورت زيـــر تقسيم‌بندي مي‌شود: 
1.لوله كشي آب سرد و گرم بهداشتي
2.لـولـه كشي سيستم شوفاژ و تهويه مطبوع هايژنيك
3.شبكه آب باران و فاضلاب
4.كانال هاي تهويه بهداشتي
5.لوله كشي موتور خانه و ...

 ‌تأسيسات الكتريكي اتاق تميز
 ‌نقشه هاي تأسيسات الكتريكي شامل موارد زير است:
 ‌مسير و مشخصات كليه سيم‌كشي ها از جمله برق ، تلفن و آنتن و ... مناسب با شرايط اتاق تميز است.

نماها Elevation اتاق تميز
از يك ساختمان حداكثر، چهار نما تحت عناوين شمالي، جنوبي، شرقي و غربي تهيه مي‌شود.

پلان  Plan اتاق تميز
 ‌برش فرضي افقي از ارتفاعاتي كه مشخصات هر چه بيشتر ساختمان (در، پنجره، ضخامت ديوارها و...) از آن ارتفاع ديده و ترسيم شود. مقياس پلان ها در نظر گرفته مي‌شود (از كف تا سقف.)

هواساز هايژنيك
هواساز هايژنيك براي ايجاد فشارهاي مثبت و منفي مورد نياز در اتاق عمل، اتاق تميز، صنايع غذايي و دسته‌بندي، صنايع دفاع، صنايع فضايي و هوانوردي و صنايع پزشكي و شيمي و دارويي همچنين در تمامي صنايعي كه نياز به شرايط بهداشتي و استريل است كاريرد دارند.

طراحي هواساز هايژنيك
در طراحي هواساز هايژنيك براي سيستم اتاق تميز بايد ميزان هواي برگشتي و هواي اگزاست و فشار مثبت اتاق‌ها محاسبه شود و بر اساس تعداد فيلترهاي هپا در سقف، كف يا ديواره‌ها ميزان افت فشار فن داخل هواساز برآورد شود تا سايز هواساز معلوم شود.
فرايند كار در هواساز هايژنيك به اين صورت كه در ابتدا هواي تازه را از طريق عبور از فيلترهاي سيمي وكيسه‌اي با قابليت جذب ذرات تا 95% و نهايتا از طريق عبور از فيلتر  hepaبا قابليت جذب ذراتي به قطر 3/0 ميكرون و در هواساز سوپر هايژنيك از طريق عـبـور از فيلتر Ulpa با قابليت جذب ذراتي به قطر 12/0 ميكرون وارد محيط استريل مي‌شود در نتيجه فرايند فيلتر هوا در سطح بسيار بالايي ادامه مي‌يابد.

محدوده هواساز هايژنيك
هواساز هايژنيك با جريان هوا از 1000 تا 60000 متر مكعب در ساعت توليد مي‌شود.

ويژگي هواساز هايژنيك
‌پوسته و اجزاي سازنده هواساز هايژنيك از جنس استيل ضد زنگ
‌اجزاي جدا شدني هواساز هايژنيك براي تميز كردن آسان
‌فضاي بين اجزاي باكس هواساز هايژنيك به صورت كاملا هوابندي شده
‌اتصالات و كورنر ها هواساز هايژنيك از جنس PVC
‌هواساز هايژنيك با درب بازديد
‌استفاده از فيلتر سيمي و فيلتر كيسه‌اي در هواساز هايژنيك با قابليت جذب غبار 45-%95% 
‌استفاده از فيلترهاي هپا و اولپا، لامپ UV و ازون براي هواساز سوپر هايژنيك با بازدهي 997/99% ‌با قابليت جذب غبار 12/0 ‌ميكرون جهت ضد عفوي هواي تهويه شده 
‌استفاده از فن فول تسمه يا كوپل مستقيم با كارايي بالا در هواساز هايژنيك
‌رعايت استاندارد  DINبه جهت ساخت دستگاه و سهولت نظافت داخلي و كليه قطعات دستگاه در هواساز هايژنيك
‌كابينت محكم مطابق كلاس 2A استاندارد 1886  ENدر هواساز هايژنيك
‌دمپر هوا با تيغه هاي آلومينيومي كاملا هوابند در هواساز هايژنيك 

‌هواساز هايژنيك با بدنه داخلي كاملا مسطح و هموار  
‌درز گير هاي اطراف درب ها هواساز هايژنيك كاملا هوابند مطابق با كلاس  B

موارد مورد استفاده از هواساز هايژنيك
هواساز هايژنيك جهت مصارف اتاق عمل، اتاق داروسازي و آزمايشگاه‌هاي خاص مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

عملكرد فن كويل هايژنيك
فـــن كـــويـــل هــايــژنـيــك يـكــي از تـجـهـيــزات توليد‌كننده سرما و گرما است و همانطور كه از نام آن پيدا است از فن و كويل بهداشتي تشكيل شده است. عملكرد آن نيز بدين صورت است  كه فن، هواي اتاق را از روي  كويل سرمايشي در تـــابـسـتـــان تـحـــويـــل و گـــرمـــايـــش در زمـسـتـــان مي‌گذراند و بدين ترتيب سرمايش و گرمايش هواي اتاق را فراهم مي‌كند. فن كويل هايژنيك با سيركوله كردن هواي داخل اتاق كار مي‌كند، لذا جـهت تامين هواي تازه بايد كمي پنجره را باز گذاشت  يا اين كه از فن كويل و هواساز استفاده كرد. آب گرم مصرفي فن كويل هايژنيك از ديگ و تاسيسات مركزي ساختمان توسط لوله‌هاي رفـت تامين مي‌شود و آب سرد مصرفي آن از چيلر. آب گرم و سرد و ايجاد برودت از طريق لـولـه‌هـاي بـرگـشت به ديگ يا چيلر مركزي بر مــي‌گــردد و بـديـن تـربـيـب سـيـكـل گـرمـايـش و سرمايش تكميل مي‌شود.

تفاوت فن كويل هايژنيك با فن كويل هاي معمولي
در فـن كـويـل هـايـژنيك از فيلتر هپا به جاي فيلتـرهـاي معمولي استفاده مي‌شود اما تفاوت عمده‌اي كه فن كويل‌هاي بهداشتي با فن كويل معمـولـي دارنـد در ايجاد فشار مثبت در محيط است زيرا فشار فن كويل معمولي خنثي است اما فن كويل‌هاي هايژنيك گونه‌اي ساخته شده‌اند كه در محيط ايجاد فشار مثبت مي‌كند و اين امر باعث كم شدن ذرات در محيط مي‌شود تا اتاق تميـز بـه كـلاس مـورد نظـر خود برسد. اين فن كويل ها بيشتر در بيمارستان‌ها كاربرد دارند.

سيستم مانيتورينگ و كنترل
پارامترهاي محيطي نقش اساسي در كيفيت كاركرد در اتاق تميز دارد. اندازه‌گيري لحظه به لحظه  پارامترهاي ا‡ثر و اعلام انواع آلارم‌هاي به موقع و همچنين ارايه نمودارها و گزارش‌هاي دقيق از وضعيت اين پارامترها مي‌تواند ضمن كـنتـرل بهينـه آن‌هـا و زمينـه سـازي بـراي بهبـود وضعيت اين پارامترها از بروز حوادث احتمالي و گسترش خسارات وارده جلوگيري كند.

برخي از امكانات كنترل و مانيتورينگ اتاق تميز
نظارت لحظه به لحظه بر پارامترهاي حساس اتاق تميز، قابليت مانيتورينگ دما، رطوبت، ولتاژ ورودي، وضعيت ارت، نشت آب، وجود دود در محيط، حركت طراحي ماژولار و امكان نصب، توسعه و تغيير ساده و سريع سيستم پشتيباني انواع سيستم‌هاي آلارم شامل : اعلام صوتي، تصويري، ارسال پيامك و اعلام آلارم در مكان‌هاي ديگر (اتاق نگهباني يا سرپرستي قابليت استفاده از نرم افزار به‌صورت تحت شبكه بدون محدوديت و قابليت اتصال از راه دور به سيستم قابليت نصب ساده و استاندارد درون اتاق سرور، ارائه  انواع گزارش‌ها و نمودارهاي مرتبط و قابليت ذخيره سازي پيوسته اطلاعات، حذف كامل خطاي انساني و قابل استناد بودن گزارش‌ها.

نكات طراحي سيستم مانيتورينگ در اتاق تميز
1-محاسبه هزينه عدم استفاده از سيستم مانيتورينگ 
سيستم‌هاي مانيتورينگ مراكز داده مي‌توانند گران قيمت باشند، اما هزينه سربار وقفه در سرويس دهي (Downtime) ممكن است هزينه بيشتري براي كسب و كار ايجاد كنـد. بـا تهيـه هـزينه خسارت هاي احتمالي در حالت بروز مشكل (با در نظر گرفتن هـزينـه‌هاي پنهاني مانند سخت افزار و تغيير ساختار) و همينطور هزينه يك سيستم مـانيتـورينـگ مـي‌تـوانيـد تصميـم گيـري مـوفق تري داشته باشيد. همچنين دقت شود سيستم‌هاي مانيتورينگ و تاثير آن در كاهش هزينه، از عوامل مهم محاسبه ناحيه مورد نظر خواهد بود.

2-تهيه ليست تمامي تجهيزاتي كه مي‌بايست كنترل شوند
ايـن ليسـت بـراي دستـه‌بنـدي محصـولات مـوجـود و انتخـاب سيستـم مـوثر بسيار كــاربـردي خـواهـد بـود. بخـش‌هـاي مختلـف ايـن ليسـت مـي‌تـوانـد شـامـل نـام، مـدل، توليدكننده، سال توليد، نسخه نرم افزار، پروتكل‌هاي مورد پشتيباني،  امكان به روز رساني و  ...‌ باشد.

3 - انتخاب راه حلي كه داراي رابط گزارش دهي/گيري گرافيكي باشد
ليستي از اعلان‌هاي خطر، ممكن است به‌صورت موردي بتواند منجر به رفع ايراد شود، اما در صورتي كه از ابزارهاي بصري استفاده نكنيد، فهم وضعيت در يك نگاه كلي كمي مشكل به نظر مي‌آيد. در همين مورد، با توجه به امكان گسترش ساختار مورد استفاده (چه در بعد فيزيكي و چه در بعد ارتباطي) اين رابط گرافيكي مي‌بايست قابل توسعه و انعطاف پذير باشد. توجه كنيد، رابط گرافيكي تنها قسمتي از واحدهاي ارائه گزارش است و ساير واحدها (مثل  Emailو )SMS ‌نيز در جاي خود قابل توجه هستند.

4- معماري قابل توسعه 
گستـرش ساختار مورد استفاده (چه در بعد فيزيكي و چه در بعد ارتباطي) نياز رعايت توسعه پــذيــري در آيـنــده سيستـم را مـورد تـوجـه قـرار مي‌دهد. اين معماري علاوه بر توسعه پذيري در ابـعـاد كـمـي، مـي‌بـايـسـت قـابـلـيـت توسعه براي تطبيق با نرم افزارهاي موجود را داشته باشد.

5- راه‌حلي براي پشتيباني تمامي تجهيزات
 ‌هـمـانـطـور كـه گـفـتـه شـد، هـدف استفاده از سيستم‌هاي مانيتورينگ، آسان كردن مديريت يــكــپـــارچـــه ســـاخــتــار ديـتــاسـنـتــر اســت. بــراي جلوگيري از هدر رفتن هزينه‌ها براي استفاده از چندين سيستم، در حالت ممكن مي‌بايست از سـيـسـتـمـي اسـتـفـاده كـنـيـد كـه بـتـوانـد از تـمامي تجهيزات استاندارد پشتيباني كند. در اين مورد نيز، قابليت توسعه و انعطاف پذيري، مي‌بايست مورد بررسي قرار بگيرد.

6- تـصميم گيري براي استفاده از راه حل نرم‌افزاري يا سخت افزاري 
راه حل‌هاي نرم افزار از پروتكل‌هاي رايج و استاندارد براي انجام كار استفاده مي‌كنند و راه حـل‌هـاي سـخت افزاري به عنوان يك رابط و مـبـدل پـروتـكـل عـمـل خـواهـند كرد. در حالت سخت افزاري ممكن است به تعداد مبدل‌هاي زيـادي نـيـاز داشـتـه بـاشـيـد و در هـنـگـام تـوسعه سـاخـتـار مـركـز داده، نياز به مبدل جديد داشته باشيد. انتخاب در اين قسمت نياز به كند و كاو در برنامه توسعه آتي ديتا سنتر خواهد داشت.

7- قــــابــلــيــــت پــــردازش اعـــلام خــطـــر (Alarm Processing)
بسيـاري از آلارم‌هـايـي كـه تـوليـد مي‌شوند، ممكن است بعد از مدتي برطرف شوند يا بر اثر وقفه ناگهاني به وجود آمده باشند. اگر ساختار بزرگي در اختيار داشته باشيد هر روز با صدها آلارم مـواجـه خـواهيـد بـود كـه مـي‌تـوانـد وقت زيادي از نيروهاي پشتيباني بگيرد، به همين دليل پيشنهاد مي‌شود پردازش اعلان خطر در سيستم مـوجـود بـاشـد و سيستـم مـانيتـورينگ بتواند به صورت هوشمند در مواقع لزوم تصميم گيري كند. دقت كنيد اين هوشمندي زمان كارامد خواهد بود كه بازبيني انساني در بازه‌هاي زماني مناسب بر روي آن انجام گيرد.

8- پشتيباني از پروتكل‌هاي مختلف
بـه علت ساده بودن پياده سازي سيستم‌هاي تك پروتكل، تعداد اين سيستم‌ها تا حدودي زياد است. بهتر است براي يكپارچگي سيستم، از چندين پروتكل پشتيباني انجام شود. 

دستگاه شمارنده ذرات (شمارنده ذرات)
دستگـاه شمـارنـده ذرات يكـي از مهـم تـريـن اجـزا براي تست اتاق تميز محسوب مي‌شود. از اين دستگاه براي تست اتاق تميز و تحويل دادن ان در كلاس مورد نظر استفاده مي‌شود. 
مـدل دستـي 3016IAQ شمـارنـده ذرات ‌طـراحـي شـده بـا وزنـي كـم و جـديـدترين، پيشـرفتـه‌تـريـن دستگـاه شمـارنـده ذرات در بـازار، ايـن بـرنـامـه  توده غلظت تراكم در ميكروگرم   /3mرا تخمين مي‌زند.
ارائه 6 كانال از شمارش ذرات به طور همزمان، نمايش IAQ ذرات مشاهده شده و هــمــچــنــيــــن درجــــه حــــرارت/ رطــــوبــــت نــسـبـــي داده‌هـــا در آن بـــا صـفـحـــه لـمـســـي 8/3 اينچ(65/9 سانتي متر) است.

نحوه محاسبات حداقل نمونه مورد نياز براي تست اتاق تميز با شمارنده ذرات
براي محاسبه تعداد نمونه‌هاي مورد نياز از اتاق تميز براي گرفتن سرتيفيكيت توسط دستگاه شمارنده ذرات بايد از فرمول راديكال A استفاده كرد كه  Aهمان مساحت محيط اطراف است براي مثال اگر اتاق ما 25 متر باشد تعداد نمونه‌هاي مورد نياز براي تست اتاق 5 نمونه است. شمارنده ذرات ‌با كاركردي آسان و دقتي بالا براي كساني است كه آشنايي با ايــن دسـتـگــاه را نــدارنــد. جـدول 1 مشخصـات دستگاه شمارنده ذرات را نشان مي‌دهد.

دريچه خورشيدي يا ديفيوزر اتاق تميز
دريچه خورشيدي يا ديفيوزر ‌براي اتاق تميز بـا جـريـان مغشـوش بـه كار مي رود. شكل اين ديفيوزر ‌يا دريچه خورشيدي ‌به صورتي است كه به مغشوش شدن هوا كمك مي‌كند و براي اتـاق تميز تا كلاس 100 D209 فدرال مي‌تواند كاربرد داشته باشد و مي‌تواند سيستم روشنايي بر روي آن‌ها قرار گيرد. اين دريچه‌ها معمولا در باكس قرار مي‌گيرند و به صورت باكس دريچه خــورشـيــدي عــرضــه مـي‌شـونـد زيـرا در پشـت دريـچـه‌هـاي خـورشـيـدي حـتـما بايد فيلترهاي نهايي راندمان بالا از قبيل هپا و اولپا قرار گيرد. ايـــن فــيــلــتـــرهـــا كـــه در درون بـــاكـــس دريــچـــه خــورشـيــدي قــرار مــي‌گيـرنـد حتمـا بـايـد قـابـل تعويض باشند

موارد مصرف دريچه ديفيوزر ‌گردابي
ديـفـيــوزر ‌مـنــاســب جـهـت تـوزيـع هـوا بـه صورت گردابي 
‌ديفيـوزر ‌منـاسـب جهـت ارتفـاع سقـف تا 4 متر 
ديفيـوزر ‌مناسب جهت توزيع هوا با دبي بالا